3 bin yıllık gizem UNESCO kapısında

• UNESCO Dünya Mirası Komitesi Temmuz 2026’da toplanacak. UNESCO’nun gündeminde Zerzevan Kalesi ve Mithraeum var. Roma İmparatorluğu’nun doğu sınırındaki en iyi korunmuş garnizonlarından biri olan kale içinde barındırdığı gizemli Mithras Tapınağı ile dikkat çekiyor.

UNESCO Dünya Mirası Komitesi Temmuz 2026’da adayları değerlendirmek üzere toplanacak. Gizemli Roma savaş kültürünün en iyi korunmuş tapınaklarından biri olan Zerzevan Kalesi ve Mithraeum’un, UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne girmesi bekleniyor.

Amed’deki Zerzevan Kalesi ve Mithraeum, Dicle ve Fırat vadilerindeki beşinci UNESCO Dünya Mirası Sit Alanı olmaya artık çok yakın. Keşif, MS 1. ile 4. yüzyıllar arasında Roma İmparatorluğu’nu etkisi altına alan ve ritüelleri büyük gizlilik içinde yapılan antik Mithras kültüne dair yeni bilgiler sunuyor.

Dicle Üniversitesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyesi ve Zerzevan Kalesi kazı başkanı Prof. Dr. Aytaç Coşkun, “Zerzevan’daki kazılarda Roma sınırları içindeki en iyi korunmuş ve muhtemelen en eski Mithras tapınaklarından biri ortaya çıkarıldı. Bu keşif hem yurt içinde hem uluslararası alanda büyük yankı uyandırdı” dedi. Alan, 2020’den beri UNESCO Geçici Listesi’nde bulunuyor.

Nationalgeographic’ın haberine göre Coşkun, “Dünyada pek çok Mithras tapınağı biliniyor ancak günümüze çok azı ulaşabildi. Törenler büyük gizlilikle yapılıyor, inanç bilgileri yalnızca müritlere aktarılıyordu. Arkeolojik buluntular bu nedenle çok kritik” diye konuştu.

Mühendislik harikası

2014’ten beri süren çalışmalarda kalenin yaklaşık 60 dönümlük bölümü açığa çıkarıldı. 18 metre yüksekliğindeki gözetleme kulesi, 14 metreye varan sur kalıntıları, kilise, idari binalar, depolar ve konut alanları belirlendi. Bu yıl duyurulan en önemli bulgu ise “mühendislik harikası” olarak nitelendirilen 63 devasa yeraltı sarnıcı ve kale dışına su taşıyan kanallar.

Ancak asıl ilgiyi çeken, 2017’de bulunan Mithras tapınağı oldu. Sadece erkeklere açık bu militarist din, boğa figürleri, kurban kancaları, kan havuzu ve kâseleriyle ritüel kurban uygulamalarını gözler önüne seriyor.

Zerzevan Kalesi ve Mithraeum’un UNESCO statüsü, uygarlığın beşiği bu topraklara yeni bir ilgi dalgası getirecek. HABER MERKEZİ