Çewlîg bajaranê Kurdistanî yê vakûrî ra yew o. Bi koyan yeno dormeyekerdiş û wayîrê xeylek golanê girdan û qijan o. Hetê awe ra zaf dewlemend o, coka perê xeylek netewan ra bi awe yeno namekerdiş. (Bi Armenîkî: Chapaghjur: Gernawek, awa ke xo mîyan de bigerî ci ra girnawek vajyeno, bi tirkî: Bîngol, Hezar gol) Bi cografyaya xo, bi xozayê xo û bi dewlemendîya xo mîyanê vakurê Kurdistanî de cayê Çewlîgî bi taybet esto. No semedî ra zî serranê peynêyenan de balê tûrîstan anceno xo ser. Goreyê humaritişê 2009’an, 87.918 nufûsê şaristanî esto. Herêma Serhedî de yeno cakerdiş û vaşûrê na herême de yo. Nufûsê bajare hema hema seyî ra se kurd o, ziwanê şarê Çewlîgi kurdkî yo. La ma zanê ke kurdkîye hetê zaraweyan ra dewlemend a û no bajarî de zaraweyeka kurdî ya tewr kehen yena qiseykerdene: Kirmanckî, bi vatişeko bîn zazakî yo.

Çaxanê Mîyanînan de herema Çewlîgî wexto ke hetê Qralê Împaratorîya Bîzansî Romanos Lekepanosî ra amî bindestkerdişî sey Romanoupolis ami namedayîş. No qral mintiqaya Çewlîgi o çax de pêro giretwbi binê hakîmîyeta xo. (Seserra 10.) Ney ra pey Çewlîg, bi arteşanê îslamîyetî û seferanê Hz. Omerî newe ra yeno bindestkerdiş û dînê mintiqaye yenô vûrînayîş û kewena binê tesîrê medenîyeteka neweye. Binê tesîrê Îslamîyetî de ge keweno binê hakîmîyetê mîrîyanê kurdan ge keweno binê hakîmîyetê medenîyetanê bînan. Tarîxo nizdî de zî tevgeranê kurdan de cayê xo girewtişî ra tepîya nemendo û serkarîya şoreşgerîya netewa xo kerdo.


Çewlîg cayê welatperweran o

 No termo ke ma ci ra vîyarenê semedê tarîxê kurdan newe ra noktayeka muhîm a. Goreyo ke ma taq û mehleyanê Çewglîgî fam kenê no bajaro erjeyaye, welatperwerîya netewa kurdan de newe ra amadeyo cayê xo bîgerî. Her hetê Çewlîgî ra boya welatparezîye û boya şoreşî yena. Na hewe heme şarê Çewlîgî qerarê xo dayo ke meylê xo biratîya şaran ser de nano ro.


 Weçînitişé Çewlîgî

 Çewlîgijîy de germê wisarî û coşê weçînitişî têmîyan de cuwenêy. Daran vilî akerdîy, erd zergûn bîyo û boya vaş û gulan heya bajarî yeno. Na weşîya tebîatî tesîrê xo şarê Çewlîgî ser de kerda. Şar bextewar nîyo la bêhêvî zî nîyo. Ma bawer kenîy na rewşe tebî nîya, çunke heyecanê nê weçinitişî ê bînan ra cîya yo. Şarê Çewlîgî hinî polîtîkayê AKP ra zaf hêrs bîyo. Rayê HDP no weçînitişî de zêdîyênêy, eke yew provokasyon mebo HDP Çewlîgî ra di parlementeran vejena. Heta beno ke surprîz zî bikero. Şarê ma terseno ke Çewlîg de yew provokasyon bibo. 


