2 Nîsana roja rojnamegerîya kurdî ya. Roca weşnayişê yewîn rojnameya bi kurdî, Rojnameya “Kurdistan” a. 22’yê Nîssane 1898’ine, hetê Mîdhat Bedirxanî ra Qahîre de amî weşnayiş. Bi no sebeb, serre de na roje ro heme rojnamewananê kurdan pîroze bo.
A roce ra na heta nika zilm, zext û zordarîyê ro ser rojnamewanîya kurde, kemî nêbî. 119 serrîy de wext û ca bivurîyê zî raybaze bi heman awayî dewam kena. Sirgûn, kiştiş, vînîkerdiş, zîndan û qedexe.
Verva ney tarîxê bêyewmî zê heme mijaran, wareyê rojnamewanîye de zî tekoşîne û xoverdêrya şarê kurdî zî bi heman rike, dewam kena. Her şert û mercî de, no gureyo pîroz ameyo û yeno domnayiş. Xeylê kesîy no oxir de, bi desan serrey zîndanan de mendê, îşkence dîyo, canê xo dayo, ameyê qetilkerdiş û hema zî danê û vînenê.
Bi desan rojnamewanêy kurdî nika, na deqîqaye de zî zîndanan de bin îşkenceyî de yê. Ez heme şehîdanê çapemenîya kurde şexsê şehîdanê peyênan Nûjiyan Erhane û Xerîb Welatî de bi vîr arena û verva tekoşîn û keda heme xoverdêran beşna xo tewênena.
Erk û rolê rojnamewanî û çapemenîye çiyê, mijarê dergê û reyna her yew zî bi serreyê xo mijarê nûşteyan ê. Nînan ra yew zî erkêko tewir muhîm yê rojnemawanîye û bi pêroyî zî çapemenîye, serreraştkerdiş û avervistişê ziwanî yo. No ware de reşa zarawayê kirmanckî, ver çimad de ya. Sebebê naye zaf ê û gere gere bêrê nîqaşkerdiş.
Rewşa zarawayê kirmanckî ke wareyê nûştişî de qels menda, hetê her kesî ra yena zanayiş. Her çende serrê peyênan de verva kirmanckî eleqeyêke est bo zî, bi raştî bes nîyo. Hem hetê wendiş û hem zî nûştişî ra merdim nêşikeno behsê eleqeyêk averkewteyî bikero. Sebebê naye zaf ê. Bandora tirkî û kurmancî reyde zafîya fekan û çinêbîyişê nûştişêke formelî zî sebebêko pîl o.
Zafîya fekan dewlemdîya la belê bi goreyê qeydeyêke nûştiş zî hewce yo. Qeydeyê nûştişî qeydeyê ziwanî yê. Bi goreyê kes û hereman nêvuryenê. Bi goreyê hereman qiseykerdiş û nûştişî de zî gere qeydeyê ziwanî bêrê bikarardiş.
Raşta, gere ziwano ke çapemenîye de yeno bikarardiş bêro fehmkerdiş la gere xizmetê averşîyiş û formelîbîyişê ziwanî zî bikero. Seba ameyîye hewceyî bi zîwanêkê formelî, ziwanêkê perwerdeyîye est o.
Kesê ke çapemenîye de nûsenê, gere qeydeyanê ziwanî ra agahdar bê. Ti ziwanêke bê qeydeyanê gramerî nêşîkeno aver şêro û bibo ziwanêko ci ra yeno heskerdene. Yan nê, gere pargalanê perwerdeyîye de dersê giramer û raştnûştişî çinêbêne.
Xora wendoxê kirmanckîye tay/kemî yê. Ke vendox biawno û her nûşteye, ya “dewa min” bo, do çendêke eleqeyê ey bianco û ey wareyê ziwanî de aver bero. Fekîy, qiseykerdişê rojeyîn ê. Xeylê sebebî ro ci bandore kenê. Na rewşe seba heme ziwan û zarawayan derbasdar a. Fekîy, ma biwazê zî nêwazê zî do tim û tim est bê û qiseykerdişo roceyîn de, wêjeye de bêrê bikarardiş.
Seba ziwanêkê formelî û kirmanckîyêka ke hetê her kesî ra bêro fehmkerdişî, gere ziwan bi goreyê qeydeyanê xo bêro bikarardiş. Gere no mexsedo yewîn yê her keso ke bi kirmanckî nûseno, bo. Na rewşê do wendoxan zî ver bi mûsayişê gramer û qeydeyan bero. Yan nê ma do xorê binûsê û xo rê biwanê.