0rtadoğu Sinema Akademisi Derneği, Kürt dili ve kültürünün gelişiminde önemli rolü olan ‘Dengbêjlik’ üzerine belgesel hazırladı. Kürdistan’ın birçok bölgesinde çekilen belgesel ile dengbêjler, kendi sanatçılık serüvenlerini ve dengbêjliğin doğayla olan ilişkilerini anlattılar. Kürt dili ve kültürünün gelişiminde önemli rol oynayan ve Kürt halkı için toplumsal, dilsel ve kültürel bir gelenek olan dengbêjliğin yaşamasına ilişkin çalışmalar sürüyor. Dengbêjlik kültürü üzerine bugüne kadar birçok yazı, söyleşi ve akademik çalışmalar yapılırken, bir çok çalışma da yazılı belge haline getirildi. Ortadoğu Sinema Akademisi Derneği de önemli bir çalışmaya imza atarak ‘Dengbêj’ adlı bir belgesel hazırladı. M. Hadi Sümer’in yönetmenliğinde çekilen ‘Dengbêj’ belgeseli, Kürt halkının kültür ve tarihini sade bir dille anlatıyor.
Dengbêjliğin doğayla ilişkisi
Dengbêjlik üzerine birçok çalışması olan ve aynı zamanda hayatını dengbejliğe adayan Hilmi Akyol ise belgeselin anlatıcı ve taşıyıcısı olarak dikkat çekiyor. Akyol’un yasaklı süreçlerde bile koruyabildiği dengbêjlik kasetleri belge filme ışık tutuyor. Söyleşiler ve dengbêjlik kasetlerinin korunmasına yönelik mücadelenin anlatımı dışında birçok dengbêj ‘kilamları’ ile belge filme renk katıyor. 6 gün gibi kısa bir sürede gece gündüz kısıtlı imkânlarla çekilen belge filmin Kuzey Kürdistan’ın birçok kentinde çekimleri yapıldı. Dengbêjlik, her bölgenin özgün ve farklı kültürel yapısından dolayı belge film ekibi Amed, Serhad, Xerzan ve Botan gibi bölgelerde zorlanmalarına rağmen çekimlerini başarı ile tamamladı. Dengbêjlik kültürünün doğayla olan ilişkisi de belge filmde unutulmadı. Bu nedenle çekimlerde dengbêjler kilamlarını ya bir dere kenarında ya bir koyun sürüsünün yanında ya da yüksek bir kayanın zirvesinde söylüyor. Dengbêjler, aynı zamanda doğa ile olan ilişkilerini de dile getirirlerken doğanın sözlerine ve seslerine nasıl etki yaptığını da sade bir dille anlatıyor.
Dengbêjler, dengbêjliği anlatıyor
Dengbêjliğin, internet bağlantısının sunabileceği dijital kayıtların dışında bir dünyası olması özelliğinden dolayı belge filmde dengbêjler, dengbêjliği kendi anlatımıyla anlattı. Belgeselde, dengbêjler, dengbêjliğe nasıl başladıklarını ve dengbêjlikle olan serüvenlerini de dile getiriyor. Belgeselde konu edinilen dengbêjlerin dışında, bilinen diğer dengbêjlerde anlatılarak bir çeşit dengbêjlik tarihi oluşturulmaya çalışıldı. Belge filmde yer alan her dengbêjin, başka bir dengbêji referans gösterdiği görülüyor.
‘Dengbej’ belge filmi, Rojava’nın Kobanê kantonunda DAİŞ çetelerinin bir saldırısı sonucu yaşamını yitiren Mem û Zîn kültür merkezi çalışanı Tiyatrocu Mehmet Şervan Karan anısına ithaf edildi. Belge film, Kuzey Kürdistan’ın birçok ilinde yurttaşların beğenisine sunulacak.
Kültürel taşıyıcı
Kürtlerde sözlü tarih anlatımı anlamına da gelen ve kültürel taşıyıcılık işlevini de gören dengbêjlik, binlerce yıllık geleneğiyle şehirlere veya biletli izleyici/dinleyici kitlesine ihtiyaç duymadan kendini günümüze taşımayı başarmış bir sanat dalı olarak kabul ediliyor. Kürt kültürüne kaynaklık eden bu sanat dalı tarih ve kültür çalışması yapan birçok araştırmacının da dikkatlerini çekiyor ve doğal ilgi alanları haline geliyor.
GÖKHAN ALTAY/DİHA/WAN