Afrika'da Türk sömürgeciliği

Toplum/Yaşam Haberleri —

27 Eylül 2020 Pazar - 23:00

  • Cezayir ve Tunus'taki nüfuzunu artırmasıyla birlikte, Libya'da kalıcı bir Türk askeri varlığı, Ankara'nın Kuzey Afrika'da bir büyük güç olarak statüsünü pekiştirmesinin yanı sıra Sahra güneyinde Afrika'daki diplomatik ve ekonomik etki alanını da genişletiyor.

Michaël Tanchum

2020 yılının ilk yarısında Türkiye'nin Ulusal Mutabakat Hükümeti'ni (GNA) desteklemeye yönelik askeri müdahalesi, Libya iç savaşının gidişatını tersine çevirdi. Mısır/Birleşik Arap Emirlikleri/Fransa/Rusya'nın desteklediği muhalefet güçlerini Batı Libya'dan püskürtme konusunda Trablus merkezli hükümeti destekleyen Türkiye, Afrika'da daha geniş bir nüfuz yarışında Fransa, BAE ve Mısır'a karşı stratejik bir avantaj elde etmişti.
Cezayir ve Tunus'taki nüfuzunu şimdiden artırmasıyla birlikte, Libya'da kalıcı bir Türk askeri varlığı, Türkiye'nin Kuzey Afrika'da bir büyük güç olarak statüsünü pekiştirmesinin yanı sıra Sahra güneyinde Afrika'daki diplomatik ve ekonomik etki alanını da genişletiyor.
2019 yılında Türkiye, Çin'den sonra Libya'ya en büyük ihracatçı haline gelerek AB'yi geçti ve bu durum Türkiye'ye 1,53 milyar dolar gelir getirdi.

Türkiye 6 yılda 26 büyükelçilik açtı
Yine de Libya buzdağının sadece görünen kısmı. 2010 ile 2016 yılları arasında Ankara, Afrika'da 26 büyükelçilik açtı. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Fransa’nın Afrika’daki dört askeri üssünden birine ev sahipliği yapan Senegal ve Gambiya dahil, Cezayir'i ziyaret etti.
Erdoğan Cezayir'de, ikili ticareti 5 milyar dolara çıkarmayı hedeflediğini duyurdu ve serbest ticaret anlaşması için bastırdı. Türkiye'nin Cezayir'e 2019 ihracatı 5,1 milyon dolara ulaştı. Buna karşın Fransa, Çin'den sonra Cezayir'e en büyük ihracatçı olarak 2019'da Paris'e 3,8 milyar dolar gelir kazandırmıştı. Ankara Cezayir'de 3,5 milyar dolarlık yatırımlarla güçlü bir giriş yaparak Türkiye’nin ülkenin en iyi dış yatırımcılarından biri olmasını sağladı. Ankara Tunus'ta da paralel bir çaba sarf ederken, Moritanya, Mali ve Nijer'in sınırındaki Cezayir'deki çabaları, ülkenin Afrika'nın geri kalanıyla bağlantısı açısından daha büyük önem taşıyor. Cezayir'i “Kuzey Afrika'daki stratejik ortaklarımızdan biri” ilan eden Erdoğan, Ocak 2020'de yaptığı ziyarette, “Cezayir Türkiye'nin Mağrip ve Afrika'ya giden en önemli geçitlerinden biridir” demişti.

Somali'de BAE-Türkiye kapışması
Türkiye'nin Batı ve Orta Afrika'nın yanısıra Kızıldeniz kıyılarından aşağı ve Afrika Boynuzu'na uzanan Doğu Afrika bölgesi de yer alıyor. Bu girişimler Mısır ve onun Körfez ortakları BAE ve Suudi Arabistan için endişe kaynağı. Türkiye'nin Kızıldeniz'deki stratejik kapasitesi Eylül 2017'de Ankara'nın Somali Mogadişu'da bir askeri tesis açmasıyla önemli ölçüde arttı. Türkiye'nin 50 milyon dolarlık ve 4 kilometrekarelik Mogadişu üssü, Anadolu dışındaki en büyük eğitim tesisi olup 10 bin Somali askerini eğitmesi bekleniyor. Türkiye'nin deniz, hava ve kara kuvvetleri varlıklarını barındırabilen Mogadişu üssü, Ankara'ya, Kızıldeniz'in doğudan stratejik girişi olan Aden Körfezi'ne yakın konumda bir üs sağlıyor.
Türkiye'nin Somali'deki girişimlerine yanıt olarak, BAE de Somaliland'ın Berbera limanına 440 milyon dolar, Puntland'ın Bosaso limanına ise 336 milyon dolar yatırım yaparak Somali'nin yarı özerk ayrılıkçı Somaliland ve Puntland bölgelerini fonlamaya başladı. Rakip denizcilik tesislerinin inşası Afrika Boynuzu'nu Türkiye-Katar ve Mısır-Suudi Arabistan-BAE blokları arasında yoğun bir rekabet alanına dönüştürdü.

