DEM Parti MYK üyesi Derya Arslan ile sürecin önündeki hukuki engelleri, devletin ve Meclis’in sorumluluklarını konuştuk

  • Başkan’ın başından beri barış ve siyasallaşma koordinatörü olarak üstlendiği rolün hukuken tanınması ve güvenceye alınması gerekir. Kendisinin yöneteceği, avukatların, aktivistlerin, aydınların, siyasetçilerin, kadınların ve elbette örgütün de yer alacağı bir alt kurul devreye girecek ve sürecin ilerlemesinde rol oynayacaktır.
  • Çerçeve belli: Hukukçular, siyasetçiler, aydınlar, toplumsal alanda emek vermiş insanlar ve Sayın Öcalan’ın koordinasyonu. Sayın Bahçeli de siyasallaşma koordinatörlüğünün İmralı’nın hakkı olduğunu söylemişti. Beklentimiz, kurulun ilan edilmesi ve yakın zamanda çalışmaya başlaması.
  • Bu yalnızca takvim değil, siyasi irade meselesidir. MGK kararının alınması ve yayımlanması, İzleme Komisyonu’nun kurulup ilk toplantısını yapması, Barış ve Siyasallaşma Kurulu’nun ilanı, ardından İmralı’ya ilk gazetecinin gitmesi, AİHM kararlarının uygulanması ve ağır hasta mahpusların tahliyesi. Bunlar hızla gerçekleşebilecek şeyler.

AZİZ ORUÇ

Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nde gözler, kasım sonunda yapılması beklenen Milli Güvenlik Kurulu (MGK) toplantısına ve aralık başında kurulması öngörülen Meclis İzleme Komisyonu’na çevrildi. Ancak sürecin ilerlemesi için yalnızca silahsızlanmaya ilişkin mekanizmaların oluşturulması yeterli değil. Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın hukuki statüsü ve çalışma koşulları, gazetecilerin İmralı’ya gidişi, AİHM kararlarının uygulanması, siyasi tutukluların tahliyesi ve kayyum uygulamalarının sona erdirilmesi de çözümün temel başlıkları arasında yer alıyor. DEM Parti Merkez Yürütme Kurulu (MYK) üyesi Derya Arslan ile sürecin önündeki siyasi ve hukuki engelleri, devletin ve Meclis’in sorumluluklarını ve beklentilerini konuştuk.

Süreçte somut adımların geciktiği yönünde eleştiriler var. Bugün gelinen aşamayı nasıl değerlendiriyorsunuz?

Temel sorun, ortaya konulan bu irade karşısında devletin hangi siyasi ve hukuki adımları atacağıdır. Sürecin ilerleyebilmesi için tek taraflı irade beyanlarının yeterli olmadığı açıktır. Yeni dönemin gerektirdiği hukuki düzenlemelerin yapılması, demokratik siyasetin önündeki engellerin kaldırılması ve toplumda güven duygusunun oluşturulması gerekiyor.

Kamuoyundaki beklenti de buradan kaynaklanıyor. Bir tarafta tarihsel nitelikte kararlar alınmış, diğer tarafta bu kararların gerektirdiği demokratik ve hukuki düzenlemeler henüz yeterince somutlaşmamıştır. Toplum, sürecin hangi aşamada olduğunu, bundan sonra hangi adımların atılacağını ve bunların nasıl bir takvim içinde gerçekleştirileceğini bilmek istiyor. Belirsizlik uzadıkça beklenti, yerini kaygıya, güvensizliğe ve soru işaretlerine bırakabiliyor.

Artık beklenti ve niyet açıklamalarından demokratik inşa aşamasına geçilmelidir. Çünkü toplumun ihtiyacı yeni vaatler değil, güven veren somut adımlardır. Cizîr’de bir anneye, bir Kürt gencine, direnen bir kadına “Süreç yapısal olarak sağlam” demenizin bir anlamı yok. Oradakiler artık kapının sesini duymak istiyor. Bu gerçeği görmek önemli.

Kürt Halk Önderi Öcalan’ın süreçte üstleneceği rolün hukuki güvenceye kavuşturulması neden gecikiyor? Bu rolü üstleneceği mekanizmanın nasıl bir yapıya sahip olması gerekiyor?

