- İngiliz yazar M. John Harrison, toplumsal çöküşü ve insanlığın geleceğine ilişkin belirsizlikleri işleyen distopik romanı ‘Her Şeyin Sonu’ ile 2026 Booker Ödülü'nün sahibi oldu.
İngiliz edebiyatının en prestijli ödüllerinden Booker, bu yıl türler arasındaki sınırları sorgulayan tarihi bir tercihle sahibini buldu. İngiliz yazar M. John Harrison kıyamet sonrası bir dünyada geçen 198 sayfalık romanı Her Şeyin Sonu (The End of Everything) ile 2026 Booker Ödülü'nü kazandı. 81 yaşındaki Harrison böylece Booker tarihinde ödüle layık görülen en yaşlı yazar oldu. Yaklaşık 60 yıldır edebiyat dünyasında üretimini sürdüren Harrison, aynı zamanda bilimkurgu edebiyatının yerleşik çevresinden gelip bu ödülü kazanan ilk isim olarak kayıtlara geçti.
Dünya değişirken
Her Şeyin Sonu, yakın gelecekte, İngiltere'nin Kent bölgesindeki sahil kasabalarında açıklanamayan büyük bir felaketin ardından şekillenen bir dünyayı anlatıyor. Toplumsal düzenin çözüldüğü, devlet mekanizmasının işlevini büyük ölçüde yitirdiği ve Avrupa'nın adeta kaybolduğu bu dünyada insanlar, felaketin nedenlerini anlamaya çalışırken bir yandan da gündelik hayatlarını sürdürmenin yollarını arıyor.
Romanın merkezinde Manş Denizi kıyısında suyun getirdiği nesneleri toplayarak geçimini sağlayan Phillip Tennent ile yaşlı teyzesi Marnie bulunuyor. İkilinin yaşamı, kıyıda buldukları ve sürekli biçim değiştiren gizemli bir varlıkla karşılaşmalarıyla altüst oluyor. iGhetti adı verilen bu varlıklar, insan biçimlerini, konuşma biçimlerini ve toplumsal alışkanlıkları taklit edebiliyor.
Harrison, felaket sonrası dünyayı yalnızca bir bilimkurgu dekoru olarak kullanmıyor. Hukukun ve toplumsal normların aşındığı, şiddetin sıradanlaştığı, insanların geçmişte doğru kabul ettikleri bütün açıklamaları yeniden sorgulamak zorunda kaldığı bir atmosfer kuruyor. Üstelik bütün bunlar yaşanırken karakterler çocuk partileri düzenlemek, sahil kafelerinde kahve içmek gibi gündelik alışkanlıklarından vazgeçmiyor.
Romanın asıl gerilimi de burada ortaya çıkıyor: Dünya değişirken insanın normal hayatı sürdürme çabası.
Sınırları aşan bir yazar
Mary Beard başkanlığındaki jüri, altı kitaplık kısa liste arasından oybirliğiyle Harrison'ın romanını seçti. Beard, eseri günümüz siyasetinin ve toplumsal kaygılarının geleceğin merceğinden anlatılması olarak değerlendirdi.
Jüriye göre Her Şeyin Sonu ilk bakışta son derece tekinsiz bir dünya kursa da özünde yabancı bir gerçekliği anlatan bir gerçekçilik romanı. Eserde Katherine Mansfield'ın edebi duyarlılığı ile J. G. Ballard'ın distopik dünyasını buluşturan bir yaklaşım bulunduğuna dikkat çekildi.
Harrison'ın anlatısı, geleneksel roman yapısını kullanırken aynı zamanda bu yapıyı bozuyor. Kısa, sinematografik bölümlerden oluşan kitap, okura her şeyi açıklamak yerine boşlukları doldurma ve parçalar arasında bağlantı kurma sorumluluğu bırakıyor.
Yazarın edebiyat anlayışını belirleyen temel özelliklerden biri de türler arasındaki geçişkenlik. Bilimkurgu, fantastik edebiyat ve korku unsurlarını politik ve toplumsal bir duyarlılıkla bir araya getiren Harrison, uzun yıllar edebiyatın merkezinde değil daha çok tür edebiyatının sınırlarında değerlendirildi. Booker ödülü, bu sınırların ne kadar tartışmalı olduğunu yeniden gündeme getirdi.
Karanlık ama güçlü
The Guardian'da romanı değerlendiren yazar ve eleştirmen Michel Faber de Harrison'ın eserinin günümüzle kurduğu ilişkiye dikkat çekiyor. Faber, romanı, gizemli uzaylı varlıklar ve toplumsal çözülme üzerinden bugünün dünyasındaki güvensizliği açığa çıkaran karanlık ama güçlü bir eser olarak değerlendiriyor. Faber'e göre Harrison, yalnızca gelecekte yaşanabilecek bir felaketi tasvir etmiyor, içinde bulunduğumuz dönemin korkularını, kırılganlıklarını ve belirsizliklerini de görünür kılıyor.
Harrison'ın yarattığı dünya, okura uzak bir gelecekten çok, bugünün toplumsal ve siyasal gerçekliğinin daha da ağırlaşmış bir yansımasını sunuyor.
Altmış yıllık edebiyat yolculuğu
1945 doğumlu M. John Harrison, yaklaşık altmış yıldır edebiyat dünyasında üretim yapıyor. On üç roman, beş öykü kitabı ve otobiyografik unsurlar taşıyan, ancak yazarın kendi tanımıyla bir tür karşı-anı kitabı olan ‘Keşke Burada Olsaydım’ ile geniş bir külliyat oluşturdu. HABER MERKEZİ
