Koronavirüs dünyada tüm hızıyla yayılırken, değişen popülasyon sonucu genetik adaptasyon ve mutasyona uğrayan mikroorganizmalar şimdiye kadar görülen viral enfeksiyonların esas nedeni.

ZABEL MİRKAN

1940 ve 2004 yılları arasında 335 enfektif hastalık epidemisi tespit edildi. Bu salgınların ortaya çıkmasındaki en önemli faktörler bilim insanları tarafından ortaya konulduğunda tablo hayli basit. Genetik adaptasyon ve mutasyona uğrayan mikroorganizma konağın ve çevrenin etkisiyle ölümcül boyutlardaki hastalıklara neden oluyor.

Söz konusu salgınlarda konak;

  • Enfektif duyarlılık
  • Demografik faktörler
  • Uluslararası ticaret ve seyahat
  • Mesleki karşılaşmalar ve bilinçsiz ilaç kullanımlarından etkileniyor.

Çevre; iklim, değişen ekosistem, toprağın kullanımı, teknoloji, yoksulluk ve sosyal eşitsizlik, halk sağlığı önlemlerinin yoksunluğu, hayvan popülasyonu, savaş ve açlık (bioterörizm) ve politik önlemlerin alınmaması gibi faktörlerden etkileniyor.

1970’li yıllardan itibaren; Kuş türlerinin yüzde 10’u, Memelilerin yüzde 20’si, Sürüngenlerin ise yüzde 30’unun türü tükenmek üzere. Ve bu tarihten itibaren bu canlıların sayısında yüzde 30 azalma tespit edildi.

2000’li yılların başı ve SARS virüsü

Viral hastalıklarla 2000’li yıllarda ilk olarak SARS ile tanışıldı.

SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome) 2002 Kasım ayında Çin’de ilk olarak duyduğumuz, 21. yüzyıl dünyasındaki ulaşım olanakları ile dünyanın öbür ucuna dek yayılan, bulaştırıcılık ve mortalitesi yüksek olan ve tıp dünyasının hemen hemen tüm bilgileri internet aracılığıyla aldığı bir hastalık olarak akıllarımızda yer etti. Şubat ve Haziran 2003 tarihleri arasında önce artan, daha sonra azalan bir ivme ile dünya gündemini meşgul eden bu hastalık için takip eden kış dönemi ile birlikte yeniden bir patlama beklenmeye başlandı. Çin, Tayvan, Singapur, ABD ve Kanada gibi SARS olguları ve ölümleri görülen ülkeler eylem planlarını yaparak hazırlandılar. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Hastalık Kontrol Merkezi (CDC) başta olmak üzere pek çok yerel ve küresel dernek ve kuruluşun yoğun işbirliği ile kriz aşıldı.

Şubat 2003’de DSÖ tarafından alarm verilen SARS hastalığı Çin’in Guandong bölgesinden sonra özellikle Hong-Kong, Tayvan, Kanada, Singapur gibi ülkeleri etkiledi. Hastalık etkeni SARS-CoV olarak isimlendirildi. Düşman antijenik ve genomik yapısı farklı yeni bir Koronavirüs’tü. Koronavirusler, tek sarmallı RNA virüsleri olarak tanımlanıyor. Hayvanlarda ve insanlarda üst solunum yolu enfeksiyonları ve enterokolitlere yol açıyorlar. SARS etkeni olan Koronavirus, ölümüne neden olduğu bilim insanı Carlo Urbani anısına Urbani suşu olarak da adlandırılıyor.

Kuş Gribi

Kuş Gribi etkeni olan Avian İnfluenza A (H5N1) hem kuş ve kümes hayvanlarında, hem de insanlarda hastalık yapabilen A tipi bir grip virüsü. A tipi grip virüsleri, antijenik yapısında büyük ölçüde değişiklik oluşturma kabiliyetinde olup, bunun sonucunda küresel salgınlara yol açabilen virüsler. 1918’deki salgında 40 milyon insanın ölümüne açan virüs, 2000’li yıllarda kendisini yeniden gösterdi.

