Nînan ra yew zî qetilbiyişê rojnameger Metîn Goktepeyî yo. Goktepe semedê raşteyê şarî bîyaro ziwan, xeberî viraştî la polêsan bi îşkence ey qetil kerd. Bi seyan şehîdê çapemenîya azad, O zî bi vinderdişê xo rayê heqîqetî roşn kerd û nika bi hezaran kesî na rayî de rayşinê.
Dewrê AKP de dirûmê çapemenî
Konseptê herb-lejî yê AKP ser Tirkîye hewna bî warê şerî. Şero ke Kurdistan de yeno cuyayîş, sûkanê Rojawanê Tirkîye de açarniyeno lînç û hêrsî. Ziwanê herbî yê hikumatî, bi silgerîya çapemenîya AKP Tirkîye ra vila beno. Raybazê rojnamegerî de şuxilnayîşî ziwanê herbî çinyo, labelê Tirkîye de çapemenîya AKP, zey mîrasî vilakerdişê ziwanê şerî ser xebityena. Tirkîye de çi heyfo ke, vilabiyişê nijadperestî de, rolê çapemeniya faşîstî zaf muhîm o. Nika çapemenîya AKP nijadperestîye zey hemdemî nîşan dana. Pêroyiya dinya de, zereyê serra 2015î de 45 rojnamegerî wextê ke ser karê xo de bî cuyayişê xo vinî kerdî. Hewna 400 rojnamegerî zî serva ke welatê xo de îxtidarî rexne kerdî, nika zîndanan de yê. Bi taybet qarneyê Tirkîye, no babete de zî zaf leymin-qilêrîn a. Tirkîye de 65 rojnamegerî nika zîndanan de yê.
50 rojnamegerî kişiyayî
Nê 32 serrê ke bi taybetî rojnameger û nuştoxê ke zîndanan de yê, persgirêkê înan yenî rojdemî. Rojnamegera Swêdî yê Aftonbladetî Carîna Bergfeldt derheqê mesele-persgirêkê rojnamegerî yê Tirkîye de meqale niwîsna û wina va: “Mi bi taybetê qewimyayişê Gezî ser, bi şefê servîsê xeberan yê Rojnameyê Ozgur Gundem’î pêdiyayiş kerd. Hikumatê AKP qewimyayişê xoverdayişê Gezî de hemverê dinya de zaf şermîya û nayî ra zî wazena heme rojnamegeran ra heyfê xoverdayişê Gezî bigîro. Belkî Swêd ra Tirkîye zey welateke zaf weş ayseno, la na sîstem-pergalî 50 rojnamegerê ma qir kerd. No welatî de polîsî, tim û tim hêrîşê weşanxaneyan kenê.”
Tirkiye zîndanekê akerde yo
Bergfeldt meqaleyê xo de aşkera kerd ke, ay Zîndanê Cenîyan ê Bakirkoy de, bi Edîtora Ajansê Xeberan ê Dîcle Semîha Alankuş ra pêdiyayiş viraşto û wina dewam kerd: “wextê pêdiyayiş de Alankuş ard ziwan ke, Tirkîye de, her ke şina dirûmê antîdemokratîk aver şino. Aye zî serva ke heqê cenîyan pawit o, erziyaya zîndanî. Nika Tirkîye zîndanekê akerde yo. Belkî ez zîndanî de ya, la bedenê mi teber de yo. Saziya Komîteya Pawitişê Rojnamegeran, Sazîya Rojnamegerê Sînor Nêşinasnenî, Sazîya PEN û Sazîya Mîyan-neteweya Efûe zî heme raporanê xo de dîyar kerdî ke Tirkîye de îfadeyê çapemenî çinyo, heqê hemzayendîyan nîno şinasnayiş. Nika Tirkîye de yew-jew kes eke hikumatî rexne bikero se, cezayê ci 2 serrî yo, hewna-hona rexnekerdişê hikumatî zî zey sûcê terorî yeno nîşandayîş.”
Vervatoxê Platformê Paştîdayişê Rojnamegeranê Girote (TGDP) Necatî Abay zî meqaleyê xo de, hêrişê dewlet û AKP yê verra rojnamegeran rexne keno û vano; “2011 de rojnamegerê tepiştey 19 kesî bî, serê 2015’î de na homar bi 205. Vêşî-zaferî yê înan zî Kurd’ê û nînan ra 19 warê îmtîyazî de yê. Tirkîye bîya zîndanê tewr gird ê rojnamegeran. Vatişanê Serokkomar û Serokwezîrê Tirkîye ‘Ê rojnameger niyê, terorîstî yê’ raşt niyo. Nê vatişî bi psîkolojîya sûcdarî ameyê vaten. Bawerkerdişê dinya, bi Tirkîye nêmendo. Kes bawerê înan nêkeno. RSF aşkere keno ke; Welatê Çîn, girotişê rojnamegeran de sifteyin o. No raşt nîyo. Çîn û Îran’î kenê nîşangeh û hikumatê AKP û Tirkîye pawenê. Polîtîkayanê DYA û YE qabê-serva ca bigê wina vanê. Heme polîtîka yî.”
