Güneydoğu Anadolu Bölgesi Belediyeler Birliği (GABB), Türk işgal güçlerinin Kürt kentlerindeki saldırı ve yıkımın ortaya çıkardığı tabloyu raporlaştırdı.
Türkiye Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB), ilgili belediyeler ve GABB tarafından koordine edilen teknik ekipler tarafından yapılan hasar tespit çalışmalarının bir bölümüne Emergency Architects Foundation (Acil Mimarlar Vakfı) ekipleri de dahil oldu. Bu çalışmalar neticesinde elde edilen veriler “Hasar Tespit ve Zorunlu Göç Raporu” başlığı altında toplandı.
“Yıkımın boyutunun yüksek olduğu Sûr, Cizîr, Nisêbîn, Şirnex ve Gever gibi yerlerde kent yaşamına ilişkin tüm yapısal dengelerin tamamen bozulduğu, ekonomik ve toplumsal faaliyetlerin tamamen durduğu” tespitine yer verildi. Kentlerin altyapısı büyük oranda zarar gördüğü; Hezex (İdil), Silopiya ve Cizîr gibi kentlerde belediyelerin hizmetlerini yerine getirmelerinin engellendiği, yetkilerin fiilen kaymakamlıklara devredildiğinin gözlemlendiği kaydedildi. Raporda şu değerlendirmelerde bulunuldu:
400 bin insan tehcir edildi
Yaklaşık 400 bin insan zorunlu göçe tabi tutuldu; yani barınma hakları ihlal edildi. 400 bin insanın tamamına yakının geri dönebileceği evleri, hasar görmüş veya merkezi hükümet tarafından yıkılmış ya da yıkılmaktadır.
Ailelerin büyük bölümü Amed, Wan, Êlih (Batman) kentlerine veya komşu ilçe merkezlerine göç etti. Hızlı bir şekilde mülksüzleşme ve yoksullaşmaya yol açıldı. 400 bin kişinin büyük bölümü ya toplu şekilde kiraladıkları kötü koşullara sahip evlerde ya da temiz suya erişimleri dahi olmadan aylardır çadılarda kalmaktadır.
Sistematik uygulama
Güvenlikçi bir perspektiften sistematik şekilde uygulanması planlanan coğrafi, demografik ve toplumsal mühendislik politikasıyla şekillendirilmesi söz konusudur. Haziran ayında yapılan MGK toplantısı hakkında basın organlarında çıkan haberlere göre, konumu sınırlara yakın olan Cizîr, Silopiya, Hezex, Nisêbîn ve Qoser ilçelerinin tamamen taşınması ve sınır hattının insansızlaştırılması planlanmaktadır.
İl ve ilçelere göre yıkım ve göç verileri şöyle paylaşıldı:
Kerboran (Dargeçit) / Mêrdîn
* Kerboran’ın toplam nüfusu 28 bin 981, çatışmadan doğrudan etkilenenlerin sayısı 15 bin 355; Saray, Tepebaşı, Bahçebaşı ve Safa mahalleleri.
* 10-13 Ekim 2015 tarihlerinde ilan edilen ilk sokağa çıkma yasaklarında 25 tane bina veya ev hasar gördü. 11-29 Aralık 2015 tarihlerinde ilan edilen sokağa çıkma yasakları sırasında 40’a yakın yapı tahrip edildi.
* Büyükbaş hayvanların büyük bölümü itlaf edildi.
* İzleyen süreçte Nisêbîn ve Hezex’ten (İdil) 750 aile buraya göç etti.
Nisêbîn (Nusaybin) / Mêrdîn
* Nisêbîn’in toplan nüfusu 116 bin 68, çatışmaların gerçekleştiği Fırat, Dicle, Yenişehir, Abdulkadir Paşa mahallelerinin toplam nüfusu ise 33 bin 922’dir.