Bu gecikmenin temelinde, devletin Kürt meselesini hâlâ büyük ölçüde güvenlik anlayışıyla değerlendirmesi yatıyor. Başkan’ın düşüncelerini özgürce ifade edebilmesi ve toplumsal tartışmaya katılabilmesi, sürecin ilerlemesi açısından temel bir gerekliliktir. Bu çerçevede, Başkan’ın başından beri barış ve siyasallaşma koordinatörü olarak üstlendiği rolün hukuken tanınması ve güvenceye alınması gerekir. Kendisinin yöneteceği, avukatların, aktivistlerin, aydınların, siyasetçilerin, kadınların ve elbette örgütün de yer alacağı bir alt kurul devreye girecek ve sürecin ilerlemesinde rol oynayacaktır. Böyle bir mekanizma, sürecin yalnızca devlet ve siyasi aktörler arasında yürütülen görüşmelerle sınırlı kalmayıp toplumun farklı kesimlerine ulaşmasına katkı sunacaktır. Aynı zamanda bu kesimlerin beklentilerinin, kaygılarının ve önerilerinin sürece taşınmasını sağlayabilir. Ancak bu heyetin kurulması kadar, Başkan Öcalan’ın çalışma koşullarının hukuki güvenceye kavuşturulması da önemlidir. Bu, barış sürecinin sağlıklı ilerleyebilmesi için siyasi ve hukuki bir zorunluluktur.

Meclis bünyesinde kurulacak izleme mekanizmalarının görevi ne olmalı? Silahsızlanmanın takibi ile demokratikleşme adımları nasıl birlikte yürütülmeli?

Meclis bünyesinde kurulacak mekanizmaların yalnızca silahsızlanmanın teknik takibini yapan yapılar olarak düşünülmemesi gerekir. Bu mekanizmalar, Kürt sorununun demokratik çözümünü, hukuki güvenceleri ve toplumsal katılımı esas almalıdır. Meclisin görevi yalnızca gelişmeleri izlemek değil, sorunun demokratik çözümüne yönelik yasal zemini oluşturmak ve toplumsal iradeyi temsil etmektir. Komisyonların çalışmalarında şeffaflık, çoğulculuk ve hesap verebilirlik temel ilkeler olmalıdır. Farklı siyasi partilerin yanı sıra sivil toplumun, hukuk çevrelerinin, kadın örgütlerinin ve toplumsal yapıların görüşleri de dikkate alınmalıdır. Çünkü barışın toplumsallaşması, toplumun yalnızca sonuçları izlemesiyle değil, çözümün oluşumuna katılmasıyla mümkündür. İhtiyacımız olan, toplumun bütün farklılıklarıyla kendisini ifade edebildiği, demokratik siyasetin güçlendiği ve hukukun güvence altına alındığı bir çözüm zeminidir.

Adımların atılması için MGK’nin kararının beklenmesini nasıl değerlendiriyorsunuz? Meclis ve siyasi iktidar, bu süreçte MGK kararından bağımsız olarak hangi adımları atabilir?

Önce bir karışıklığı gidereyim, çünkü tartışma bu noktada bulanıklaşıyor. MGK yasa yapmaz, yapamaz. Anayasal olarak bir danışma kuruludur, yasama yetkisi Meclisindir. Bugünkü durumu da MGK yaratmadı. Meclis, ağustosta çıkardığı yasanın uygulanmasını, silah bırakmanın tespitine ve bu tespitin MGK tarafından teyit edilmesine kendisi bağladı. Bunun farkındayız.

Devletin teyit istemesi olağandışı değil. Hiçbir barış süreci doğrulama olmadan yürümez. Kolombiya’da bu işi Birleşmiş Milletler, Kuzey İrlanda’da bağımsız bir komisyon yaptı. Bizde doğrulama farklı işliyor. Sürecin en hassas noktası burası. Bunun takvime bağlanması ve yürütülmesi çok hassas, toplumun gözü de buraya çevrilmiş durumda. Çünkü teyit edilecek olgu büyük ölçüde ortada. Fesih ilan edildi, silah yakıldı, Türkiye’nin içi ve sınır hattı boşaltıldı. Bunların hepsi kamuoyu önünde beyan edildi. Biz de MGK kararının hızla alınmasını bekliyoruz. “Hızlıca yapın” demek doğal hakkımız çünkü zaman iki tarafın lehine eşit işlemiyor. Bunu görmek gerekiyor.

