• ABD ve İran, tüm cephelerde kalıcı ateşkes, Hürmüz Boğazı’nın açılması, yaptırımların kaldırılması ve nükleer program konusunda yeni düzenlemeleri kapsayan bir anlaşmaya vardı.  “Kalıcı barış” için 60 günlük müzakere süreci başladı.

 

ABD ve İran, aylardır beklenen anlaşmaya imza attı. ABD Başkanı Donald Trump 17 Haziran'da Fransa'da düzenlenen G7 zirvesine katılırken hayati önem taşıyan Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını öngören anlaşmayı resmen imzaladı. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da İran rejimi adına aynı gün belgeyi imzaladı.

“Mutabakat Zaptı” olarak bilinen 14 maddelik anlaşma, İran'ın “asla nükleer silaha sahip olmayacağını” belirtiyor ve ayrıca ülkenin "yeniden yapılanması ve ekonomik kalkınması" için 300 milyar dolarlık bir fon taahhüt ediyor ancak ABD'nin katkıda bulunması zorunlu değil. Anlaşma, ABD-İsrail ve İran arasındaki savaşın başlamasından dört ay sonra geldi. Savaş, 28 Şubat’ta başlamış, 8 Nisan’da da ateşkes ilan edilmişti. İki ayı aşkın süren müzakerelerin ardından 14 Haziran’da bir mutabakat zaptının kabul edildiği duyurulmuştu.

G-7 zirvesi için Fransa’ya giden Trump, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Versay Sarayı’nda verdiği akşam yemeğinden hemen önce mutabakat zaptını imzaladı. İran resmi medyası da Pezeşkiyan’ın mutabakat zaptını imzaladığına ilişkin fotoğraflar paylaştı. İsviçre'de imza töreni olmayacak.

Hemen yürürlüğe giren ve “kalıcı barış” için 60 günlük müzakere süreci başlayan 14 maddelik anlaşmanın özeti ve öne çıkan maddeleri şöyle:

*Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonlar derhal ve kalıcı olarak sona erecek. Lübnan’ın toprak bütünlüğü ve egemenliği güvence altına alınacak.

*ABD ve İran, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi ve birbirlerinin iç işlerine karışmamayı taahhüt edecek.

*ABD ve İran, en fazla 60 gün içinde nihai anlaşmayı müzakere edip sonuçlandırmayı taahhüt eder, bu süre, karşılıklı rıza ile uzatılabilir.

*ABD, İran’a yönelik deniz ablukasını ve her türlü engellemeyi veya aksaklığı kaldırmaya başlayacak ve deniz ablukasını 30 gün içinde tamamen sona erdirecek. Bu süre zarfında, gemilerin trafiği, İran tarafından yeniden tesis edilen savaş öncesi trafik hacmine orantılı olacaktır. ABD, 30 gün içinde İran sınırları yakınındaki kuvvetlerini geri çekecek.

*İran, ticari gemilerin İran Körfezi’nden Umman Denizi’ne ve tersi yönde, yalnızca 60 gün süreyle, ücretsiz ve güvenli bir şekilde geçiş yapabilmeleri için elinden gelen tüm çabayı göstererek gerekli düzenlemeleri yapacak. Ayrıca İran, Hürmüz Boğazı’ndaki gelecekteki idare ve denizcilik hizmetlerini belirlemek üzere Umman Sultanlığı ile diyalog kuracak.

*ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar ABD doları tutarında, kesin ve karşılıklı olarak mutabık kalınan bir plan hazırlamayı taahhüt etmektedir.

*ABD, üzerinde mutabık kalınan bir takvime göre, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu kararları, tüm tek taraflı ABD yaptırımları, birincil ve ikincil yaptırımlar dahil olmak üzere kaldırmayı taahhüt eder.

*İran, nükleer silah temin etmeyeceğini veya geliştirmeyeceğini bir kez daha teyit etmektedir. Taraflar, yedinci paragrafta belirtilen takvime uygun olarak karşılıklı olarak, zenginleştirilmiş malzeme stoklarının imhasını, UAEA gözetimi altında yerinde seyreltme yoluyla gerçekleştirilecek asgari yöntemle çözüme kavuşturmak üzere anlaşmışlardır.

*Nihai anlaşma imzalanana kadar, taraflar mevcut durumu korumayı kabul ederler. İran, nükleer programının mevcut durumunu koruyacak, ABD ise herhangi bir yeni yaptırım uygulamayacak ve bölgeye ilave asker konuşlandırmayacaktır.

*ABD, bu mutabakat zaptının imzalanmasının hemen ardından ve yaptırımların sona ermesine kadar, ABD Hazine Bakanlığının İran ham petrolü, petrol ürünleri ve türevlerinin ihracatı ile bankacılık işlemleri, sigortacılık, nakliye vb. dahil olmak üzere tüm ilgili hizmetler için muafiyetler vereceğini taahhüt eder.

*ABD, birlikte İran’a ait dondurulmuş veya kısıtlanmış fon ve varlıkların kullanımına tam olarak açılmasını taahhüt eder. Anlaşmadan önce basın mensuplarına konuşan Trump’ın, İran'ın sahip olduğu balistik füzelerden “rahatsız olmadığını” söylemesi dikkat çekti. İran'ın “sınırlı sayıda da olsa balistik füzelere sahip olmasının” kendisini rahatsız etmeyeceğini ifade eden Trump, diğer birçok ülkede bu füzelerden varken sadece İran'a "hayır" demenin “çok adil” olmayacağını düşündüğünü söyledi.

İran: ABD ve siyonist rejimi yendik

Öte yandan, İran Meclis ve Müzakere Heyeti Başkanı Kalibaf ise anlaşmaya ilişkin, "ABD ve İsrail’in savaşın başında belirlediği 9 hedefe ulaşmasına izin vermedik. ABD ve Siyonist rejimi yendik" yorumunu yaptı.

 

Trump, tehditleri sürdürdü

Trump ise İran'ı taahhütlerine uymaması halinde saldırılara yeniden başlamak ve İranlı yetkilileri öldürmekle tehdit etti. "Anlaşmayı ihlal ederlerse onları yerle bir edeceğiz. Anlaşmaya uymalarını istiyorum” dedi.

Truth Social hesabından açıklama yapan Trump, anlaşmanın İran’a fazla taviz verdiğini savunan çevreleri hedef alarak, “Bunlar ya kıskanç, ya dürüst olmayan ya da aptal insanlar” ifadelerini kullandı.

Petrol geriledi

Perşembe günü petrol fiyatları, ABD ile İran’ın savaşı bitirmeyi ve Hürmüz Boğazı’nı açmayı öngören mutabakat zaptını imzalamasının ardından düştü. Brent petrol vadeli işlemleri, yüzde 1,12 düşüşle varil başına 78,66 dolara gerilerken, ABD Batı Teksas (WTI) ham petrolü yüzde 1,28 kayıpla 75,81 dolara düştü.

Lübnan hattında kriz sürüyor

Savaşın kritik cephesi olan Lübnan için de temaslar hızlandı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’ya yakın üst düzey bir İsrailli yetkili, Reuters’a yaptığı açıklamada Tel Aviv yönetiminin ABD ile “yoğun ve zorlu müzakereler” yürüttüğünü söyledi. İran ile yapılan anlaşma Lübnan’da da kalıcı ateşkes öngörüyor. İsrail ise buna karşı çıkarak saldırılarını sürdürüyor. Bunun yanı sıra Lübnan resmi ajansı NNA, İsrail’in Nebatiye kırsalını topçu atışları ve fosfor bombasıyla hedef aldığını duyurdu.

HABER MERKEZİ