* Ekim 2015’te başlayan sokağa çıkma yasaklarının 8’incisi devam ediyor. Hasar tespit çalışması en büyük yıkımın olduğu 83 gün süren çatışmalardan önce yapılabildi.
* Yerel kaynaklardan alınan bilgilere göre, an itibariyle kentteki binaların yaklaşık yüzde 70’i yıkıldı.
* 65 bin kişi göç etmek zorunda bırakıldı; 27 bin 398 kişi Artuklu’ya, 18 bin 910 kişi Qoser’e, 4 bin 340 kişi Kerboran’a, 11 bin 228 kişi de Midyad’a yerleşti.
* Fırat, Dicle, Yenişehir, Abdulkadir Paşa, Zeynel Abidin ve Yeni Şehir mahalleleri tel örgütlerle ve beton bloklarla çevrelenmektedir. Henüz hasar tespit çalışması yapılamamıştır. Bu 6 mahallede yaklaşık 80 bin kişinin yaşamaktaydı. Hükümet tarafından yapılan açıklamalara göre, Nisêbîn’in 8 km uzaklıktaki Çağlar köyüne taşınması planlanıyor.
Dêrik / Mêrdîn
* Dêrik’in toplam nüfusu 61 bin 320; çatışmaların gerçekleştiği Kale, Cevizpınar, Dağ ve Küçükpınar mahallelerinin nüfusu ise 14 bin 280’dir.
* 56 işyeri, 172 konut ve 1 taziye evi tahrip edildi.
Farqîn (Silvan) / Amed
* Toplam nüfusu 83 bin 633; çatışmaların gerçekleştiği Tekel, Mescit ve Konak mahallelerinin toplam nüfusu ise 14 bin 345’tir.
* 6 kez sokağa çıkma yasağının ilan edildiği Farqîn’de 105 iş yeri 552 konut ve 4 kamu binası ile tarihi Azizoğlu Konağı hasar gördü.
Sûr / Amed
* 6 kez sokağa çıkma yasağı ilan edildi; bazı sokaklar dışında hala Cevatpaşa, Fatihpaşa, Dabanoğlu, Hasırlı, Cemal Yılmaz, Savaş mahallelerinde sürüyor. Toplam nüfusu 26 bin 84 olan bu mahallerde yapıların büyük bölümü tamamen yıkıldı.
* Sûr’dan göç etmek zorunda kalan 5 bin 440 aileden bin 660’ı Sûr’un diğer mahallelerine, bin 245’i Yenişehir’e, 955’i Kayapınar’a, bin 580’i Bağlar’a; yani çoğunluğu kent merkezindeki diğer ilçelere göç etti.
* 22 bin kişinin dönebilecekleri bir evleri yok.
Bismîl / Amed
11 bin 698 nüfuslu ilçede 4 kez sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Ulutürk ve Dumlupınar mahalleleri çatışmalardan etkilendi; toplamda 41 işyeri ve konut hasar gördü.
Pîran (Dicle) / Amed
* Ekim 2015’te gerçekleşen çatışmalar süresince sokağa çıkma yasağı ilan edilmedi; nüfusu 518 olan Bağlarbaşı Mahallesi doğrudan etkilendi. 22 adet konut ve işyeri zarar gördü.
Licê / Amed
* Licê’de çatışmalar Temmuz ve Ağustos 2015 aylarında yoğunlaştı. Her ne kadar ilçe merkezine yapılan top atışlarından dolayı zarar gören hane sayısı 2 olsa da, büyük ölçekli orman yangınları gerçekleşti ve kırsal alanda ciddi oranda çevresel hasara yol açıldı. Licê‘de saldırı devam ediyor.
Gever (Yüksekova) / Colemêrg
* Nüfusu 68 bin 757 olan Gever’de 5 kez sokağa çıkma yasağı ilan edildi; kentin tamamı etkilendi. 1 Haziran’a kadar kentte top ve tank atışlarının devam ettiği tespit edildi.
