• Önder Apo'nun ortaya koyduğu perspektifin tartışmaya açtığı esas mesele, Kürtlerin Türkler ile aynı devlet sınırlarında yaşayıp yaşamayacağından daha kapsamlıdır.

RIZGAR ZAG

Kürt meselesinde uzun süre iki farklı siyasal düşünce karşı karşıya getirildi: Mevcut devlet yapısına uyum sağlamak veya ondan ayrılmak. Bu karşıtlık, sorunun tarihsel koşullarını açıklamak bakımından önemli olsa da farklı bir birlikte yaşam modelinin nasıl kurulabileceği sorusunu çoğu zaman geri planda bıraktı.

Önder Apo'nun "demokratik entegrasyon" yaklaşımı, tam da bu düşünsel sınırları aşmaya yöneliyor. Kürtlerin kendi kimliklerini, toplumsal örgütlenmelerini ve siyasal iradelerini koruyarak ortak bir kamusal yaşamın kurucu unsurları olabilmesini esas alıyor. Burada entegrasyon, güçlü olanın diğerini kendi yapısına katması anlamına gelmiyor. Farklı toplulukların ve devletin karşılıklı dönüşümünü gerektiren yeni bir ilişki öneriliyor.

Asimilasyonun boyutları

Asimilasyon, çoğu zaman dil yasakları veya açık kültürel baskılar üzerinden değerlendirilir. Oysa bir kimliğin toplumsal etkisini azaltmanın daha dolaylı yöntemleri de vardır. Bir dilin konuşulmasına izin verilirken eğitimde ve kamusal hizmetlerde kullanımı sınırlandırılabilir. Kültürel faaliyetler serbest bırakılırken o kültürün toplumsal örgütlenme imkânları daraltılabilir. Böyle durumlarda kimlik bütünüyle inkâr edilmese bile kamusal yaşamın belirleyici alanlarından uzaklaştırılmış olur. Demokratik entegrasyonun asimilasyondan ayrıldığı temel nokta, farklı kimliklerin yalnızca varlığını kabul etmekle yetinmemesidir. Onların kendi iradeleriyle örgütlenebilmesini ve ortak yaşamın oluşumuna etkili biçimde katılabilmesini de gerekli görür, çünkü bir halkın kimliğini tanımak ile o halkın kolektif haklarını güvence altına almak aynı şey değildir.

Nasıl bir ortaklık önerir?

Önder Apo'nun demokratik ulus düşüncesi, ulusu tek bir etnik kökenin siyasal ifadesi olarak tanımlayan anlayışı sorgular. Tarih boyunca aynı coğrafyada farklı diller, inançlar ve kültürler bir arada yaşadı. Modern ulus devlet ise birçok yerde bu çeşitliliği tek bir resmi kimlik etrafında düzenlemeye çalıştı.

Demokratik ulus yaklaşımında ortaklık, insanların aynılaşmasına değil, farklı toplulukların eşitlik ve özgürlük temelinde ilişki kurmasına dayanır. Bu anlayışta Kürt olmak ile ortak siyasal yaşamın parçası olmak birbirini dışlamaz. Aynı ilke Türkler, Araplar, Ermeniler, Süryaniler ve diğer topluluklar bakımından da geçerlidir. Burada yalnızca kültürel çeşitliliğin korunmasından söz edilmiyor. Farklılıkların siyasal iktidar mücadelesinde birbirine karşı kullanılan araçlara dönüşmemesi de hedefleniyor. Demokratik ulusun önemi, kimlikleri bir üstünlük sıralamasına yerleştirmeden ortak karar alma imkânını tartışmaya açmasındadır.

İlişkilerde yeni bir zemin

Kürtlerin tarihsel taleplerini yalnızca bireysel haklarla sınırlamak, kolektif yaşamın ihtiyaçlarını karşılamaz. Dilin kuşaklar arasında aktarılması, kültürel kurumların geliştirilmesi ve toplumsal iradenin örgütlenmesi ortak imkânlar gerektirir.

Demokratik entegrasyon perspektifinde bu ihtiyaçlar, Türklerle ortak yaşamın karşısına yerleştirilmez. Aksine, ortaklığın eşit koşullarda kurulabilmesinin gereği olarak değerlendirilir. Bu noktada Türk toplumunun konumu da önemlidir. Demokratikleşme, yalnızca Kürtlere yönelik bazı düzenlemelerin kabul edilmesiyle tamamlanmaz. Devletin tekçi alışkanlıklarının aşılması, siyasal katılımın genişlemesi ve toplumsal farklılıkların meşru görülmesi bütün ülkenin geleceğini ilgilendirir.

Dolayısıyla çözümün iki tarafı bulunur: Kürtlerin kolektif haklarını özgürce kullanabilmesi ve ortak siyasal düzenin bu özgürlüğü güvence altına alacak biçimde değişmesi. Birinin gerçekleşip diğerinin ertelenmesi, kalıcı bir demokratik ilişkinin kurulmasını zorlaştırır.

Kadın özgürlüğü neden merkezidir?

Önder Apo'nun paradigmasında kadın özgürlüğü, kimlikler arasındaki ilişkilerden bağımsız bir toplumsal başlık değildir.

Bir halk, kendi haklarını savunurken kadınların iradesini sınırlandırıyorsa özgürlük anlayışının içinde ciddi bir çelişki taşır. Benzer biçimde, toplumsal eşitliği savunan kurumlarda karar yetkisi erkeklerin elinde toplanıyorsa demokratik iddia eksik kalır. Kadınların özgün örgütlenmeleri, karar mekanizmalarına eşit ve etkili katılımı, ekonomik bağımsızlığı ve şiddetten korunması bu nedenle toplumsal dönüşümün temel ölçülerindendir. Kadın özgürlüğünün entegrasyonla ilişkisi de burada belirginleşir: Ortak yaşam, yalnızca halklar arasındaki eşitlikle değil, toplumun kendi içindeki egemenlik ilişkilerinin değişmesiyle demokratikleşebilir.

Birlikte yaşamanın koşulları

Demokratik entegrasyon, farklı toplulukların ortak bir gelecek kurabileceğini savunurken zor soruları da beraberinde getirir. Kolektif hakların kapsamı nasıl belirlenecek? Yerel irade ile merkezi kurumlar arasında anlaşmazlık çıktığında hangi yollar işletilecek? Çoğunluğun kararları karşısında daha küçük toplulukların güvenceleri nasıl korunacak?

Bu soruların yanıtı yalnızca iyi niyete bırakılamaz. Hukuki güvence, demokratik müzakere ve toplumsal örgütlenme birlikte düşünülmelidir. Entegrasyonun gönüllü niteliği de ancak böyle korunabilir, çünkü taraflardan birinin kendi varlığını sürdürebilmek için sürekli diğerinin onayını beklediği ilişki, eşit bir ortaklık oluşturmaz.

Önder Apo'nun ortaya koyduğu perspektifin tartışmaya açtığı esas mesele, Kürtlerin Türkler ile aynı devlet sınırları içinde yaşayıp yaşamayacağından daha kapsamlıdır.

Asıl soru; farklı halkların kendi kimliklerini ve demokratik iradelerini koruyarak ortak yaşamın eşit kurucuları haline gelip gelemeyeceğidir.

Devam edecek...