Barış bız Kürtlerın en büyük istegidır. İstiyıx ki özgür olax, herkesle barış we huzur içinde yaşayax. Çünki barışın olmadıği yerde qaos olur, qawğa olur, qan olur.
2000'li yılların başında gerillanın Bakur'dan çekılme qarariyla birlikte sıcaq sawaş ortami bitti. Sawaş yoxti hema barış da yoxti, özgürlüx da.
Serok xalqa yaptıği çağrida dêdi ki aranızdaki qawğalari sonlandırın, dayanışmada bulunun u dewlete qarşi bundan sonra siyasal demoqratik direnışınızi yükseltın
Bu talimattan sonra her yerde yeni qurumlaşmalara gidıldi. HADEP bünyesınde de barış qomisyonlari quruldi. Toplumun içinde de barış çabalarına destek vêren şaxsiyetler öne çıxti. Mesela qasaplar dernegi başqani rehmetli Xalê Sait (Şanlı) onların başında gelidi.
Welhasıl dewır kim en çok kişiyi barıştırırsa dewriydi.
***
Annem, babam qardeşım Rıdo we Ezîz abêm Hezro'ya gittiler hema ben dağlari görmamax için Hezro'ya gitmedım. Ewın anaxtarıni Sedo we Meheme'ye de vêrmişem, arada geliler bunalım taqıliyıx.
Gerillanın geri çekılmesiyle moralım bozılmiş herkesle qawğa êdiyem. Araya partinın barış qomisyoni giri bızi barıştirilar filan.
En son mehledeki barış qomisyoni başqani Şêxmus heval dêdi yaw Reco seni anliyam, gerillanın çekılmesiyle bi türli pasif yaşamayi içıne sindiremisen hema êle herkesle qawğa êdersen süreci zora soqarsan, süreci bozma ihtimalın çoq yüksek.
Dêdım ê ne yapayım? Dêdi gel seni barış qomisyonına alax, qawğa êdenleri filan barıştır, bi newi kendıni de terapi êdersen. Dêdım pek faydali olacağıni zannêtmiyem hema dêdığın olsun
***
Bense her gün bi yerdeyem. Nêrde bi qan dawasi, aşiretler arasi sorun filan warsa ordayam. Taraflar ARGK mılisi olduğumi ögrenınce hemen barışilar. Gerilla da çekılmiş ya, ne de olsa sawaş sürecındeki gibi suçli olan taraftan tazminat filan da istenmi, herkes barışmayi bu döneme ertelemiş. Çoq yoğunuz yani. Bi süre sonra êle bi hale geldım ki, xalq arasında Xalê Sait mi Nobele aday gösterılsın ben mi tarışmasi başladi
Bi gün Şêxmus başqan dêdi Reco gel acilen Bısmıl'ın Ambar köyüne gidecağız, yoqsa çoq qan dökülebılır, gidecağımız aile partili degıl hema egerse barış sağlasax partili olurlar. Dêdım Bısmıllilerın qawğalari hep tefecilerin faiz maiz qawğasidır, ben gelmiyem. Dêdi olur mi yaw, ne olırsa olsun xalqımızdır, unutma Reco bızi birbirımıze düşüren sistemdır. Dêdım yaw he he, ija sistemdır, onun için gerilla burdayken tazminat öderler diye barışmayanlar şimdi bızım üzerimızden işi belaşa getıriler. Dêdi Reco seni anliyam hâlâ gerillanın çekılmesıni duygusal olaraq qabullenemisen hema bızım bu çabamız da xalqımız, dawamız içindır. Dêdım yaw neyse temam
Erabalara bindıx Ambar'a gittıx. Yanımızda bi tane de mela war. Ona dêdım orda birbirlerini wursalar imansız gitmesınler diye gelisen? Dêdi yox yaw sız onlari barıştıracaxsız, ben de bi iki dua oquram bêlece etkilenırler. Dêdım çoq mantıkli.
Köye wardıx. Bızi qarşiladilar. Gençlerın çoğusi silahli. Ortam gergin. Bi ewın awlusuna gittıx baxtım Xalê Sait de orda. İçimden dêdım quranıma bu mılleti önce birbirıne düşüri sonra da onlari barıştırmağa geli, ma yoqsa nêrden bilecax bu qadar olayi, nêreye gitsax orda.
Neyse, selam vêrdıx. Bişiler ikram êttiler. Bi saet heywanlardan, pamuqtan, ekinlerden bahsettiler. Yanımda oturan Şêxmus basqana dêdım yaw bız yanlış ewe gelmiş olmiyax? Dêdi yox Reco, olayla elaqasız bu qonuşmalar ortami yumuşatmax içindır. Dêdım haa temam.
Xalê Sait qoniya girış yapti. Dêdi Heci Menaf bılisen bızım örf adetımız, inancımız, edep we terbiyemız qawğa yerıne barış we huzur içinde birbirımızle yaşamamızi gerekli qıli. Heci Menaf dêdi heqlisen, sızın buraya qadar gelmenızden şeref duydux, baş tacisan. Xalê Sait adeta BM genel sekreteri Qofi Annan'a dönüşmiş, qarşısında da sanki kendi aralarında anlaşamayan 22 Arap dewletının qabile reisleri war.
