Geçen hafta bu köşemizde 23 Eylül 2012’den itibaren yürürlüğe giren 5982 sayılı Kanuna ile T.C. Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru hakkının önü açıldığına ve bu hakkın kime ve nasıl uygulanacağına kısaca değinmiştik. T.C. Anayasa Mahkemesi’ne ‘Bireysel Başvuru‘ hakkı bilindiği gibi 23 Eyül 2012’den sonra görülen davalar için geçerlidir. Bu tarihten önce görülen davalarda mağdur duruma düşenlerin başvuracağı en son hukuki merci olan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi‘ne (AİHM) bir başvurunun nasıl yapılması ve hangi şartların yerine getirilmesi gerektiğini ise bu haftaki yazımız olarak derledik.
Türkiye Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) bireysel başvuru hakkını tanıdığı için mağdur duruma düşmüş ve Türkiye‘deki tüm yargı organlarında hiçbir sonuç almamış birisi, AİHM’e başvuruda bulunabilir. Özet olarak AİHM başvurusu:
1) AİHM Mahkemesine Başvuru (AİHS md 33,34):
İşleyiş açısından herhangi bir davayı AİHM’e götürülmez. Türkiye’de görülmüş her dava AİHM’e taşınamaz. Ancak Türkiye’nin bireye karşı AİHS’nde belirtililen temel haklara karşı bir ihlali varsa veya ihtimali bulunuyor ise dava veya davalar AİHM’e kadar götürülebilir.
2) AİHS (md 35) göre başvuru koşulları:
a) İç hukuk yolları tüketilmelidir. Örneğin idari disiplin cezası içeren kararlar için itiraz, iptal, gerekirse istinaf, temyiz yollarına; adli ve cezai kararlar için istinaf, temyiz yollarına gidilmelidir. Bazı kararlar için itiraz veya temyiz yolu kapalıdır. Ancak tüm iç hukuk yolları tüketildikten sonra AİHM’ne başvuru mümkündür.
b) İç hukuk yollarıyla nihai kararın verilmesinden itibaren 6 aylık süre içerisinde başvuru yapılmalıdır.
c) 34. maddeye göre yapılan kişisel başvurularda, başvuru imzasız olmamalıdır.
d) Başvuru AİHM tarafından daha önceden incelenmiş olmamalıdır.
e) Başvuru, uluslararası diğer bir soruşturma veya çözüm merciine sunulmuş başka bir başvurunun konusuyla esas itibariyle aynı olmamalı, eğer aynıysa yeni olaylar içermelidir.
f) 34. maddeye göre yapılan kişisel başvurular sözleşme ve protokollerin hükümleri dahilinde yapılmalı, AİHM’ye göre açıkça dayanaktan yoksun veya başvuru hakkının suistimali niteliğinde görülmemeli.
Buna göre; AİHM başvuruda yapacağı inceleme ile kabul edilemez bulduğu her başvuruyu, yargılamanın her aşamasında reddedebilir.
3) AİHM’ye, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Protokolleri kapsamındaki konularda bir ihlal sözkonusu ise başvurulabilir. Bunun dışındaki başvurular red dedilecektir.
4) AİHM’ye Başvuru İçin Gerekli Belgeler;
a) Başvuru formuda yer alan bilgiler: Başvuranın veya temsilcisinin ismi, doğum tarihi, milliyeti, cinsiyeti, mesleği, adresi, kendisine karşı başvuru yapılan yüksek sözleşmeci taraf (devlet), olayların özlü anlatımı, öne sürülen ihlallere ve dayanaklarına ilişkin özlü bir açıklama, AİHS’in 35. maddesinin 1. fıkrası ile konan kabul edilebilirlik koşullarının yerine getirildiğini gösterecek bilgiler (iç hukuk yollarinin tüketilmesi ve altı aylık süreye uygunluk), başvurunun amacı ve başvurucunun AİHS’nin 41. maddesi uyarınca isteyebilecegi hakkaniyete uygun tatmin konusundaki talebin genel çizgileri
b) Başvurunun konusuna ilişkin belgelerin ve özellikle yargısal olsun veya olmasın ilgili kararların örnekleri.
Bu belge ve kararlarının asılları gerekli değildir, örnekleri yeterlidir.
5) AİHM’in, başvuruya konu olan kararı, hükmü iptal etme, geçersiz kılma gibi bir yetkisi yoktur. AİHS’in 41. maddesine göre, AİHS ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili sözleşmeye taraf devletin iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, AİHM; gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette zarar gören tarafın tatminine hükmeder. Başvuruda bu hükme uygun bir talep belirtilmelidir.
6) Başvuru Dili: AİHM’in resmi dilleri Fransızca ve İngilizce’dir. Ancak başvuruların sözleşme tarafı devletlerin resmi dillerinden birinde sunulması mümkündür. Mahkemenin başvurunun kabul edilebilir olduğu açıklanınca, iki resmi dilden (İngilizce veya Fransızca) birinin kullanılması gerekmektedir.
7) Başvuru bir avukat tarafından temsil edilmeksizin bireyselde yapılabilir. Ancak başvurunun kabul edilebilir olduğu açıklandıktan sonra yada duruşmalarda avukat tarafından temsil edilmeleri istenebilmektedir.
8) Başvurular AİHM’e postayla ya da faksla gönderilir.

YEK-KOM Beratungsstelle/
Adres: Graf Adolf Str. 70a,40210 Düsseldorf
hukukyardim@gmx.net, Tel: 0211 830 29 25