Rojhelatê mîyanên de jêde qomî newroz; roza newîye, roza ameyena usarî, tarî ra xeleşîyayîş, roza xoserîye vênenê û bimbarek kenê. Wertê qoman de jêde çimê kurdan de cayê newrozî berz o. Çike kurdan, gundê verênî ra hata na waxt çiqaşê tengîyê pîlî ke bîyê pêro ontê.
Newroz de cayê efsane ‘Asinkar Kawa’ zaf hewl o. Na efsane, kitabê zerduştên ‘Avesta’ de û kitabê Fîrdevsî ‘Şehname’ de kî(zî) esta. Na efsane, mîtolojîyê kurdan de nîya vajîya: Waxto verên de mîtolojî de ebe(bi) xiravinîya xo ra namdar, Ehrîman bîyo. Ehrîman, lacê heqo pîl Zervan bîyo. Ehrîman, birayê xo Hurmuz ra qe(qet) has nêkerdo. Pî ke hetê Hurmuz gureto, ey kî waşto ke nîne ra hêfe xo bîjêro. Zerê xo de çiqaşe ke xiravîye bîya, pêro recnayîşe qafika Dehak kerda. Dehak welatê Mezopotamya de zaf xezevtula bîyo. Tayêne ra gore, no serverê dewleta Asur bîyo. Xiravinêna Ehrîman, mezgê Dehakî de nêweşîye veta. Dima dosê Dehakî de di morrê şîayî peyda bîyê. Dehak na morrî eve şîmşer ra birnê, se ke kerdo morrî reyna vejîyê. Dehak, sarê nînan son-siped birno, hama nînan de bas nêkerdo. Decê nînan roz be roz jêdîyo. Mezopotamya de çiqaşe ke toxtor bîyê, pêro ardê pêser, ci ra melem waşto.Toxtoran no seê kerdo, xeylê waxt dima, wertê toxtoran ra jûyî, ci rê melem vênito. Vato; “Gereke her roz, mezgê di xortan nê morran rê bi dê ke sarê to medezo.” Dehak na rozê ra dima , her roz di xort ardê seray. Xort kiştê, mezgê xortan do morrê şîawan dezê xo kerdo kêm. Werte ra tenê waxt ke vêrdo,welatê Mezopotamya de pêro xortan xof gureto. Çike morrê Dehakî mird nêbîyê. Î yê ke kute ra destê leşkeranê Dehakî nêxeleşîyê, hama tayê xortî vejîye ko, xo do we. Xortî ke kêm berdê Seray, kewanîyan wertê de mîyî sarêbirnê, mezgê mîyan do morranê Dehakî. Hama o waxt kî dezê Dehakî jêdîyo. Dehak guman kerdo, hama kewanîyan yinkar kerdo. Na qirrim de rozê kî amê ke lacê Asinkar Kawa berê. Nînowa ra Asinkar Kawa nîyado ke lac bene kisenê, nêwerdo nêsimito asin kuto, hete ra kî sorê(plan) viraştê. Kawa eke bîyo siped, xortê ke hata o waxt vejîyê ko, inan rê xebere rusna vato; “Cemê sonî de pîya hêrîş keme serayê Dehakî, na girê(mesele) koke ra bibirnîme.” Kawa 20ê marte (adare) de gurzê xo gureto, kuto ra xortan ver, şiyo seraya Dehakî ser. Kawa, eke hona raa nêkuto qomê xo ra kî vato; “Ma ke Dehak kişt, serayê Dehakî de adiro girs vêsnême. Sima ke na adir dî, bizanê ke no adir, adiro xoserîye yo, govendan pêcêrê, kay bikerê.” Kawa xortan rê bîyo server ,vejîyê serayê Dehakî. Leşkerê Dehakî de herb vıraşto. Leşkerê Dehakî, verê Kawa ve xortan besenêkerdê bivindê. Roze ke dewre roza 21ê kerdo, Kawa raşto Dehak bîyo, ebe gurzê xo ra do qafika Dehak rê, uca morran ra pîya kişto. Hewşê serayî de adiro henen kerdo we ke no adir, her cayê welatî ra heme kêsî kî vênito. Qomanê Mezopotamya ke no adir dîyo, govendî guretê, hata siped sa bîyê.
Tayêne rê gore, Kawa na zefera dima rengê çeqer, sûr û kêsk ra û puşîye, surê qela de darde kerda.Tayêne ra gorê ki Kawa zefer ra dima, na rengan ra jû(yew) bayraqe onta surê qela. Na sevet ra bo ke adirê newrozî hata nika qomê kurdan rê mîjdana xeleşîyayîş û xoserîya. Çike hata nika kurdan heqa xo nêgureta. Kamjî welat de beno bibo, tarîx ma rê salix do ke cawo ke Dehakî estê, uca de Kawayî kî vejînê.
Waxto nika rojhelatê mîyanên de jêde qomî, newroz; roza ameyena usar vênenê. Na alaqe ser o, roza 21ê marte bimbarek kenê. Helbet kurdî kî na roze serva usar kî bimbarek kenê , hama ê na roze jêde roza xeleşîyayîş û xoserîye vênenê. Çike hona dezê û girê xo jêder o. Zon û zagonê kurdan, hona xoser nîyo. Xondê hukmatê Tirkîya amey şî, hama polîtîqa nêvurîye. Bimbarek kerdena newrozî bîla hona tayê cawan de tomete wa. Tayê waxt herfa ‘w’ kerde mane, tayê waxt kî rengê newrozî kerdî mane. Ewro kî sîyaseto aktuel kenê mane. Çimê pêro qoman de newroz; roza amayîşê usarî, roza xoverdayîş, roza birayên û roza haştîye ya. Kam çitur name keno va bikero, hama gereke pêro qomê Tirkîya na roze vengê xo haştîye ser o jû bikerê. Çike ewro haştîye rê motajîya heme kesî kî jê(sey) awe û non a. Omid keme ke rozê, pêro qomî dormê adirê newrozî de govend cênê û pîya reqeşînê.
Dêrsim de newroz, ebe çekuyo hewtêmal xo rê ca dîyo. Hewtêmalo qiz (poncseme yo marta verênî), hewtemalo wertê (poncseme yo marta diyin) û hewtêmalo pîl (pocseme yo marte hîreyin), deyin ebe hîre parçe de bimbarek bîyo. Jêde hetê îtîqatî û amayîşê usarî de mana dîyo. Nê hîre rojan de cayê ‘hawtêmalo pîl/newê martî’ tenêna berz o. Hetê îtîqatî de Dêrsimîjî bawer kenê ke dar û ber, hard û asmên na roze yenê secda. Na roze heme çî cem gîredano. Kam ke na secda dîye pêro miradê xo benê. Tayê na roze, roce pêcênê. Bîlanê Dêrsimî na roze, rew urzenê, kincanê rindekan kenê pay, verê xo çarnêne tîj, minete kenê. Raver cîrananê xo rê, dima az- uzê xo rê minete kenê. Na roze, cîrananê xo fetelîne, î yê ke jûbîn ra heredîyayê benê haşt. Î yê ke feqirê, î yê ke nêwesê raver çê înan rê benê meyman. Jû çê ra meyît ke vejîyo, raver sonê xatirgormaxîye. Dima xortî jû ca de, bîlanî jû ca de yenê pêser. Jûbîn de yaranîye kenê, pîya kilaman vanê û govendan kaykenê. Cemê sonî adir vêsnenê, xortî adir ser de vazdanê. Na roze ebe birayîye, haştîye û zerrîweşiye bimbarek kenê.
Newrozê/hawtêmalê sima bimbarek bo.