Polîtîka AKPî xapînayişî ser de ya

Tarîxî de reya verîna ke pêro yew welatî de elektîrîk yeno birnayîş. No yew wexto nêzdî de bi û şarê ma zî provokasyonanê dewlete ra hayîdar îy. Bajarê Agirî de dewlete senî yew provokasyon viraşt şarê ma dî. Muqtedîr êy, seba menfaatê xo însanan zî danî kiştiş. Dewlete serranê verînan de Çewlîge de zaf fend û xapî viraştîy. Ganî şarî ma hemverê nê xap û fendan hîşyar bibêy. Tewreyê AKP de hinî çik nêmendo, tewreyê înan dirîyayo û ampulê ci zî teqîyayo. Bawerîya Çewlîgî hinî înan rê çin a. Dewlete timûtim kurdî xo rê sey dişmenî hesibnay. Polîtîkayê înan sey awa binê simerî yê. Îqtîdarîya AKP de zengînî ma zî bî feqîr xora feqîrê ma perîşan û pergende bîy. Verê cu wareyê înşaatî de karê muteahîtîyê kurdanî ma kerdenê la AKP ra pey nika nê karî heme kewtî karadenizijan dest. Muteahîtê ma zî pêro bî taşeron. Ma bawer kenê ke şarê ma nê heme çîyan vîneno û rayanê xo wina dano. HDP tena yew partî nîya, hêvî ya, aştî ya biratî ya û wisarê şaran a. Hîrê namzedê HDP yê Çewlîgî zî jêhatî û wayîrê lîyaqatî yê.


‘AKP xo ser şarî de vînena!’

Welatija bi nameyê Amîne Bek ke a wendekara zanîngehî ya û  22 serre ya ard ziwan ke no weçînitiş zaf muhîm o  wina dewam kerd: “Çunke AKP Çewlîge de herçîy girewto xo dest. Sere de bi Sodesan û komelanê ardimkeran mileta ma besteno xo ra. Ma zanîy ke êy ardimêy AKP xora heqê şarî ma yê la AKP înan sey lutuf vînena û şarê ma fînena hureynîya parsekan. Ma ciwanîy tay çîyan vînenêy, ma wazenêy înan bibedilnêy la ma rê hetkarî lazim a. Zaningeha ma de tedayîya polîsan esta, bi sîlehanê xo heta zerê zanîngehî yenîy. Wendekarê zanîngehî no halî ra dejayê yê.”


HDP demokrasîyî ana

Hetê bînî ra wendekara bi nameyê Ozlem Îrge ke a zî wendekar û 22 serre ya ard ziwan ke weçînayişê emserrin zaf zaf muhîm o û wina dewamî da qiseyê xo: “Weçînitişê esmerrî zaf muhîm o. HDP sey partîyanê bînan nîya û seba aştî û demokrasî ya ganî şero meclîse. Sewbîna ma zanî ke AKP nîna vindarnayîş. HDP wexto ke şero meclîse, no hem seba Çewlîg hem seba welatê ma û hem zî seba şaranê bînan zaf hol beno.”


Ciwanêy Çewlîgî jêhatî yê

Ciwanêy çewlîgij Omer Bel zî wendekarê zanîngehî, 23 serre yo. Bi no temenê xo zaf çîyan mûsayo û semedo ke şar raya xo bidero HDPyî têkoşîna xo dano. Bel wina dewam kerd: “Potansîyelek ciwananêy Çewlîgî esto, la êy ke no potansîyelî bidî xebitnayîş çîn êy. No semedî ra, ma vînenêy ke Çewlîgî de tesîrê muqdedîran zaf o. AKP Çewlîgî sey keyeyê xo zana û rayanê xo zî gena. Çewlîg bi AKP yeno vîr la ma gerek ana rewşe bibedilne û ganî no weçînitişî ra pey hinî nasnameyê Çewlîg bibo HDP. Ey semedî ra lazimo ke ma ciwanîy û dildarîy pîya bixebityê.”


Esnafêy Çewlîgî ra Nîhat Budan 33 serre yo. Ey zî derheqê weçînayişî de ard ziwan ke AKP do Çewlîgî de vinî bikera û vat: “Vernîya HDPyî akerdeya. Ma vînenî ke Çewlîg de weçînîtoxê HDPyî zêdîyayê. Heta nika timûtim AKP Çewlîg de serkewt a la AKP Çewlîg û çewlîgijan rê se kerd? Cewdet Yilmaz amedijan ra vato ez tîya de bêkarî qedînena, şarê Amedî zî vato qey to Çewlîgî de fabrîqayî viraştîy ma benî dekenî înan. Hukûmat şarî ma sey zerencan vînena la ma bawer kenî ke şarê ma hinî damê înan nêkeweno.


