Hemserekê Kurdî Derî yê Amedî Haci Ozkalî va eke ziwanêk nêro qiseykerdiş, o ziwan yeno vîrakerdiş û va "Ganî ziwanê kurdî her hetê ciwîyayîşî de bêro xebetnayîş.” Ozkalî aşkere kerd ke heta nika înan 900 mamostayan mezûn kerd û nînan ra 200yê ci nika zey zerrîwaştox tewrê xebatanê ziwan û folklorî benî.

Ziwanê kurdî keyeyê ziwanan yê Hînt Ewropa de ca gêno û ziwananê dinya ra yê tewr kehen o. Reyna ziwanê kurdî Mezopotamya ra heta Kafkasan ser cografyayêk hîra de vila bîyo. Ziwanê kurdî semedo ke ziwanêko qedîm o û bi çar lehçeyan (kurmanckî, kirmanckî Soranî û Goranî) ra pê yeno, nê lehçeyî herême de xeylê ziwanan ser o tesîrê xo viraşto. Labelê lehçeya kirmanckî lîsteya UNESCO yê ke ziwan û lehçeyê ke vîndî benî, mîyanê aye lîste de ca gêna.

Hemserekê Kurdî Derî yê Amedî Haci Ozkalî va ziwanê kurdî her çiqas ke tarîxê komare ra nata her tim raştê polîtîkayanê asîmîlasyonî yeno, reyna zî payan ser o vindete yo. 

Tehlukeyê vîrakerdişî esto

Ozkalî va her çiqas ziwanê kurdî ziwanêko qedîm o û zaf dewlemend o zî heta nika nêbîyo ziwanê perwerdeyî û polîtîkayê dewlete ver ver bi vîndîbîyayîşî şono û qiseykerdişê xo wina domna: "Semedoke ziwanê kurdî mîyanê sînoranê dewletanê cîya cîyayan de ca gêno, sey ziwanê perwerdeyî nêameyo qebûlkerdiş û nê semedî ra zî ziwan de her tim tehlukeyê vîrakerdiş û xirabîyîşî esto. Helbuk serranê ewil yê komare de makeqanûnê 1921 de kurdî û çend ziwananê bînan de heqê perwerdeyî esto. Labelê makeqanûnê 1924 û dima ra bi zîhnîyetê yew ziwanî de polîtîkayê asîmîlasyonî ameyî kerdiş."

Ziwanê ma ganî her hetê cuye de bibo

Ozkalî bal ant merkezanê bajaran ke bi şîyarê 'tirkî qisey bike, zaf qisey bike' bîyî merkezê asîmîlasyonî û va: "Semedo ke kurdî zaf qedîm î û kultirê înan zaf dewlemend o, ma eşkenî vajî polîtîkayê asîmîlasyonî zaf reyan veng vejîyayî, la ganî no nêbo sedemê sistbîyayîşî; çimkî her roje polîtîkayê asîmîlasyonî hîna giranêr benî. Ganî bi taybetî babeta ziwanî de ma zaf hesas bibîy, çimkî ziwanî sey awe û hewa çîyo ke xozayîn o. Heme ziwanî welidîyenî, aver şonî û eke nêrî xebetnayîşi vîndî benî. Nê semedî ra tena keye de nê, ko de, dewe de, bajar de, mekteb de, cayê karî û heme cayan de ganî ma kurdî qisey bikerî."

Heta peynî têkoşîn

Ozkalî dewamê qiseykerdişê xo de va ganî ma heta peynî seba heqê perwerdeyê bi ziwanê dayîke têkoşîn bidî û va "Semedo ke Başûrê Kurdistanî de kurdî wayîrê statu yî, uca de problemê ziwanî çin o. Reyna Rojawan de zî sîstemê kantonî reyde bingeyê perwerdeyê bi ziwanê dayîke yeno eştiş. Rojhlelat de zî tena duştê akademîk de serbestî esto. Tirkîya de unîversîteyan de kursîyê kurdî abenî labelê bingeyê înan yê huqûqî çin o. Nê kursîyî ke ameyî akerdiş qîm nêkerdî, çimkî seba domanî çîyo esasî ganî welidîyayîşî ra heta mergê ci ganî heyatê xo bi ziwanê xo bikero."

Xebatî qîm nêkenî

Ozkalî derheqê xebatanê Kurdî Derî de zî zanayîş da û va "Ma sey dezgeh, ziwanê kurdî ser o cigêrayîş kenî û kesê ke wazenî înan rê bi rayîrê kursan perwerde danî. Na çarçewa de heta nika ma 900 mamostayan mezûn kerd û nê 900 kesan ra 200yê înan nika hewayo zerrîwaştox beşdarê xebatanê ziwan û folklorî benî. Hetê înan de ma bi Şaredarîya Bajarê Girdî kovara Folklora Kurdî vejenî. Mîyanê na kovare de vatişanê verênan ra bigîrî heta estanikan, ma ca danî eseranê edebîyan. Reyna ma derheqê muzîk, resim, wendiş û nuştişî de kîtabê ke kurdî yenî nuştiş, çap kenî. Ma tena Amed de nê, bajar û qezayanê bînan de zî şubeyan akenî. Her çiqas ke hewayo fermî hûmara şubeyanê ma 36 bo zî, ma seba akerdişê şubeyanê neweyan muracat kenî.  Nê xebatî seba ziwanî zaf muhîm î la qîm nêkenî."  


 ANF / AMED