• İHD Hapishaneler Komisyonu, geçen yıl cezaevlerinden 889 başvuru alındığını, başvurular sonucunda en az 24 bin 207 hak ihlalinin tespit edildiğini duyurdu.

 

İHD Merkezi Hapishane Komisyonu, "2025 Yılı Cezaevi Hak İhlali Raporu"nu dün Êlih Şubesi'nde açıkladı. Raporu, İzmir İHD Hapishaneler Eşsözcüsü Nazlı Turan paylaştı. 2025 yılı boyunca İHD'ye yapılan başvurular kapsamında, işkence ve kötü muamele alanında toplam 2 bin 945 hak ihlali tespit edildiğini söyleyen Nazlı Turan, "Kayıtlara geçen ihlaller; darp, tehdit, hakaret ve provokatif tutumların yanı sıra ajanlık dayatması ve tecrit uygulamalarını kapsamaktadır” dedi.

62 tutsak yaşamını yitirdi

792'si hükümlü, 77'si tutuklu olmak üzere 869'u doğal/eceliyle, 132'si ise kaza veya izin süreçlerinde olmak üzere toplam bin bir mahpusun yaşamını yitirdiğini belirten Turan, "Ayrıca 1 Ocak–6 Mayıs 2026 tarihleri arasında 26 mahpusun intihar ettiği ve bunlardan 14'ünün psikiyatrik ilaç kullandığı resmî makamlarca beyan edilmiştir. İnsan Hakları Derneği olarak yürüttüğümüz izleme çalışmaları sonucunda ise 2025 yılında yaşamını yitiren 62 mahpusun bilgisine ulaşılabilmiştir. Derneğimizin tespit edebildiği bu sayı, resmî verilerin yalnızca yüzde 6'sına karşılık gelmekte; aradaki devasa fark şeffaflık eksikliğini ve veri akışının engellendiğini açıkça göstermektedir” diye konuştu.

 2025 yılı içerisinde sağlık hakkı kapsamında toplam 9 bin 592 hak ihlali tespit edildiğini kaydeden Turan, şunları söyledi: "Bu çerçevede hastane sevklerinin kasıtlı olarak geciktirilmesi veya hiç yapılmamasına ilişkin 398, kelepçeli muayene ve insan onuruyla bağdaşmayan sevk uygulamalarına ilişkin 174, düzenli ve diyete uygun beslenme, temiz suya erişim engelleri ile aşırı kalabalık ve sağlıksız barınma koşullarına ilişkin ise 5 bin 192 ihlal kayıtlara geçmiştir.”

Atılması gereken adımlar

Cezaevlerinde ihlallerin son bulması ve acilen atılması gereken adımları hatırlatan Nazlı Turan, bu adımları ve talepleri şöyle sıraladı: 

* Hapishanelerde işkence ve kötü muameleye derhal son verilmeli; sorumlular hakkında etkili, bağımsız ve tarafsız soruşturmalar yürütülerek cezasızlık politikasına son verilmelidir.

* Çıplak arama, ayakta sayım/tekmil, kameralı mahremiyet ihlalleri ve insan onurunu zedeleyen tüm arama ile güvenlik uygulamalarına derhal son verilmelidir.

* Mahpusların yaşam ve sağlık hakkı güvence altına alınmalı; hasta mahpusların tedaviye erişimi sağlanmalı, hapishane koşullarında tedavisi mümkün olmayanların infazı derhal ertelenmelidir.

* Hapishanelerde yeterli, nitelikli ve bağımsız sağlık hizmeti sunulmalı; kelepçeli muayene ve insan onuruna aykırı sevk uygulamaları kaldırılmalıdır.

* Ağır tecrit ve izolasyon uygulamalarına derhal son verilmeli; tecrit esasına dayanan Yüksek Güvenlikli, S Tipi ve R Tipi hapishaneler kapatılarak insan onuruna uygun infaz koşulları sağlanmalıdır.

* Mahkemelerin yerine geçerek mahpusların tahliyelerini keyfî biçimde engelleyen İdare ve Gözlem Kurulları kaldırılmalı; infaz rejimi hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine uygun şekilde yeniden düzenlenmelidir.

* Disiplin soruşturmaları ve disiplin cezalarının keyfî biçimde uygulanmasına son verilmeli; bu mekanizmalar mahpusların temel haklarını sınırlandırmanın ve hak aramayı engellemenin bir aracı olmaktan çıkarılmalıdır.

* Sürgün niteliğindeki sevk uygulamalarına son verilmeli; mahpusların ailelerine yakın hapishanelere nakil talepleri karşılanmalıdır.

* Mahpusların adil yargılanma, savunma ve etkili başvuru haklarının kullanılmasının önündeki tüm engeller kaldırılmalı; avukatlarıyla gizlilik esasına uygun biçimde görüşme hakları güvence altına alınmalıdır.

* Mahpusların haberleşme, ifade, eğitim, anadilde haberleşme ve bilgiye erişim haklarına yönelik keyfî kısıtlamalara ve kitap kotalarına son verilmelidir.

* Mahpuslara yönelik ayrımcı uygulamalara son verilmeli; dil, kimlik, cinsiyet, cinsiyet kimliği, cinsel yönelim, siyasi görüş, uyruk veya herhangi bir nedenle ayrımcılık yapılmaksızın tüm mahpusların haklardan eşit biçimde yararlanması güvence altına alınmalıdır.

* Kadın mahpusların toplumsal cinsiyete duyarlı infaz koşullarında tutulmaları sağlanmalı; hijyen ürünlerine ücretsiz erişimleri, cinsel ve üreme sağlığı hizmetleri ile gebelik ve annelik dönemine özgü ihtiyaçları eksiksiz karşılanmalı, toplumsal cinsiyet temelli ayrımcılık ve şiddete karşı etkin koruma sağlanmalıdır.

* LGBTİ+ mahpusların ayrımcılık, kötü muamele ve şiddete karşı etkin biçimde korunması sağlanmalı; güvenli barınma, sağlık hizmetlerine erişim ve diğer temel haklardan eşit biçimde yararlanmaları güvence altına alınmalıdır.

* Çocuk hapishaneleri kapatılmalı; çocuk adalet sistemi çocuğun üstün yararı ve onarıcı adalet ilkeleri doğrultusunda yeniden düzenlenmelidir.

* Yabancı mahpusların tercüman desteğine, hukuki yardıma, konsolosluk hizmetlerine ve sağlık hizmetlerine etkin erişimleri sağlanmalı; dil ve uyruk temelinde ayrımcı uygulamalara son verilerek temel haklardan eşit biçimde yararlanmaları güvence altına alınmalıdır.

* Mahpusların yeterli ve sağlıklı beslenme, temiz su, hijyen ürünleri ve diğer temel ihtiyaçlara erişimi güvence altına alınmalı; kantin fiyatları denetlenmeli ve ekonomik nedenlerle temel ihtiyaçlardan yoksun bırakılmalarına son verilmelidir.

* Hapishanelerde meydana gelen ölüm ve intihar vakaları hakkında etkili, bağımsız ve tarafsız soruşturmalar yürütülmeli; kamuoyu düzenli ve şeffaf biçimde bilgilendirilmelidir.

* Hapishaneler, İşkenceye ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı veya Onur Kırıcı Muamele veya Cezaya Karşı Sözleşme’ye Ek Seçimlik Protokolü standartlarına uygun bağımsız, tarafsız ve etkili ulusal önleme ve denetim mekanizmalarının düzenli denetimine açılmalıdır. ÊLIH