H.Mehmet Ozdemîr (Rîsipî, 68) :” Melayê ma vernîyê miletî de nimaj kenî, semedê menfîatê xo emirî Homayî erzenî yew kişt. Ganî ma pers biker emirê Allayî muhîm yan ê qulan? Melayê ma zî heq zanî la nêvanî. Ez înan ra vana ke ça û çi wext beno wa bibo ganî merdim heq vajo û kişta heqî de vindero. Tayyîp Erdoxan sîyasetê mazlumtî ser ra bi serokwezîr û nika zî serokkomar o, lajê ey bîyo wayîrê gemîyan, de hinî babî bîyo wayîrê çi şima hesab bikerîn..! Cevdet Yilmaz no bajar ra yo, wezîr o heme îmkanê dewlete ey destî de yê la no bajarî de kerra kerra ser o ronînayo.”


Aydin Kaya (Encumen, 40) : “HDP ganî beraj bivîyero. Lîyaqatê namzetanê ma zaf hol o, wexto kem a namzetanê xo û ê bînan bîyare têvere ferqê namzatanê ma xo mojneno. Şarî ma semedê dizdîya AKP zaf hêrs bîyo. Ma vînenî ke partîya ma rê yew eleqe esto. Hinî şarî ma ho tay çîyan vîneno. Qiseyê serokkomar Erdoxanî zera şarê kurdî zaf şikito. Semedê berajî ya hem rojawanî de hem zî tîya de hesasîyetêk peyda bîyo. Ma zanî û vînenî ke rayanê Hdp de zêdîyayîş esto. Çewlîg de qismêko zaf pîl wazeno Hdp şero meclîse û ma zî vanî xora meclîse bê Hdp kêm û venge manena.”


Başak Aydogdû (Hemsereka HDP yê Çewlîgî) : “Partîya ma de heme kesî bi nasnameyanê xo ca gênî û temsîl benî. Bernameyê ma gorayê rewşa dinya bedilîyeno, no rid ra heme kesî xo tede vînenî. Ma bawer kenî ke no weçînitişî de zî ma pêro het, kultur û bawerîyan ra zî ray genî. Partîyanê bînan de menfaatî estî, şarî ma na raştî vîneno. Hdp timûtim qeq û edeletî pawena. Partîya ma pêro kultiran, bawerîyan û ê bînan vînena û qîmet dana fikir û nasnameya înan. Şarê tirkîye û cinî, paradîgma û prajeyanê ma rê zaf elegedar î. Weçînitişê serokkomarî de rayê ma qat bi qat zêdîyeyî. No zî yeno na mana ke vateyê partîya ma milet ver de qîmet dîyo. Nika aseno ke ma Çewlîg ra di parlementer vejênî la hedefê ma hîrê yo. “


‘Ruhê min tîya de bi’

Mijara weçînayişî ser nazedê HDPyî Hişyar Ozsoy derheqê xebatanê weçînitîşî de wina qisey kerd: “Ez wexto ke ameya Çewlîg, mi coş û heyecanêk dî. Şima zanî ez rewna ra ha teberê welatî de la timûtim ruhê mi tîya de bi. Mabên ra 22 serrî vîyartîy, ma ewnîyenî tayî çîy bedilîyayî la mavajim hetê aborî ra, hetê persê cinîyanî ra, persê ciwanan û hetê perwerdeyî ra gelek problemîy estîy. AKP nê duwês serran de bajarê ma rê çik nêkerda. No semed ra miletê ma AKP ra hêrs bîya, esnafan ra zafî vanî ma paşt danî şima. Ma eleqeyê çewlîgijan hol vînênî. Mi semedê bajarê xo sîyasetêko pak lazim dî û ez semedê hizmetkarîyê şarê xo ameya. Ez bawer kena ke sîyaset semedê ma kurdan yew meslek nîyo yew wasiteya estbîyayîşî yo. Şima zanî welatê ma de, rojhelato mîyanênî de nê çend serranê peyênan de hedîseyê zaf muhîmî benîy. Xoverrodayîşê Kobanî ra pey heme çimî dinya hê kurdan û Kurdistan ser de yê. Ma şerî de serkewtîy, ganî ma sîyasetê xo zî rast û sewkewtî bikerî. Tewr zaf ez no semed ra ameya welat. Ma vanî hinî her kes wa serî erdê xo de sey însanan mîyanê aştî û biratî de biciwîyo. Badê wezîfê û serkewtîşan ez wazena reyna agêrî akademî û verê wendekaranê xo.”


