BÊRÎVAN ELÎ-SEMÎRA ŞAHABÎ / SİLÊMANÎ
Türkiye’nin Başûr’a yönelik işgal politikaları yıllardır devam ederken, bir yanda da kültürel, sanatsal ve ekonomi alanda saldırılarını sürdürüyor. Türkiye, uzun yıllardır Başûrê Kürdistan’da dil, kültür, sanat, eğitim, ekonomi konularında bir “Sömürge” olarak görüyor. Bu temelde de Türkiye, tüm bu alanları resmen işgal etmiş durumda. Diziler aracılığıyla Başûr’da büyük bir yozlaşma, kültür erozyonuna neden oluyor. Türkiye, Kürdistan Bölgesi’nde ihraç ettiği dizilerle kültürel, dil, sanat alanında büyük bir tahribata neden olduğu gibi bir yandan da bu dizilerden büyük bir ekonomik gelir elde ediyor.
2018 yılı istatistiklerine göre, Türkiye dizilerden her yıl 350 milyon dolar kazanıyor. Türkiye 2023 yılına kadar dizi gelirlerini yıllık bir milyar dolara çıkarmak istiyor.
Ölüm, yaralama, suç
2017 yılında silahlanmaya 19 milyar dolar harcayan Türk Devleti, gelir kalemleri arasında bu rakamlar da var. O nedenle de satılan diziler, Kürtlere silah olarak dönüyor. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye’de bir dizinin 55 bölümü üzerinde yaptığı araştırmada dizilerin şiddete ve suça teşvik ettiği ortaya çıkmıştı. 55 bölümlük bir dizide 411 ölüm, 152 yaralı, 137 saldırı, 147 dayak, 155 tokat, 175 savaş, 110 işkence, 194 taciz, 145 silahlı çatışma olayı geçtiği ortaya çıkmıştı. Başûr’da da Türk dizileri yayınlanmaya başladığından bu yana şiddet olaylarında gözle görülür bir artış yaşanmaya başladı. 2009 yılından 2019 yılına kadar 3 bin 687 kadın öldürüldü, yakıldı ya da kendileri yaktıkları iddia edildi. Yine 2 bin 537’den fazla kadın cinsel istismara maruz kaldı. Hırsızlık olayları da hiç olmadığı kadar arttı.
Toplum sessiz kalmamalı
Yabancı program ve dizileri denetleme kurumlarının olmadığını söyleyen Süleymaniye Aydınlanma Yönetimi Sorumlusu Babekir Direyi, “Televizyon kanalları ve şirketler bu dizileri doğrudan alıp yayınlıyorlar. Partilere bağlı televizyonlar da aynı şeyi yapıyor. Bölgedeki televizyon ve kanal şirketlerinin hepsi iktidar partilere bağlıdır. Bir dizinin veya filmin yayınlanmasını durdurabilmemiz için şikayet gelmesi gerekiyor. Şikayet gelirse harekete geçebiliriz. Bir ara bir kampanya başlatıldı ve Kurdsat artık Türk filmlerini yayınlamamaya başladı. Yabancı dizilerin yayınlanmasına tepki olarak kampanyalar başlatıldığında veya gündeme getirildiğinde sonuç alıyor. Toplum sessiz kalınca, televizyon kanalları istediklerini yapıyorlar” dedi.
‘Diziler çocukları suça itiyor’
Çocukların dizilerdeki şiddet sahnelerinden etkilendiğini kaydeden Serkewt Ebdulqadir, “Dizilerde öldürme, şiddet sahneleri çocukları suç işlemeye itiyor. Türk dizilerinde bıçaklı sahneleri çok gösteriyorlar. Gençlerimiz dizileri izlediğinde bu suçlu karakterleri taklit ediyor. Bunun en canlı örneği de Silêmanî’de oldu. İki genç bir telefon için arkadaşlarını öldürdü. Yine Hewlêr’de bir genç babasını öldürdü” şeklinde konuştu.
‘Biz farkına varmadan toplumun içine girdiler’
Başûr’da Kürt sanatının kötü bir süreç yaşadığını kaydeden Yönetmen ve Sinema Yapımcısı Gezize Omer, “Televizyonlar, Kürt diziler için açılan şirketlere sahip olmalıydı. Ancak ne yazık ki bu hayalimiz gerçekleşmedi. Var olan tablo içler acısı. Kürt televizyonları, ‘Kürt filmlerinin senaryoları zayıf ve yönetmenler sözlerini tutmadığı için biz de yabancı dizilere yöneliyoruz’ diyor. Ben bu cevabı tatmin edici bulmuyorum. Televizyonlarda Türk dizileri ilk sırada yer alıyor. Fars, Arapça, Meksika, Kore vb. diziler yayınlanıyor. Çocuklarımız bu dizileri izleyince Hint kıyafetlerine özeniyorlar. Biz farkına varmadan toplumumuzun içine girdiler” dedi.
Korkunç paralar harcanıyor
Başûr’da Türk dizileri 2007’den bu yana yayınlanıyor. Türk dizilerinin her bir bölümünün 30 bin dolara satın alındığı belirtiliyor. Kürdistan Bölgesi’nde her yıl en az 10 Türk dizisi Soranî lehçesiyle dublaj yapılıyor. Her dizi en az 120-200 bölümden oluşuyor. Dizilerin her bir bölümü 90 ile 120 dakika arasında değişiyor. Dublajı yapılan dizinin her dakikası için 12- 18 dolar veriliyor. Bir bölümü 90 dakika süren bir dizinin dublajı için bin 620 dolar harcanması demek. 200 bölümden oluşan dizilerin dublajı 324 bin doları buluyor. Kürdistan Bölgesi’nde yayınlanan Türk dizilerinin bölüm sayısı 900 ile 2 bin bölüme kadar ulaşıyor.