Folklorî ser ro, vajeyî ser ro, xebatê zanekî ser ro pirtûkî vejîyenî. Ez wazenî yewna babetî ser ro bale bianca; açarnayîşê pirtûkanê klasîkê yê dinyaye. Nê hetî de zaf kemanîya ma ya dimilkîye est a. Eke nê warî de ma pirtûkan bihûmarî panc, şeş hebî ya est î ya çin î, nêresenî desî. Ma wina vanî derê qedroyê dimilkîye est o ke nê warî de xo bido ver? E, est o.
Kirmancê ma yê zaneyeyî est î. Nê zaneyeyê ma hem hakîmê ziwanî yî hem zî nuştox î û gelek babetan ser ro eserê înan est o. Û wextê xo yê zafênî dewan ra vîyarnayî, eleqeyê xo dewan ra nêbirnayî. Ewnayîşê înan xurt o, ceribîyayîşê înan zaf o. Tew serrê înan zî tay nîyo. Pancasî vîyarnayî, şeştî qelibnayî. Ganî ma nê zaneyeyan ra havile bigêrî.
Nê hem zaneyeyê ma hem zî tehmê ziwanê dewijî înan de est o. Nê pîlê ma semedo ke wextê xo zafênî dewan de vîyarnayî, nika zî eleqeyê xo nêbirnayî înan de hetê folklorî ra zaf çîyê erjayeyî mendî. Ez bawer kena ke vateyê verênan, îdyomî ûsb. de ê na zengînîya xo pawitî. Eke wina yo ez zanena ke wina yo, o wext nê zaneyeyê ma çi vindenî? Wa ca de dest bi nê gureyî bikeri. Ma paweyê înan ê ke wa no çî de ma mehrûm nêkerî. Ma qewet û paştî bidî înan ê ke wa nê wextanê xo yê kamîlî de eseranê erjayeyan biyerî raşte. Û wendoxî zî wendişê nê pirtûkanê açarnayîşan reyde tehmê ziwanî bigêrî.
Açarnayîşê pirtûkan hele pirtûkanê klasîkî ya dinyaye açarnayîş zaf zehmet o. Û açarnayîş kirmanckîye ser ro bo zehmetî di, hîrê qat bena. Çirê di, hîrê qat bena? Verê zaf zaneyeyê ma çin î, semedo ke hetê nuştişî ra tepa menda no gure mildê çend tenan ser ro maneno. Xayeyê ma zî o yo ke wa nê çend tenî vera xo bidî nê gureyî ser. No war dewlemend bikerî.
Çend pirtûkê klasîkî ya dinyaye açarnîyayî, deste nê zaneyeyan ra açarnîyayî û zaf weş zî nê nuştoxê ma nê pirtûkan açarnayî. Nê nuştoxan ra rîcaya ma est a ke wa nê warî de konsantre bibî, sereyê xo nê warî de bidejnî û nê warî de zaf eseran bivejî raşte. Raştîkî ra zî nê warî de kemanîya ma zaf a.
Nê zaneyeyê ma kamîl î, xo ra bawer î, resayîş, ewnayîş û analizê înan ca girewtî. Heyanê ke serrê înan musayît o ma paweyê ke eserê înan hîna zaf destê ma bikewî. Semedo ke nê eserî goreyê standardî nusîyenî heme kes eşkeno biwano û fehm bikero.
Çîyo weş zî her nuştox goreyê herêmê xo tayê çekuyî ke standard bî nînan gurneno û vateyê verênan û îdyoman xebitneno kê zaf keyf gênî. Xora açarnayîşê pirtûkan semedo ke nê est î kê tehm gênî. Nêka kê çire hende nînan ser ro vajor bikerî.
Zerweş ESNAW