Dengbêj Silo Qiz, bir asrı devirdi… O Dersim’in yaşayan en büyük dengbêji… Dersim katliamındaki acıları Kırmanckî yaktığı ağıtlarla yaktığında etkilenmeyen yoktur. Artık 100 yaşında. Kemanını ise hala ilk günkü heyecanla çalıyor. Dersim’in tanınan simalarından Dengbej Silo Qiz, 7 kuşaktır müzisyenliği sürdüren Doğan ailesinin de en yaratıcı sanatçısı. 1918 doğumlu Süleyman Doğan (Sılo Qız), küçükken babasının düğünlerde, sünnet merasimlerinde çaldığı kemana ilgi duyar. Sılo Qız, 8 yaşındayken neredeyse kendi boyunda olan kemanı omzuna alamadığı için yere indirerek çalmaya başlar.
400 beste
Artık 100 yaşına merdiven dayayan ve 400’ün üzerinde bestesi bulunan Silo Qiz, köydeki evinin önünde, dut ağacının dibinde üzerine oturduğu tabureden geçmişe dalarak günlerini geçiriyor.
Kulakları tam işitmeyen Silo Qiz’a geçmişi ve kendini anlat dediğimizde, “Ben artık yaşlıyım, hatırlamıyorum” diyor. Kemanı eline aldığında ise saatlerce bıkmadan, usanmadan tutkuyla çaldığını gördük.
Silo Qiz’ı anlatan kızı Emoş Doğan, babasının 1938’de Dersim katliamında yaşamını yitiren yiğitler için bestelediği ağıtlarından çok etkilediğini söylüyor ve ekliyor: “Biz çok çektik. Anne babam garibandı. Bütün ağıtlar güzeldi, ama gençler üzerine yakılanlar çok etkileyiciydi. Yüreğimiz parçalanıyordu, içimiz acıyordu.” Oğlu Mehmet Doğan ise “Biz küçüktük, babam da müzik çalıp paz (çökelek, meyve, yağ vs.) topluyor. Köylere giderek kemanıyla müzik çalıyordu. İnsanlar para olmadığından dolayı çökelek ve yağ verirlerdi. Getirip Elazığ’da satıyordu. 10 çocuğunu işte böyle büyüttü. Biri öldüğü zaman gelip babamdan müzik çalmasını, beste yapmasını isterlerdi. Kemanını çıkarıyordu. Allah vergisi bir yetenek vardı ve söylüyordu’’ diyor.
‘Silo Qiz’ın 150 parçası hayatta’
Bundan 10-15 yıl öncesinde Dersim’in ilçeleri ve köylerinde babasının parçalarını toplamaya başladığını belirten Doğan, yeraltındaki kasetleri, köylülerden aldığı kasetleri topladığını, bantlardaki kesik ve eksikleri onarmak için İstanbul’a gönderdiğini ve bu çalışmayla babasının yaklaşık 150 parçasını keman sesiyle beraber toplayabildiğini söyledi.
Silo Qiz’ın gençler üzerine yazdığı her ağıtın insanları ağlattığını ve her birinin bir birinden güzel olduğunu ifade eden Doğan, Babama ait olan klama Dere Lâç, Klama Silo Sûr, Klama Mîre Çareku, Sehayder, Klama Daxbeg, Klama Huso Mozîk gibi parçalar çok çok güzeldir” dedi.
DERSİM