Fakat şunu net ifade edeyim: AİHM kararını uygulamak için MGK kararı gerekmez. Kayyumu geri çekmek, hasta tutsakları serbest bırakmak için de gerekmez. Meclisin kendi komisyon raporuna yazdığı demokratikleşme başlıklarını yasalaştırmak için hiç gerekmez. “MGK’yi bekleyin” cümlesi hukuki bir zorunluluk olarak başladı, siyasi bir konfora dönüştü. Bu nedenle MGK raporları, demokratik siyasetin ve Meclisin sorumluluğunu ortadan kaldırmamalıdır. Sürecin ikinci aşaması, güvenlik bürokrasisinin değerlendirmelerini bekleyen değil, siyasi ve hukuki dönüşümü başlatan bir aşama olmalıdır. Meclis, farklı toplumsal kesimlerin taleplerini dikkate alarak çözümün yasal çerçevesini oluşturmalıdır. Bu irade, kurumların birbirini beklemesiyle değil, demokratik siyasetin kendi sorumluluğunu üstlenmesiyle ortaya çıkacaktır.

Hareket adımlarını atarken siyasi tutukluların cezaevinde tutulması ve kayyum uygulamalarının sürmesi nasıl bir çelişki yaratıyor? Bu durum barış sürecine duyulan güveni nasıl etkiliyor?

Bu tür zamanlarda tutarlılık önemlidir. Tutarlılığın sorusu da basittir: Silah bırakılsın, geri dönülsün diyen devlet, demokratik siyaset içinde yer alana ne yapıyor? Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ, Meclis’te siyaset yapan insanlardı. Kürsüde konuştular, sandıktan çıktılar. 4 Kasım’da cezaevinde onuncu yıllarını doldurdular. AİHM kararı ortada, Anayasa’nın 90’ıncı maddesi ortada. 2024’te kazandığımız belediyelerin birçoğunda bugün seçilmişler değil, kayyumlar oturuyor.

Dikkatinizi çekmiştir, otuz yılın ardından güçlükle tahliye olabilen arkadaşlarımız, çıkar çıkmaz kendilerini karşılayanlara bu sürecin başarıya ulaşacağına inandıklarını söylüyorlar. Otuz yıl sonra hâlâ inanabilen insanların sabrıyla oynanıyor. Neden ısrar ediliyor? Devletin içinde herkes aynı saate bakmıyor; süreci yürütenlerle eski alışkanlıklarla dosya açan aynı takvimde yaşamıyor. Bir de şu var: Kayyum artık yalnızca bir Kürt politikası değil, bir yönetim tekniği. Wan’da bu uygulamadan vazgeçilirse İstanbul’da da vazgeçilmesi gerekecek.

Başka ülkeler ne yaptı? Kuzey İrlanda’da mahpuslar, silahların tamamı teslim edilmeden yıllar önce evlerine döndü. Kolombiya’da devlet, silah bırakanlara Kongre’de sandalye güvencesi verdi. Bizde ise sandıktan çıkanın yerine kayyum oturtuluyor. Aynısını yapın demiyorum; her ülkenin yolu kendine özgüdür. Ama mantık evrenseldir. Tahliye barışın ödülü değil, kefilidir. Seçilmişi görevine iade etmek de taviz değil, siyasetin gerçekten var olduğunun ispatıdır. Entegrasyonu konuşuyoruz. Kürtler siyaset yapma tarzını değiştiriyor, devlet de inkar alışkanlığını değiştirecek. Değişim tek taraflı kalırsa adı entegrasyon olmaz. Entegrasyon olmayan bir şeye de kimse imza atmaz.

foto:AFP

Kürt Halk Önderi Öcalan’ın koordinasyonunda çalışması beklenen kurulun yapısına ilişkin beklentileriniz neler? Kurulun kimlerden oluşması ve nasıl çalışması gerekiyor?

Çerçeve belli: Hukukçular, siyasetçiler, aydınlar, toplumsal alanda emek vermiş insanlar ve Sayın Öcalan’ın koordinasyonu. Sayın Bahçeli de siyasallaşma koordinatörlüğünün İmralı’nın hakkı olduğunu söylemişti. Beklentimiz, kurulun ilan edilmesi ve yakın zamanda çalışmaya başlaması. Elbette o kurulda kadınların, hukukçuların, Türkiye’nin batısının da güvenle dinleyeceği insanların yer almasını isteriz. Farklı yol ve yöntemlerle bir araya gelinmesi de mümkün.

Sürecin ivme kazanması açısından kritik bir tarih var mı? Yıl bitmeden hangi somut adımların atılmasını bekliyorsunuz?

Takvimde iki tarih öne çıkıyor. Biri kasım sonu. MGK’nin kasım sonunda toplanması ve tespit ile teyit kararının oradan çıkması bekleniyor; ancak toplantı henüz kesin değil. Diğeri aralık başı. Meclisteki İzleme Komisyonu için bize işaret edilen zaman bu. Cumhurbaşkanı, çok uzak olmayan bir vadeden söz etti. Cumhurbaşkanlığı çevresinden de kararın yıl bitmeden alınması gerektiği yazıldı. Fakat gelişmeler sürekli değişiyor ve adımlar atılmadıkça süreç daha da zorlaşıyor.