Sudan ile 99 yıllık anlaşma
Türkiye, 2018'de Suakin limanını 99 yıl boyunca kiralamak için Sudan'la anlaştığında Kızıldeniz’de stratejik bir atılım gerçekleştirmeye hazırdı. Türkiye'nin, Suudi Arabistan'ın Cidde limanından yalnızca 261 deniz mil uzaklıkta olan, Kızıldeniz'in karşısındaki Suakin'de, Riyad ve Abu Dabi'de ciddi kaygılara yol açan çift kullanımlı bir sivil/deniz tesisi inşa etme planları vardı. Sudan'da bir Türk deniz üssü ihtimali, hem Türkiye'nin bir Kızıldeniz donanması geliştirmesinden hem de Sudan'ın şu anda Mısır'ın kontrolü altında olan tartışmalı sınır bölgesi Halayib üçgenine yönelik iddialarına destek sağlamasından korkan Kahire'de alarm zillerinin çalmasına sebep oldu. Türkiye'nin Suakin'i edindiğini duyurması ardından Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri'nin Eritre'deki üssüne yüzlerce asker gönderdi. Mısır halihazırda Halayib üçgeninin 90 km kuzeyinde, Bernice'deki Kızıldeniz'de 150.000 dönümlük büyük bir hava, deniz ve kara askeri kompleksi kurmuştu. Türkiye'nin Suakin limanını çift kullanımlı tesis olarak elde etme çabası, Sudanlı diktatör Beşir'in devrilmesinden ve Sudan'ın yeni hükümetine BAE ve Suudi Arabistan tarafından 3 milyar dolarlık toplu taahhüdü sonrasında Nisan 2019'da nihai olarak sona erdi.
Fransa, Mağrip'in güneyindeki göz korkutan varlıklarından yararlanarak Türkiye'yi Kuzey Afrika'dan püskürtmeye çalışabilir. 6 Temmuz 2020’de tanımlanamayan Rafale jetleri Watiyah hava üssüne yönelik bir hava saldırısı gerçekleştirerek yeni konuşlandırılan Türk hava savunma varlıklarına ciddi zarar verdiğinde, Fransa’nın Afrika’daki tesislerinden birinin, örneğin Çad’daki hava üssünün, bu operasyonda rol oynamış olabileceğine dair spekülasyonlar döndü.

Nijer ile anlaşma
Türkiye ve Nijer, ciddi bir hamle yaparak, 21 Temmuz 2020’de ekonomik ve savunma işbirliği konusunda bir dizi anlaşma imzaladı. Somali modeli izlenerek, Ankara ile Niamey arasında imzalanan anlaşmalar, askeri eğitim işbirliği anlaşması da içeriyordu. Fransa'nın elektriğinin dörtte üçünü nükleer enerjiden üretmesi ve kullanılan uranyumun üçte birinin Fransız Areva firması tarafından Nijer'de çıkarılmasından dolayı, Türkiye'nin Nijer'in madencilik sektörüne girişi, genişleyen bir ilişkinin erken işaretiydi.
Türkiye'nin Nijer'deki diplomatik hamleleri, bölgenin yükselen güç merkezi olan Etiyopya ile Afrika Boynuzu'ndaki hamlelere paralel ilerledi. Mısır, Mavi Nil üzerindeki Büyük Etiyopya Rönesans Barajı inşaatı yüzünden Etiyopya’ya dönük tehditlerini arttırırken, Etiyopya bir karşı denge unsuru olarak Türkiye ile ilişkilerini genişletme yoluna girdi. Etiyopya, iki ülke arasındaki artan ticaret ilişkisine ek olarak, Türkiye'nin Afrika yatırımlarının önde gelen varış noktası konumunda ve Türkiye'nin yaklaşık 7 milyar dolarlık yatırımlarının 2,5 milyar dolarına sahip. İkili ilişkiler, 2018’de Etiyopya Türkiye’nin müttefiki ile yeni bir işbirliği dönemi açıklayarak Somali politikasında değişikliğe gittiğinde meyvesini verdi. Raporlar, Mısır’ın, bu özerk bölgede bir askeri üs kurmak üzere Somaliland ayrılıkçı bölgesi ile temasa geçerek karşı hamle yaptığını gösteriyor.

Fransa hamleleri
Fransa, Mısır'ın en büyük üçüncü silah tedarikçisi ve BAE'de bir deniz üssüne sahip. Türkiye'nin Afrika'daki hamleleri, Ankara'nın nüfuzunun daha da genişlemesini önlemek için Paris'in Sahra Altı Afrika'da Kahire ve Abu Dabi ile daha yakından koordine olmasına neden olacak. Bu üçlü, kıtanın diğer bölgelerinde bu amaç doğrultusunda Rusya ile de çıkar ortaklığı görebilir ve bu durum, Libya’yı, Avrupa Birliği’nin hayati çıkarlara sahip olduğu ama olayların gelişimini etkilemek için zayıf konumda kaldığı daha geniş Afrika yarışının bir önizlemesi haline getirmekte. Böyle bir gelişme, Birleşik Devletler'i süregiden bir stratejik ikilemin de ortasında bırakacaktır.
Ankara Afrika'daki faaliyetlerini ilerletirken, Türkiye ile Fransız-Emirlik-Mısır itilafı arasındaki rekabet Afrika jeopolitiğinin ana unsurlarından biri haline gelmeye aday.

Çeviren: Serap Güneş
Kaynak: www.turkeyanalyst.org

paylaş

   

Yeni Özgür Politika

© Copyright 2020 Yeni Özgür Politika | Tüm Hakları Saklıdır.