Çewlîgijîy aleqeyeke gird mojnenêy

Berdewamîya qisyê Ozsoyî ey wina ard ziwan: “Hem bajarî de hem zî qezayan de HDPyî ra zaf hol yew eleqe esto. Polîtîkayê AKP hinî bala şarî nêancênî. Polîtîkayê HDPyî tirk û kurdan mîyanî de bawerîyêk viraşto. Semedê çareserkerdişê probleman ganî HDP meslîse de cayê xo biger. Ma vînênî ke miletê ma AKP ra hêvîya xo birnayo. AKP tim bi polîtîkayanê xo bawerîya şarî ma îstîsmar kena, înan xapînena û roje bi roje kasayê xo pirr kena. Bajar û qezayanê ma de gelek problemê nêweşan estîy. Qezaya ma ya Gêxî ra nêweşê şekerî semedê dîyalîzî mecbûr manenî yenî nêweşxaneyê Çewlîgî. No yew zulmê dewletî yo. Muqtedîrî xo rê serrêk de sarayêka bi hezar odeyin viraştî la çahar serrî de nêeşkê yew îlaveyê nêweşxaneyî virazî. Ganî şarî ma înan bivîno. Ma vînênî ke eleqeyê milet esto, ê ke heta nika raya xo nêdayî HDP vanî ma hetkarî danî şima û mîyanê înan de cinîyê polîs û eskeran zî estî.”


‘Partîya ma de cenîy û camerdîy her qedeme de zêpîyayê’


Namzeda HDPa Çewlîgî Sevgî Oruç zî mijara weçînayişî ser de wina vat: “Cografyaya ma de serran ra nat şereke esto. Ma wazenîy wa no şer biqedîyo. Wa dayikîy hinî mebermîy. Ma wazenîy cuyêka neweyî awan bikerîy. Şaranê ma rê hinî edelet lazim o. Qanûno bingeyîyo nikayine de tesîreke zaf gird a camêrdan de virazyayo. Fikirê cenîyan û renganê bînan qet nêvînîyeno. Ganî ma na rewşe bibedilne. No hîrê weçînitîşo ke ez Çewlîge de xebitîyena, hinî şarî ma muqtedîran ra eciz bîyo û wazeno wa aştîyêk bivirazîyo. Şima zanî şeran ra tewr tesîro pîl cenîyî genîy. Her çi marîfeto se ked û xebatê înan nînêy vînayîş. Partîya ma de cenîy û camerdîy her qedeme de zêpîyayê. Ma vanî gereka komela ma de zî rewşe wina teduşt bo. Azadbîyayîşê yew welatî, azadbîyayîşê cenîyan ra vîyereno, çunke cenî hem xo hem zî camêrdan weye kena. Ez çira ha tîya şima zani? Ez hema çahar serrîy bîy ma mecbûr mendîy, ma koç kerd şîy Stenbol. Pîrika min hesreta welatî ver de merd. Qijkekîya min de pîrîka min timûtim min rê behsê welatî kerdê. Ez semedê hesratanê pîrîka xo ameya.”

Xebata weçînitişî de tena fikrê namzetanê xo nêgirot, şarî ra fikrê xebatkaran, esnafan û wedkekaran zî ma girewt. Bi giranî înan ardî ziwan ke HDP aştî biratî û aramî do bîyara welatê Kurdistanî û Anatolîyayî.


CEWAHÎR BRÛSK / ÇEWLÎG