Toplumsal sorunlara uzmanlar ve devletin sosyal kurumları ne kadar cevap olabilirler? Bu yıl Berlinale’de yarışan ve bölümündeki en genç yönetmen olan Nora Fingscheidt yönettiği ”Systhemsprenger” filmi bu sorulara yanıt arıyor.

İlk uzun metrajlı filmiyle Berlinale’de yarışma bölümüne katılmayı başaran 36 yaşındaki kadın yönetmen Nora Fingscheidt, Almanya’da tartışma konusu olan, çocuk esirgeme kurumları ve sosyal hizmetlerin, insanların ihtiyaç duyduğu duygusal ilişkinin yerini ne kadar tutabileceğini irdelerken, koruyucu aileyi izleyicilerin gündemine taşıyor.

Benni neler yaşadı

Erken yaşta şiddete uğradığı için derin duygusal yaralar taşıyan 9 yaşındaki Benni’nin (Helena Zengel) kontrolden çıkıp, her yeri birbirine katması için birinin ona gözünün üstünde kaşın var demesi bile yeterli bir gerekçe. Esirgeme kurumundaki eğitmenine saldırıyor, diğer çocuklarla kavga ediyor, bıçak alıp kendine zarar veriyor, avazı çıktığı kadar bağırıyor. Bu tavrından dolayı 27 çocuk esirgeme kurumu ve yaşam evlerinden atılan Benni ile sosyal hizmet uzmanları ve psikologlar ne yapacaklarını kestiremiyor.

Benni’nin küçük yaşta neler yaşadığını, nasıl bir şiddete maruz kaldığını seyirci tam olarak öğrenemiyor. Sadece yüzüne dokunulduğunda sinir krizi geçirdiğini öğreniyor izleyici. Filmde defalarca yüzüne dokunulduğu için Benni sinir krizi geçirir, ağzına gelen bütün küfürleri sıralıyor. Çoğu zaman tek isteği annesi ile yaşamak olan Benni, yurttan kaçarak erkek arkadaşıyla ve iki çocukla yaşayan annesinin yanına gider. Benni, annesinin sevmediği erkek arkadaşı gelince yine sinir krizi geçirir. Dayısı tarafından dolaba kapatılarak polis zoruyla defalarca götürüldüğü psikiyatri kliniğine yatırılır. Böylece Benni’nın annesi ile tekrardan beraber yaşamasının ne kadar zor olduğunu anlaşılıyor.

Küçük yaşta uğradığı suistimalin ağır yaralar açtığı Benni uzmanların tanımına göre artık bir ”Systhemsprenger” yani sistem kilitleyicidir. Çünkü kontrolden çıkmıştır. Sistem kilitleyicisi Benni ile yaklaşabilen tek uzman da onunla uzmanlıklarının sınırlarını dışına çıkarak duygusal ilişki kurmuş kişilerdir. Annesinin Benni’yi yanına almaktan vazgeçtiği söylendiğinde ağlayan çocuk esirgeme kurumu uzmanı Bayan Banafê ile onun gibi şiddet gören ve yasak olduğu halde Benni’yi evine götüren şiddet önleme eğitmeni Micha, Benni’nin diyalog kurduğu ya da dinlediği isimler olarak karşımıza çıkıyor.

Sistem mükemmel işlese bile…

Yönetmen uzmanları nerdeyse ideale yakın bir imajla anlatmış. Benni’den devamlı olarak sorumlu uzman kişiler hiç değişmez, hep aynı öğretmenin sınıfına, aynı psikiyatriste götürülür ve aynı çocuk esirgeme kurumu çalışanı sorumludur ondan ve hepsi de oldukça iyi niyetlidir. Ne var ki, bu alanda çalışan herkes bilir ki, özellikle de Berlin’de, Jugendamt’ta görev yapan (Çocuk Esirgeme Kurumu) sorumlu kişilerin 6 ay içinde defalarca yer değiştirdiği oluyor. Hatta değişiklik durumunda siz sorumlu kişiye ulaşmaya çalışırken de sorumlu kişi tekrar değişmiş olabiliyor. En iyi uzmanlar bile böyle bir sistem içerisinde bir yerden sonra oldukça mekanikleşip, birer asık suratlı memura dönüşebiliyorlar. Yönetmen de büyük ihtimale gerçeğin böyle olduğunun farkındadır. Ancak filmde izleyicinin Benni’ye odaklanmasını istediği için sistem sorgulamasına yeterince girmiyor ve hatta sistemi kurgusal şekilde ele alıyor.

Sonuç olarak yönetmen sistemin ideale yakın olarak çalışması durumunda bile ne kadar sorunlu olduğunu ortaya koyuyor ve Benni’nin ihtiyaç duyduğu şeyin uzman kişiler olmadığını, ”Kendimi onu kurtarma planları yapmaktan alıkoyamıyorum” diyen Micha gibi birine ihtiyaç olduğuna işaret ediyor olacak ki, izleyici de Micha Benni’yi evlat alsa sorun çözülecek hissine kapılıyor.

Sistem, Benni’yi onun gibi ”Sistem kilitleyicisi ”olan çocukların olduğu Kenya’daki bir kampa göndermeyi alternatif plan olarak ortaya koyarken, yönetmen de koruyucu aileyi işaret ediyor. Neoliberal politikalarla toplumun giderek eritildiği ve büyük bir saldırıyla karşı karşıya olduğu bir dönemde, yönetmen ne kadar iyi niyetli görünse de, yine de liberal bakış açısı dışına çıkamadığını ortaya koyuyor.

  FEHMİ KATAR/BERLİN