• İran savaşının sonuçları karşısında Talış, Lezgi vb. halkların özgürlük ve ayrışma arayışları ile Şii-Sünni çatışmalarını dengeleyebilecek en önemli unsur olarak olarak Kürtler görülüyor.

MEDET SERHAT

Ortadoğu’daki savaşın Kafkasya kapısını çalmasıyla birlikte Azerbaycan’da Kürt “kardeşlerimiz”, ortak tarih ve iki halkın birliği üzerine yapılan vurgular, resmi Azerbaycan TV kanallarında ve gazetelerinde öne çıkmaya başladı.

Bu “Kürt sevgisi”, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkilerin okullardaki türban yasağından dolayı gerilmesinin bir sonucu değildir. Kürtlerin bu konuda lehte veya aleyhte bir etkisi yok, çünkü Azerbaycan’daki Kürtlerin türban yasağına karşı koyacak ne niceliksel ne de niteliksel bir güçleri vardır.

Peki, Kürtler üzerinden verilen bu mesajlar nedir ve kimedir?

Azerbaycan’ın tarihsel arka planının ne olduğu ayrı bir tartışma konusudur, ancak 1925'ten itibaren Azerbaycan’daki siyasi iradenin ve oluşumların, Kürtler üzerindeki sicili hiç de temiz değildir. Hem Sovyet iktidarı döneminde hem de 1991’den günümüze kadar Kürtleri soykırıma uğratma politikaları; Kemalistlerin ve Ermenistan siyasi iradesinin politikalarıyla hep ortak olagelmiştir. Halen de böyledir.

Nüfus yapısı

Azerbaycan, demografik olarak Ermenistan gibi homojen değildir. Azerbaycan; Talış, Tat (Hazar Yahudileri), Lezgi, Avar, Kürt ve az da olsa Ruslardan oluşan bir ülkedir. Ülkede Azeri etnisitesine mensup olmayanların oranı yüzde 60 civarındadır. Dini bileşenlerinin yüzde 60’a yakını Şii, diğerleri ise Sünni Müslüman ve Yahudidir. Toplumsal yaşam ise laik ve sekülerdir.

Jeostratejik konumu

Azerbaycan’ın jeostratejik konumu, Hazar Denizi havzasının kuzeybatı hattının kilididir. Zengezur Koridoru’ndaki engel kalkarsa Çin’den Avrupa’ya kadar karadan bir bağlantı sağlanmış olur. Bu durum, Rusya ana karasına açılan önemli bir bağlantıdır.

Tüm bunların yanında, esas belirleyici jeopolitik ve jeostratejik merkez Nahçıvan Özerk Bölgesi'nin, Rojhilatê Kurdistan’ın bütünlüğü ve Bakurê Kurdistan ile sınırdaş hale gelmesidir. Ayrıca Sovyetler döneminde bir süre "Kızıl Kürdistan" adı altındaki oluşumun zemininde inşa edilen şimdiki Karabağ’ın esas sahiplerinin Kürtler olduğu tarihsel ve hukuksal bir gerçekliktir. Evet, mevcut koşullarda Kürtler o alandan çıkarılmıştır, ancak bu durum bin yıl öncesine değil, toplamda 36 yıl öncesine dayanıyor. İnsanların ellerinde dedelerinden kalan tapular bulunuyor. Köy, kasaba ve şehir adları hâlâ Kürtçedir ve hafızalar tazedir. Olası güç boşluklarında Orta Asya’dan ve Rusya’dan yüz binlerce insanın kendi topraklarına dönmesi çok rahat bir şekilde gerçekleştirilebilir.

Dengeleyici unsur

Azerbaycan’ın yeni “Kürt sevgisi” de bu zeminde ortaya çıkıyor. Olası bir İran savaşının sonuçları nedeniyle kendi içindeki Talış, Lezgi vb. halkların özgürlük ve ayrışma arayışları ile Şii-Sünni çatışmalarının en önemli dengeleyici unsuru Kürtler olacağı için bu “Kürt sevgisi” depreşti.

Kürtler üzerindeki baskı

Oysa mevcut durumda Azerbaycan’da hiçbir Kürt kurumunun çalışmasına izin verilmiyor, Kürt bireyler kurumsallaşamadan terörize ediliyor. Devlet istihbaratının denetimindeki bazı bireylerin, kurumlar adına yürüttüğü çalışmaların servis edilmesi ise bir aldatmacadan ibarettir. Türkiye’dekinden daha ağır bir asimilasyon ve yok etme politikası uygulanmış ve uygulanmaya devam ediliyor.

İşin özü şudur: Kürtler, Ortadoğu’dan Kafkaslara kadar ciddi sayılabilecek bir güç merkezidir, ancak bu sayısal güç, ne yazık ki Kürtlük adına tam anlamıyla örgütlü değildir. Bundan dolayı örgütlü olmayan bu alana herkes kendi çıkarları doğrultusunda el atıp müdahil olmak istiyor. Bu yaklaşımlar bir noktaya kadar anlaşılabilir; nihayetinde kendi devlet politikalarına göre araçsal bir yaklaşım geliştiriyorlar. Buna "yumuşak öldürme yöntemi" de deniliyor.

İran ve Türkiye kıskacı

Azerbaycan siyasi eliti ve iktidarı, 36 yıldır tek bir ailenin hanedanlığı altındadır. Milliyetçi, mezhepçi ve tekçi yapıya sahiptir. Azerbaycan iktidarının asıl sıkıştığı alanlar şöyle:

* Genel Hazar havzasında Yahudi örgütlenmesinin sermaye, istihbarat ve teknolojiyi denetime alması.

* İran teokratik rejiminin mezhepçilik üzerinden ahundlar, seyyidler ve imamlar eliyle kurduğu örgütlü güç.

* Türkiye’nin Panislamizm ile Pantürkizm örgütlenmelerinin yarattığı girdap.

* Bunlara ek olarak Rusya’nın Lezgiler ve Talışlar içerisindeki örgütlülüğü ile Sovyet döneminden kalan yapısal ve toplumsal sosyoloji üzerindeki etkisi de azımsanamaz.

Kürtler ile ilişkisi yok

Sonuç olarak Azerbaycan, İran savaşı ihtimalinden dolayı adeta çarmıha gerilmiş durumdadır. Bu çarmıhtaki ipleri biraz olsun gevşetecek bir el arayışındadır. Kürtler vasıtasıyla hem İran’ın hem de Türkiye’nin üzerindeki baskısını hafifletme derdindedir, ancak söyledikleri de pratik sahada karşılık bulmaz. Mevcut haliyle ne İran’dan ne de Türkiye’den daha fazla Kürtler ile ilişki içindedir. Örneğin Barzanî ailesi üzerinden verilen mesajların hiçbir ağırlığı yoktur; Barzanîler, zaten Türkler ile ekonomik, siyasi ve askeri ortaklık yürütüyor. Diğer Kürt örgüt ve partileri ile de hiçbir diyalogları bulunmuyor. Geriye Rusya’ya sürgün edilen Kürtler kalıyor, onların da Azerbaycan’a karşı hiçbir sempatisi yoktur; aksine tarihi zulüm ve kırım hafızaları tazeliğini koruyor.

Zamanında Kürtlerin ocağını söndürenlerin, bugün Kürt özgürlük güneşinin kapısına dayanmaları, tarihin bir sınavı mı yoksa intikamı mıdır? Artık 'Kürt Teşisi' özgürlük ipini kendisi için örüyor; boş laflara da kimse itibar etmiyor.