Dengbêjê Kurd Silo Qiz, o ke 1918 de ameyo dinya û 1938î ra na het dejê ke ameyî antiş, bi kemanê xo lawikan de ano ziwan, nêzdîyê yew seserre yo ke bi heyecano sifteyîn kemanê xo bi eşq cineno. Silo Qiz ke pîyê 11 domanan bi, domanê xo bi cinetisê muzikî weyî kerd.
Dengbêj Silo Qiz, keyeyê Doganî ke nêzdîyê 7 nesîl o muzîsyenî keno mîyanê înan de yê tewr averşîyaye yo. Nameyê Silo Qizî yê raştikên Suleyman Dogan o û Silo Qiz şenikîya xo de veyve û sunetan de keman cinitişê pîyê xo ra tesîr beno û 8 serreyîya xo de dest bi cinitişê kemanî keno. Seba ke nameyê ci û yê pîyê ci zî Suleyman o, ci rê bi manaya qijkek de ‘Qiz’ yeno vatiş û nika Dersim de dengbêjê tewr namedar o ke yeno şinasnayîş.
Seba domanê xo va
Silo Qiz o ke dewa Mulo ya girêdayê merkezê Dersimî de ame dinya û hîna zî eynî cayî de cuyeno. 11 domananê Silo Qizî ra nika 2 kesî cuyenî. Silo Qiz 2 domananê xo nêweşîye ra vîndî keno, domanê xo Haydar zî erdlerzê Gimgimî de vîndî keno. Silo Qiz seba Haydarî lawika ‘Sehayder’ vano û lawikanê ci ra yê ke tewr yena zanayîş zî na lawike ya. Silo Qiz o ke endî ver bi 100 serreyî şono, goşê ey zî rind nêeşnawenî. La Silo Qiz wexto ke kemanê xo gêno destê xo hewayo reya sifteyîn bi heyecan û eşq cineno.
Lawikê ci zaf dejin î
Keynaya Silo Qizî Emoş Dogan vana pîyê mi lawikanê zaf dejinan vano û qiseykerdişê xo wina domnena: “Ma zaf dejî antî û ma û pîyê mi zaf feqîr bî. Bawkal û pîyê mi ameyênê têhet û pêreyde lawikan vatênê. Vengê pîyê mi zaf weş o û ma ey ra zaf tesîr bîyênê. Wexto ke ma vengê pîyê xo goşdarî kerdênê, ma tim bermayênê. Heme lawikê pîyê mi weş bî la yê ke seba ciwanan vatênê hîna zaf ma ser o tesîr kerdênê.
Pê muzîkî ma weye kerdêne
Lajê Silo Qizî Mehmet Doganî zî va pîyê mi bi cinitişê kemanî ma pê weye kerdêne û wina dewam kerd: “Pîyê mi herêma Erzingan, Pîlemûriye, Xozat û Mazgêrd de keman cinitênê û seba ke pere çinêbî, şar toraq, meywe û sewbîna çîyan dayênê ey. Pîyê mi zî înan ardêne Xarpêt de rotêne û ma rê cil, sol û werd girewtêne. Wexto ke yew merdêne, seba cinitişê muzîkî venga pîyê mi dayênê. O zî yê ke merdo kam o, nameyê ci çî yo û keso ke senî bî, pers kerdêne. Dima ra zî kemanê xo vetêne û cinitêne. Yanî pîyê mi hewayo xozayin vatêne û dengbêjîya ey zî tîya ra yeno.”
Nika 150 deyîrê ci estî
Laj Mehmetî va ‘mi nika ra 10-15 serrî verê dest pê komkerdişê deyîranê pîyê xo kerdî’ û wina va: “Mi bi no hawa 150 deyîrê pîyê xo kom kerdî û seba tamîrê tayê bantanê înan mi erşawitî Îstanbul. Deyîrê Dere Laç, Silo Sûr, Mîre Çareku, Sehayder, Daxbeg, Huso Mozîk û sewbîna zî mîyanê nê deyîran de yî. Ez veng dana îdarekaran wa nameyê Silo Qizî Dêrsim de seba yew park, mekteb ya zî ziqaq rê bêro dayîş.”
DÎHA / DÊRSIM