Araya girdım dêdım önderlığın talimati ortada, gereki birbirımızle qawğa êtmiyax, ülkemız işgal altındadır, qawğa êdecax biri warsa o da düşmanla olmalidır. Herkes baan baxti. Dêdım mesela sız birbirınızle qawğa êderax ne qazanisız? Birbirlerıne baxtilar, ses yoq. Dêdım ben söyleyeyım, hêç bişi, hetta şımdi dêsem aranızdaki bu qan dawasına gerek war miydi, muhtemelen diyecaxsız walla yoxti, êê?
Heci Menaf dêdi yegen iyi qonışisan da ne qan dawasi?
Bu sori sorulmadan önce dilimde bekleyen qonışmamın qalan bölümleri soriyi duyduqtan sonra yawaşça içıme gêri qaçti. Şêxmus başqana döndüm, arqaaşlarından qopya vêrmesıni bekleyen talebe gibi. Başqan baan yawaşça dêdi Reco ne qawğasından bahsêdisen, adamın qızi qaçırılmiş, olay büyümesın diye burdayıx.
Toparlamaya çalıştım. Dêdım ben genel qonıştım, şımdi sızın olaya gelınce duydux ki qızıni qaçırmişlar, gelıp senden örf we adetlerımıze göre istemax warken, aileyi de çewresıne qarşi zor durumda bıraxan qız qaçırmax da nedır? Adam dêdi hay tu çavê minî, bız de eyni oni dıyıx. Dêdım gerilla burda olaydi kimse bu tür şeylere cesaret êdemezdi. Dêdi hêç sorma, hereketın qiymetini bilemedıx, çoq pişmanam çoq. Dêdım sen biraz sakin ol, bu gençler bi delilıx yapmasın bız hallederız. Yandan Xalê Sait'e baxiyam içimden diyem Reco "1", Xalê Sait "0".
Heci Menaf dêdi madem parti "bız hallederız" diyi o zaman bız de bekleyecağız hema qızımın qaçırılmasına yardımci olan biri warmiş gereki o cezasıni çeke. Heci Menaf'ın 9 oxli da soluna dizilmiş, hepsi diyi axx o elımize bi geçse war yaaa!
Dêdım zaten ben de oni meraq êdiyem, söyle saan ne oli, belki çocuq gelıp qızıni usulunce isteyecaxti hema o digeri belli ki qızıni qaçıran çocugi da fişeklemiş.
Onlarla wedalaşıp ayrıldıx.
***
Diyarbaqır'a wardıx. Dêdım ewe gideyım biraz dinleneyim. Binanın giriş merdiwenlerıne baxtım Sedo otıri. Dêdi Reco nêrdesen yaw, acil yardımına ihtiyacımız war, parti marti, Xalê Sait filan hepsıni dewreye soqman lazım. Dêdım hele sakin ol, ne oldi anlat. Dêdi teyzemın oğli Delil Bısmıl'den qız qaçırmiş. Dêdım hoppalaaa wula gençlerımız yeni süreci nêresınden anladi yaw? Dêdi nasıl yani, anlamadım. Dêdım boşver, Delil nêrde? Dêdi yuqarda, onlari götürecax yer yoxti ben de mecbur sıze getırdım.
Yuqari çıqtıx baxtım bunların qorxidan renkleri solmiş. Dêdım wula delisız nesız, bu qız qaçırma modasi da nedır? Delîl dêdi Reco abê dawamın bi ewleri burda digeri de Bısmıl'de köydedır, bunlar sonbaharda köyden dönünce zateni anamgil oni isteyecaxtilar hema köyde oni istemağa gelmişler u babasi da baqarız dêmiş. Dêdım olur mi êle şey yaw bu dewırde zorlan ewlendırmax nedır? Qıza döndüm dêdim hangi köydensen, babanın ismi nedır söyle hallederız. Dêdi Ambar köyündenem, heci Menaf'ın qıziyam. Dêdım neee? Dizlerım aniden titremeye başladi.
Heci Menaf'ın 9 oxli, bêllelerındeki 14'liler, erabalarındaki keleşler gözümün ögünden gêçti.
Delil dêdi ne oldi abê? Dêdım peki sizı Ambar'dan getiren kimdi? Sedo dêdi benden yardım istediler ben gittım getırdım. Dêdım Sedo arqaaşımsan hema qusura baxma senın için kendımı öldürtemem, sürecın bozulmamasi için seni Heci Menaf'a teslim êtmax zorundayam. Dêdi ne süreci, ne ölümi yaw?
Dêdim wula qızın babasi yemin içti dêdi qızımın qaçırılmasına yardımci olani gereki cezalandırayım, hepsi silahlanmiş, sen de onlari bıze getirmişsen diyecaxlar belki o kişi benim, beni wursalar heyfımi alacax gerillalar da yoq burda.
