Kendi döneminde Sihîdê Îbo, Simoyê Şemo, Fêrikê Ûsiv, Mikayîlê Reşîd gibi tanınan bir çok şair ve yazarlarla birlikte güzel eserler bırakmışlar. Daha çok yurt sevgisi, hümanizm, özlem, aşk, sevda konularını öne çıkarmışlardır. Yaşarken, her türlü zorluğa rağmen yazmadan yaşayamamış ve hep gölgede bırakılmış bir şairdir. Tüm eserleri toparlanıp ülkemizin tüm bölgelerine hala mal edilmemiş, hayatı neredeyse hiç araştırılmamış, üstüne çok bir şey yazılmamış önemli bir şairimizdir.
Göçe zorlanan bir aileden
Şikoyê Hesen’in ailesi de birçok aile gibi Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra, baskılardan kaçmak zorunda kalır. Kars’ın Digor ilçesinin Şatiroxlî köyünden Ermenistan’a giderler. O dönem yaşanan Ermeni ve Kürt-Ezidî katliamlarından dolayı diğer birçok aile gibi onlar da göçe zorlanır. Şikoyê Hesen elimizdeki kaynaklara göre 17 Haziran 1928 tarihinde Ermenistan’ın Axbaranê ilçesinin Camûşvana Biçûk köyünde dünyaya gelir. Axbaranê ilçesine bağlı 11 köy Kürd Ezîdî köyüdür. Çoğu Sovyet Kürt aydını, şair ve yazarı da bu ilçedendir.
Babası Hesenê Mido vefat ettiğinde, Şikoyê Hesen beş yaşındadır. Amcası kendisine sahiplik eder ve okul okumasına vesile olur. İlkokul dördüncü sınıfa kadar kendi köyünde, ortaokulu Elegez köyünde okur. Daha sonra 1948 yılında Erivan Üniversitesi’nde Doğu Bilimleri Fakültesinde Dilbilim bölümünde eğitimine başlar ve 1953 yılında bitirir.
Kürt şiirinde yeni bir soluk
Şikoyê Hesen, üniversiteyi bitirdikten sonra 1954- 1957 yılları arasında ortaokulda Ermenice öğretmenliği yapar. Bir Ermeni köyü olan Abxazîya’da üç yıl boyunca öğretmenlik yaptıktan sonra Erivan radyosunun Kürtçe bölümde editör, 1959- 1961 yılları arasında danışman ve çevirmen olarak çalışır. 1961 yılında yüksek öğrenimi için Leningrad’a gider. Leningrad’da dilbilim alanında doktorasını yapar. Asya Afrika Halkları Enstitüsü’nde, Kurdoloji bölümünü 1965 yılında bitirir.
Şikoyê Hesen, bu arada şiir yazmaya başlar. İlk şiirleri Yerevan Üniversitesi’nde yayınlanır. Kafkas Kürt şairleri arasında Kürt şiirine yeni bir pencere açmak, yeni bir soluk aldırmak için çaba harcar. Şiirleri ilk önce üniversitenin gazetesinde, daha sonra da zamanın önemli yayınlarından Rîya Tezê’de çıkar. Ayrıca Erivan radyosunda da şiirleri okunmaya başlanır. Birçok yeni şairi de etkileyerek, toplumsal aydınlanmaya ivme kazandırır.
Kürt diline tutkulu bir şair
Şikoyê Hesen ve döneminde yaşayan şairler, Kürt edebiyatına önemli katkıda bulunurlar. Bu çalışmalar sayesinde Ehmedê Xanî, Melayê Cizîrî ve Feqiyê Teyran gibi Kürt klasiklerinin yanında Cegerxwîn ve Osman Sebrî gibi çağdaş Kürt şairleri Kürt okullarının müfredatında yer alır. Şikoyê Hesen de, bu sürecin en önemli şairlerinden biri olur.
Şikoyê Hesen, yaşamı boyunca hep yoksul bir hayat sürdü. Ailenin geçimini yapamadığı için çoğu kez yazmış olduğu şiirlerini çaresizlikten dolayı satmak zorunda kalır. Hatta kimileri, bu şiirleri sonradan kendi adıyla yayınlar.
Üç şiir divanı yayınlanır; “Qalçîçek” 1961’de, “Tembûrê Kurda” 1965’de, “Merêmê Dilê Kurd” 1970’de. Vefatından sonra Perwaza Welat kitabı yayınlanır. Şiirlerinden seçkiler, 2008’de Tosinê Reşîd’in editörlüğüyle Avesta Yayınevi’nden Payîz û Ba (Sonbahar ve Rüzgar) adıyla çıkar.
Yazdığı şiirlerde Kürt diline büyük bir önem verdiği anlaşılıyor. Kürt dili üzerine yazdığı şiirlerinde, “Kürt dilinin kaybedilmesi, ölümden de beterdir” değerlendirmesinde bulunuyor. Kürt dili için yazdığı bir şiiri verdiği önemi gözler önüne seriyor:
“Beyta Feqîye,
Sewta Xanîye
Zimanê Kurdî
Şûrê barzane,
Nûra erşane
Mertala meye,
Dest pêşmêrgeye,
Zimanê Kurdî...”
Zimanê Kurdî şarkısının yazarı
Yine Arame Dikranın besteleyip, söylediği Zimanê Kurdî klamının sözleri de Ş. Hesenê ait. Bu şarkıyı dinlemeyen yok gibi. Bu şiirin şairini tanıyan insan dinleyen kadar yok, çok az kişi tanıyor. Fazla tanınmayan bu şairi tanımak gerek. Hatta Kürt yazarlar arasında da fazla tanınmıyor, gerekli saygı gösterilmiyor. Kürt düşün dünyası için büyük bir eksiklik.
Şimdi birçok kimse Şikoyê Hesen’in arkasında neler bıraktığını bilmiyor. Bırakılanlar hepsi yayınlanmış mı, yayınlanmamış mı? Acaba bir gün Şikoyê Hesen’in tüm eserleri yayınlanacak mı? Şikoyê Hesen, yaşadığı boğucu maddi sıkıntılarına rağmen onurlu durmayı, şair olarak kalmayı bilmiş, yaşadığı çağın vahşi çarkına ayak uydurmamış ve bu nedenle 1976’da intihar etmiş bir şairdir. Mezarı Gürcistan’ın başkenti Tiflis’tedir.
NİHAD GÜLTEKİN