Bedelê nuştişê raştişan kiştiş bi
Serrê newayî de, Tirkîye de hovitîye vejîyabî merhaleyê da tewr berz. Welatê kurdan û heme Tirkîye açarniyaybî gola gonî. Kiştiş, tertele, îşkence û bin çiman de vinîkerdiş, qewimyayişê asayî bî. Na ravêreye de rojnamegerî zî bi zext û zordarîyan rî bi rî bî. Bedelê nuştişê raştîyan, binçimgirotiş, îşkence û kişyayiş bi. Hemverê nê heme hovitîyanê dewlete, reyna zî xeylê rojnamegeran raştîyan ra fek vera nêda û serva-qandê nuştiş û aşkerekerdişê raştîyan, heme bedêlî girewtî ver çiman. Gelekî rojnamegerê ke zafê înan Kurdî bî, amey qetilkerdiş. Apê Mûsa, Hafiz Akdemîr, Huseyîn Denîz, Ferhat Tepe û zewbînî zaf rojnamegerê ke serva-semedê nuştişê raştîyan, merdişî girotî çiman.
Metîn Goktepe
Metin Goktepe, 10ê Nîsan 1968 de, dewa Çîpîl ê qezaya Gurun yê girêdayê Sêwas de ame dinya. Heta 11 serrîya xo, dewa xo de mend. Malbata Metin’î bi citkarî debara xo kerd. Metîn doman-qeçekê 7. bi. Mektebê verîn-seretayî dewa xo de wend. Serra 1979î de şi Stenbol.1986’î de mektebê Hadreyî qedîna. 1989î de Zangeha Stenbol’î beşa Îktisadî de dest bi perwerdeyê berzî kerd. Metîn nê serran de kewt mîyanê gureyîn-xebatê siyasî. Zereyê gureyînê wendekaranê zanîngehî de bi aktîf-çalak, ca girewt. Mîyanê nê gureyan de xeylê caran ame binçimkerdiş. Metîn Goktepey’î, serra 1992’î de kovara ‘Gerçek’ de dest bi rojnamegerî kerd. Weşanayişê kovarî de zey newegerî gurweya. Bado ke, 7ê Hezîran’a 1995î de rojnameya ‘Evrensel’ roniya, Metîn zî vîyart na rojnameye.
Sermiyan-rayedaranê dewlete bi vatişanê zey: “Kursiye ra kewt, dêsî guna…” wazenê na qetlîamî binimnê. Labelê bi têkoşîne û wayirvejyayişê rojnamegeran, dewlete mecbûr mend ke na hovitî qebûl bikero. Derheqê kiştişê Metîn’î de dawa abiya. Dawa-doza ke Stenbol de amê akerdiş, bê ke destci bikero, bi behaneyê tîvarî-ewleyî eşrawit-rişna sûka Aydin’î, pey coy zî rişiya Afyon. Bade 30 roniştişan ra qerarê dawa Afyon de ame dayiş. 19ê Çile 2000’î de 5 polîsî amey mehkûmkerdiş, la badê 17 mengan, ebi efûya Rehşan’ê polîsî ceza ra zî xelesyay-reyniyay. Derheqê Wezareta Karê Zerreyî de dawa destcikerd. Wezareta Karê Zerreyî, hetê dadgehî ra bi dayişê tazmînatî amey mehkûmkerdiş.
Dawa sifteyin
Dawa Metîn Goktepe’yî, yewin dawaya ke kiştişê rojnamewanê ke hetê dewlete ra ameyo qebûlkerdiş a. Bi seyan kiştişê bi no rengî, hetê dewlete ra amey viraştiş. Labelê dewlete ti wext nê sûcanê xo qebûl nêkerd.
Heta bîn ra, nê zext û zordarî, tehdît û cînayetanê dewlete rojnamegeriya Çapemenîya Azade raya xo ra nêaçarna. Eke ewro şarê Tirkîye tayn biyayişan ra bi heydarê se, na bi saya dayişê têkoşîn û fedekarîya nê kesê ke şehît kewtî bî. Nê kesî, ewro zî binê eynî zext û zordarîyan de gureyînê, reyna yenê binçimkerdiş û girewtiş. Tewr peynî de dewleta tirk gurekarê çapemeniya azad Kadrî Bagdu qetil kerd û veriya çend rojan rojnameger Nedîm Orûç bi îşkence kerd bin çim, pey coy tepişt.
Rojnamegerî de tersayiş çinyo
Metîn Goktepe zî rojnamegeranê bêters ra yew bi. Goktepe 8ê Çile yê 1996î de, serva merasîmê cenazeyê, di kesê ke zîndan de ameybî kiştiş taqîb bikero, şibi cayê çalakî. Metîn, nezdiyê hezar kesan, hetê polêsan ra ame binçimkerdiş. Peycoy, polîsanê dewleta Tirk, girotxaneyê Umraniye de, bi îşkence Metîn Goktepe’yî qetil kerd.
Lêl AMED