Seke yeno zanayîşî ziwanêk tenya warêkê cuye dir têkildar nêyo. Eke ziwanêk vila biyo û aver şiyo ma vînenê ke ey ziwanî de eserî her warê cuye de dîyayê. Warê edebîyat, sînema, polîtîka, teknolojî, astronomî, bawerî, felsefe ûsn. Zazakî zî sey ziwanêk kurdkî nê serranê peyênan de hêdî-hêdî la bi îstîqrar kena ke heme waran de eseran bido. Waro ke eserê zazakî tay nûsîyayo yew tera warê bawerî yo. Eserê ke warê bawerî de bi ney ziwanî nûsîyayê zafane tewirê Mewlîdî de yê. Yê Xoceyê Xasî û Osman Efendîyê Babicî nînan ra yê ke tewr zaf yenê zanayîşî.
Warê meal yan zî tefsîrê Qur’anî de bi zazakî esero tewr verên yo ke çap biyo mealê Feqî Çoligî yo û 2014 de çap biyo. Warê tefsîrî de zî esero tewr verên yê Mela Mehemedê Hezanî yo û 2016 de çap bi. Mela Mehemedê Hezanîyî kitabê bi nameyê Eqîdet-ul Îmanî (Eqîdeyê Îmanî) bi zazakî nûştibi û serra 1981 de zî kitab çap bibi. Mufesîr Mela Mehemedê Hezanîyî serra 2010 de zî dest bi nûştişê Tefsîrê Roşnayî kerdo. La prosesê redaksîyonî ra û tayê probleman ra çapkerdişê ci mendo heta 2016. Eser hetê Enstîtuya Kurdî ya Amedî ra vecîya. Tefsîr, her kitab xo mîyan de di cildî, pêro pîya çar cildî ra yeno pê û sey di kitabî çap biyo. Kitabo ewilên 504 rîpelî û kitabo diyin zî 602 rîpelî yo. Ziwano ke pê nûsîyayo bi giranî yê mintiqeyê Licêyî, xusûsen yê dewa Hezanî yo. Seva ke famkerdiş de asanî virazîyo ge-ge meylê ke hetê Vateyî ra pêşnîyaz biyê zî ameyê tetbîqkerdişî.
Tefsîr de hem serçimeyanê kanan û hem zî yê hemdemîyan ra ameyo îstîfadekerdişî. Semedê ameyîşê ayetan nûsîyayo û cayo ke îzahat lazim biyo mufesîrî goreyê fikrê xo ra îzah kerdo. Bi nê xebatan xusûsen ferhengê zazakî û bi pêroyî yê kurdkî hîna beno dewlemend. Umîd esto ke serranê vernîya ma de hûmara eseran hîna bibo vêşî û ma her warî de bibê wayîrê eseran.
ESAT ŞANLI