Sedo dêdi ê o zaman bunlari aldığım yere gêri bıraqalım, bız de kendımıze qurtulax. Delil dêdi abê bızi geri götürsenız ikimizi de wururlar quranıma. Sedo dêdi wursunlar wula, qız qaçırırken bıze mi sordun? Dêdım durun wula bi çözümüni bulacağız.
***
Onlari ewde bıraxıp dogrica Şêxmus başqanın yanına gittım. Dêdım heval, Heci Menaf'ın qızına ulaştım, güvenli yerdedır, acilen Xalê Sait'i yanına al Ambar'a gidin Heci Menaf'a selamlarımi söyle, bilsın ki parti dewrededır. Dêdi yaw ne çabux ulaştın, nêrdeler? Dêdım herkesın can güwenlıği nedeniyle oni söyleyemem, sız çabuq gidin, aqşam qehweye gelın baan bilgi vêrın.
Neyse, Şêxmus heval Xalê Sait'i de yanına alıp Ambar'a gitmiş. Aqşam qehweye geldiler. Dêdım ne oldi? Xalê Sait dêdi Reco saan şunu diyeyım, xızına we çözüm bulan yaraticılığına heyran qaldım. Başqan dêdi Reco, Heci Menaf saan özel selamlarini gönderdi u dêdi madem parti bu qadar bu qoniyla elaqadar oldi o zaman qızın ailesi sizinle gelsın geleneklerımıze göre qızımi istesınler. Dêdım çoq iyi, êlese yarın bız Heci Menaf'in ewıne gidax, işi bağliyax sonra da gençler gelsın. Dêdiler temam.
Ewe gittım dêdım baxın biz yarın Ambar'a gidip gelinın babasiyla qonuşup soruni hallêdecağız, babasi dêmiş madem parti dewreye girdi o zaman geleneklerımize göre istesınler tamamdır. Delil dêdi abê bence hêç riske atmiyax, ben qızi alıp Hollanda'ya qaçayım orda tanidıxlar war. Dêdım he wula sen qaç sonra Heci Menaf benle Sedo'yi 9 oxli için hedef taxtasi yapsın. Dêdi özür diliyem abe, sen ne dersen odur. Sedo'ya döndüm dêdım ordan seni aradığımda sen de bunlari gönder hema köye yaqlaşınca görünmeden dön, seni tanilar zaten walla linç êdılırsın. Dêdi o iş bende.
***
Ertesi gün ben, Şêxmus başqan, Xalê Sait, mela, Delil'in anne we babasi, partinın qadın qomisyoni başqani filan hep birlikte Ambar köyüne gittıx. Bızi çoq iyi qarşiladilar. Sedo'yi aradım şifreli qonıştım dêdım "hawa güzeldır, güwercinleri uçarabılırsın".
Xalê Sait beni bayaği övdi. Mela ewlilığın qutsallığından filan bahsêtti. Şêxmus başqan toplumsal barışi, qadın qomisyoni başqani da qadın qurtuluş ideolojisıni anlatti. Heci Menaf baan baxti dêdi partinın xızına we istixbaratına heyran qalmamak mümkün degıl, ê hanê çekılmiştiler? Dêdım xalê Heci Menaf, parti hawa gibidır, her yerdedır hema görünmez, herkese hayat vêrır hema qarşılıx beklemez. Dêdi çoq gêç oldi hema farqêttım. Biz bêle qonişirken baxtım 9 oxlından biri içeri girdi dêdi geliler.
Hep beraber dişari cıqtıx. Baxtım Dicle Nehri tarafından atın ipini tutan, geleneksel qıyafet giymiş Delil we ata binmiş, qırmızi duvağiyla yüzüni örtmiş dawasi. Biraz arqaya çekılıp Sedo'yi aradım yawaşça dêdım wula bu nedır? Dêdi Reco sen dêdın ya qızın babasi dêmiş gelenegımızle gelıp qız istesınler, ben de geleneksel qıyafet we at eyarladım, etkilendiler? Dêdım Sedo telefoni qapat, qızın 9 qardeşınden qurtuldun hema seni ben wuracağım. Telefoni qapatıp ben de Delil'i qarşilamaya gittım.
Qız attan indi. İkisi geldiler anne we babalarının ellerınden öptiler filan. Sonra yanımızdaki imam nikahlarıni qıydi.
/**/
Herşey hal olduqtan sonra qızi orda bıraqtıx. Haftaya dügünleri olacax. Şêxmus başqan, mela, Xalê Sait, qadın qomisyoni başqani we Heci Menafla erabaya doğri giderken Heci Menaf geldi qolıma girdi biraz uzaqlaştıx. Dêdi bılisen senın sayende artıq ben de partiliyem, senden bi ricam war. Dêdım estefıla, buyur. Dêdi bu gençleri sayende ewlendırdıx, senin baglantiların güçlidır senden ricam hele ögren qızımi qacırırlarken yardımci olan we onlari ewınde saqlayan kimdır. Dêdım emin ol, qaçırma olayına yardımci olani elıme bi gêçırırsem kendi ellerımle cezalandıracağım oni.
Çizim: İlhami Erdoğan