* Kentteki yapıların 3 bin 133’ünün az hasarlı, 647’si orta, 787’sinin ağır hasarlı olduğu; 867 adetinin yıkık, bin 336’sının ise yakıldığı tespit edildi. Kentte çatışma izi gösteren kurşunlamalar yok denecek kadar azdır.
* Gever’de 6 bin 928 aile göç etmek zorunda bırakıldi; bin 700’ü kent merkezine, 723’ü Şemzînan’a (Şemdinli), 4 bin 505 aile de Wan merkezine yerleşti.
Şemzînan (Şemdinli)
* Nüfusu 15 bin 739 olan Şemzînan’ın tamamına yakını çatışmalardan etkilendi. 122 işyeri, 5 kamu binası ve 42 konut zarar gördü.
Şirnex
* Nüfusu 61 bin 335 olan Şirnex merkezinde ilan edilen son ‘sokağa çıkma yasağı‘ sürüyor. Tüm mahalleler etkilendi; neredeyse kentin tamamına yakını yer değiştirdi.
* 3 bin aile kent merkezine yakın Dergül bölgesinde kurulan çadırlara, bin 500 aile Qilaban (Uludere) ilçesi ve Balveren köyüne, Silopiya’ya bin aile, Cizîr’e 400 aile, Basan’a (Güçlükonak) yakın Germav denen bölgede 400 aile, Dihê’ye (Eruh) 400, Sêrt’te yaklaşık 2 bin aile göç etti. Şirnex’ten çıkmayan yaklaşık 5 bin kişi ise Gündoğan ve Yenişehir mahallelerinde kalıyor.
* İsmetpaşa, Gazipaşa, Cumhuriyet, Dicle ve Yenimahalle, Bahçelievler mahalleleri büyük oranda; Aydınlıkevler, Atatürk ve Yeşilyurt’un ise bir bölümü yıkıldı.
Cizîr / Şirnex
* Cizîr’in toplam nüfusu 112 bin 973, çatışmadan doğrudan etkilenenlerin sayısı 67 bin 162 kişi. 9 bin 800 yapı zarar gördü.
* Cizre’nin büyük bir bölümü riskli alan ilan edildi. Yıkımlar sürüyor.
Silopiya / Şirnex
* İlçe nüfusu 87 bin 150; çatışmalardan doğrudan etkilenen Cudi, Başak, Barbaros, Nuh, Şehit Harun Boy mahallelerinin nüfus toplamı 43 bin 670’tir.
* 69 adet yıkık durumda, 147 adet ağır hasarlı, 72 adet yıkılması gereken riskli, 125 adet az hasarlı yapı tespit edildi.
* Barbaros, Başak, Cudi, Karşıyaka, Şehit Harun Boy, Nuh, Yenişehir ve Yeşiltepe mahalleleri hakkında “Acele Kamulaştırma Kararı” çıkarılmış. 260 ev yıkıldı; yıkım süreci devam ediyor.
Elkê (Beytüşşebap) / Şirnex
* Eylül 2015’te yaşanan çatışmalardan nüfusu 5 bin 263 olan kent merkezinin tamamına yakını etkilendi. 24 yapı zarar gördü.
Hezex (İdil) / Şirnex
Nüfusu 26 bin 511 olan kentin tamamı çatışmalardan etkilendi; tahribat büyük oranda Yeni ve Turgut Özal mahallelerinde gerçekleşti.
* Sokağa çıkma yasağı 16 Şubat- 30 Mart 2016 tarihleri arasında uygulandı. Bin 200 yapı hasar gördü; 150 hane yakıldı.
* Çadır kurulmasına izin verilmedi, kuran ailelere ceza kesildi.
Gimgim (Varto) / Mûş
* Ağustos 2015’te yaşanan çatışmalar ve sokağa çıkma yasağı boyunca toplam nüfusu 10 bin 241 olan kentin tamamına yakını etkilendi. 91 konut ve işyeri zarar gördü.
AMED