Biz süreci belirli bir tarihe sıkıştırarak değerlendirmiyoruz. Çünkü bu yalnızca takvim değil, siyasi irade meselesidir. Elbette MGK toplantısı, bütçe görüşmeleri ve Meclisin çalışma takvimi önemli siyasi eşiklerdir. Ancak toplumun beklentisini yalnızca bu toplantılardan çıkacak açıklamalara bağlamak doğru olmaz. Toplumun güven duyabilmesi için atılacak adımların açık, anlaşılır ve denetlenebilir olması gerekir. Yıl bitmeden görülebilecek adımlar belli ve hiçbiri mucize değil: MGK kararının alınması ve yayımlanması, İzleme Komisyonu’nun kurulup ilk toplantısını yapması, Barış ve Siyasallaşma Kurulu’nun ilanı, ardından İmralı’ya ilk gazetecinin gitmesi, AİHM kararlarının uygulanması ve ağır hasta mahpusların tahliyesi. Bunlar hızla gerçekleşebilecek şeyler.

Bu adımların kalıcı bir barışa dönüşmesi için hangi hukuki ve siyasi güvencelerin oluşturulması gerekiyor?

Birincisi, Başkan’ın statüsünün ve çalışma koşullarının hukuki bir zemine kavuşturulması. İletişim ve çalışma özgürlüğünün sağlanması, sürecin temel aktörünün etkin biçimde sorumluluk üstlenebilmesi açısından zorunludur.

İkincisi, koordinasyon heyetinin ilan edilerek çalışmalarına başlaması. Bu heyetin belirli siyasi çevrelerle sınırlı kalmaması, toplumun farklı kesimleriyle temas kurabilecek bir yapıya sahip olması önemlidir.

Üçüncüsü, Meclisteki komisyonun izleme ve demokratikleşme işlevini yerine getirecek şekilde çalışması. Komisyon, yalnızca teknik gelişmeleri takip eden bir yapı olmamalı, demokratik çözümün hukuki çerçevesini oluşturacak tartışmaları da yürütmelidir.

Dördüncüsü, silahsızlanma ve demokratik siyasete katılım süreçlerine ilişkin hukuki güvencelerin oluşturulması. İnsanların siyaset yapmasının, düşüncelerini açıklamasının ve toplumsal yaşama katılmasının önündeki engeller kaldırılmalıdır. Hukuki belirsizliklerin giderilmesi, yeni dönemin güven içinde ilerlemesinin temel koşullarından biridir.

Beşincisi, kayyum uygulamalarının sona erdirilmesi ve demokratik siyasetin önündeki engellerin kaldırılması. Seçilmişlerin iradesine saygı gösterilmeden yerel demokrasinin güçlendirilmesi ve toplumun sürece güven duyması mümkün değildir.

Bizim beklentimiz, yeni yıla girerken niyet açıklamalarının değil, demokratikleşmenin somut adımlarının konuşulduğu bir aşamaya geçilmesidir. Toplumun önüne belirsizlik değil, demokratik dönüşümün yol haritası konulmalıdır.

MİT Başkanı İbrahim Kalın’ın Kürt meselesinin yalnızca silahlı çatışmaya indirgenemeyeceğine ilişkin açıklamalarını nasıl değerlendiriyorsunuz?

“Silahsızlanma tek başına bu sorunu çözmez” vurgusu şüphesiz önemlidir. İbrahim Kalın, sürecin iki ayağı olduğunu, yalnızca birine indirgenirse “tek ayaklı” kalacağını söyledi. Kimlikten, hafızadan, aidiyetten söz etti. Bunu hafife alamayız. Çünkü güvenlik anlayışının sınırını, bu anlayışın en yetkili isimlerinden biri kendi eliyle çizmiş oldu. Ancak cümleyi kurmak başka, bunu hayata geçirmek başkadır. Biz işin pratik kısmındayız. Siyasi karşılığı bence açıktır. İki ayak diyorsanız ikinci ayağın da bir yasası, bir takvimi, bir sorumlusu olur. Ana dili, yerel demokrasi, eşit yurttaşlık ve infazda adalet başlıklarını içeren bir tutum Meclis’e gelir. Madem teşhisi devlet koydu, reçeteyi Meclis ve siyasi irade yazmalıdır.