Beckett’in Almanya Defterleri

• Samuel Beckett’in 1936 sonbaharı ile 1937 ilkbaharı arasında Almanya’da tuttuğu altı defter ilk kez okuyucu ile buluşuyor. İrlandalı yazarın henüz savaşın eşiğinde olmayan ama hızla totaliterleşen bir ülkede gördükleri ve kaydettikleri, hem kişisel bir bunalımın hem de yükselen Nazizme duyduğu derin rahatsızlığın belgesi niteliğinde.

TİJDA YAĞMUR

Samuel Beckett, 1936 Ekim’inde Hamburg’a geldiğinde savaş henüz kapıda görünmüyordu. Ama Adolf Hitler’in nutuklarının sıradan Almanlarda yarattığı öfkeyi ve coşkuyu izledikten sonra gelmekte olan savaşı anlamıştı. 6 Ekim tarihli notunda şöyle yazıyordu: “Yakında savaşmak zorunda kalacaklar.”

İrlandalı yazarın Eylül 1936 sonundan Nisan 1937’ye kadar Almanya’da geçirdiği altı ay boyunca tuttuğu altı defter, bu ay yayınevi Suhrkamp tarafından ilk kez okurla buluşuyor. Defterler, Godot’yu Beklerken’in yazarının yalnızca umutsuzluk ve durağanlık şairi olduğu siyasetle ilgilenmediği yönündeki yerleşik kanıyı da büyük ölçüde çürütüyor.

Şimdiye kadar mektuplardan ve sınırlı alıntılardan yola çıkan eleştirmenler, 1969 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Beckett’in Almanya seyahatini kendi iç dünyasına kapanmış, faşizmin yükselişine kayıtsız bir yolculuk olarak değerlendirmişti. Oysa defterlerin tamamı yazarın Nazileri yakından izlediğini gösteriyor.

The Guardian Gazetesi’nden Kate Connolly’nin yazısına göre Beckett, o dönemde her yerde görülen “Hitler paltosu” gibi moda değişikliklerini yakından gözlüyordu. Aynı zamanda Nazilerin sık kullandığı “kutsal” sözcükleri de not alıyordu: “Hareket”, “Kan ve toprak”, “Özgürlük ve onur”… Bu sözler onu rahatsız ediyordu. 1 Kasım 1936’da defterine şu cümleyi yazmıştı: “Onların ‘Güç Yoluyla Sevinç’ sohbeti beni öldürüyor.”

O dönemde henüz 1940’ta katılacağı Fransız direnişine uzaktı. Tiksinmesini, öfkesini büyük ölçüde içine atıyor, yalnızca küçük direnişlerle yetiniyordu. Nazi selamı vermesi istendiğinde “yanlış kolunu” uzatarak alaycı bir parodi yapıyordu.

Nazi aklına isyan

Defterlerin eş editörlerinden Reading Üniversitesi’nde modern edebiyat ve Beckett uzmanı Mark Nixon’a göre yazar, notlarının eline geçebileceğinin farkındaydı: “Almanya’dan bu defterlerle çıkmak zorundaydı. Bu tehlike olmasaydı belki daha açık yazabilirdi. Ama yine de bu notlar Nazi aklını meşrulaştıran söyleme karşı açık bir isyan oluşturuyor.”

Beckett’in Hamburg, Berlin, Dresden, Münih dahil yaklaşık 30 Alman kentini kapsayan yolculuğunun asıl nedeni sanat eserlerini görmek ve Almancasını geliştirmekti. Almancaya duyduğu ilgi 1928-1932 yılları arasında Kassel’de yaşayan kuzeni ve sevgilisi Peggy Sinclair’i ziyaretlerinden geliyordu. Sinclair ailesi Yahudi kökenliydi ve 1936’da Almanya’yı terk etmek zorunda kalmıştı.

Kate Connolly’nin yazısına göre Beckett, Almanya’ya zaten ağır bir ruh haliyle gelmişti. Peggy 1933 Mayıs’ında veremden ölmüş, babası bir ay sonra kalp krizinden hayata veda etmişti. İki yıllık bir psikanaliz sürecinin ardından yola çıkmıştı. Defterlerde bedensel şikayetler, ekonomik sıkıntılar, yazar tıkanıklığı ve derin bir bunalım iç içe geçiyor. 15 Ocak 1937’de yazdığı gibi: “Yakında gerçekten kusmaya başlayacağım. Ya da eve döneceğim.”

Nixon’a göre bu defterler aynı zamanda yazarın kendi üslubunu bulma sürecinin de bir parçası: “Kendine sürekli daha minimal olmasını söylüyor. Bildiğimiz Beckett’e, gereksiz olan her şeyi ayıklayan Beckett’e giden yol burada başlıyor.”

Fransız direnişine katılması

Beckett’in daha sonra Fransa’ya yerleşmesi ve Fransız direnişine katılması, Nixon’a göre Nazizm deneyiminin bir sonucu. “Totalitarizmin göz tanığı oldu. Edebiyatı bu deneyim üzerine açıkça kuruludur.”

545 sayfalık, zor okunan, sağa yatık el yazısıyla dolu defterler, yazarın 1989’daki ölümünden sonra Paris’teki dairesinin mahzeninde yeğeni Edward Beckett tarafından bulundu. Edward Beckett, editörler Mark Nixon ve Oliver Lubrich ile birlikte defterleri yayına hazırladı. Nixon, defterlerin Beckett’in kişisel tanıklığı olduğunu ve yayınlanmak için yazılmadığını belirtiyor.

20 Ağustos’ta okurla buluşuyor.

Yayınevi Suhrkamp, Beckett’in Defterleri’ni Almanca-İngilizce basacak. İngilizce baskının gelecek yıl Nisan ayında yayımlanması bekleniyor. Çin, Fransa ve İtalya dahil birçok ülkenin yayın haklarını aldığı belirtiliyor.  Samuel Beckett’in Almanya Defterleri, 20 Ağustos’ta Suhrkamp tarafından okurla buluşacak.