Ekim 2003’te Güney Vietnam’da başlayan son salgından sorumlu olan Avian İnfluenza A, ilk olarak 1960’larda Güney Afrika’da salgına neden olmuş. Son 45 yıl içerisinde çeşitli ülkelerde zaman zaman Avian İnfluenza A’ya bağlı salgınlar yaşandı. 1997’den beri ise insanda hastalık yaptığı biliniyor. 2 yıldır, 4 Asya ülkesinde (Endonezya, Vietnam, Kamboçya ve Tayland), kuşlar ve kümes hayvanları arasında başlayıp daha sonra insanlara geçen kuş gribinden dolayı 60 kişi öldü. Yakın zamanlarda ise Rusya ve Kazakistan’da görülen kuş gribine, en son Koronavirüs ile birlikte yine Çin’de rastlandı.

Domuz Gribi

Dünya Sağlık Örgütü tarafından ‘geniş çaplı salgın’ olarak tanımlanan ”İnfluenza H1N1” yani domuz gribi, son 50 yılın en önemli salgını olarak kabul ediliyor. 2009 yılının Mart ayında Meksika’da kitlesel bir salgına dönüşerek ortaya çıkan hastalık, domuzlarda görülen bir tür grip virüsünün genetik değişim geçirmesi nedeni ile ”domuz gribi” adını aldı. Salgın hastalık 2009 Mart’ından sonra Latin Amerika ve Amerika’nın ardından tüm dünyaya yayıldı.

(H1N1) tipi virüsten kaynaklanan, insanlarda hastalığa yol açan viral bir hastalık. Hastalık ilk kez Meksika ve ABD’de görülmüş ve daha sonra birçok ülkeye yayılmıştır. Bu virüse ‘domuz gribi’ denmesinin sebebi, domuzlar arasında görülen grip virüslerine çok benzemesi. Bu yeni virüs insan, domuz ve kuş virüslerinin bir karışımı olarak değerlendiriliyor.

Grip virüsleri insandan insana öksürük ve hapşırma yoluyla bulaşıyor. Grip virüsü bulaşan bir yere dokunulduktan sonra, eller ağız ya da buruna götürüldüğünde de hastalık bulaşabiliyor.

Ebola

Virüs, ilk olarak 1976 yılında Sudan ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki eş zamanlı salgınlarda tespit edilmiş ve adını Kongo’daki bir nehirden almıştır. Bu virüs hemen hemen daima sahra altı Afrika ülkelerinde görülüyor. 29 Ocak 2015 tarihi itibarıyla kanıtlanmış olgu sayısı 13686, hayatını kaybeden olgu sayısı 8818. Güncel hasta ve ölüm sayıları Dünya Sağlık Örgütü’nün resmi sitesinde yayınlanmaktadır. (https://www.cdc.gov/vhf/ebola/outbreaks/2014-west-africa/case-counts.html)

Ebola virüsü insanlarda ve insan dışı primatlarda (maymun, goril, şempanze, meyve yarasası, orman antilobu ve kirpi gibi) Ebola virüsü hastalığına (EVH=eski adı Ebola hemorajik ateşi=EHA) yol açıyor. EVH salgınlarında ölüm oranı yüzde 90’lara kadar çıkabiliyor ve salgınlar öncelikle tropikal ormanların yakınında bulunan Orta ve Batı Afrika’nın ücra köylerinde meydana geliyor. Virüs insanlara vahşi hayvanlardan geçiyor ve insandan insana bulaşıyor. İnsana bulaşma, hasta hayvanların veya insanların organ, kan ve vücut sıvılarıyla (ter, çiş ya da sperm gibi) yakın temas sonucu oluşuyor.

Koronavirüs

Şu an gündemde olan Korona virüsü ise kedi ve köpeklerde görülen, onlar için aşısı geliştirilmiş olan Korona’dan çok daha farklı. Çin’in Wuhan şehrinde başlayan yeni bir virüs salgınından sorumlu virüsün, insanda ilk kez saptanan yeni bir tür Koronavirüs (2019-nCoV) olduğu belirlendi. Salgın tüm çabalara karşın yayılmaya devam ediyor. Hâlâ mortalite oranı (ölüme yol açma riski) yüzde 3 dolayında. Bu oran yine bir tür Koronavirüs’un 2003 yılında neden olduğu SARS salgınına göre daha düşük; buna karşılık, virüs bu defa daha hızlı yayıldı, daha kısa sürede daha çok insanın infekte olmasına neden oldu ve bu nedenle tüm dünya için bir tehdit durumunda.

Dünya çapındaki Koronavirüsü vakaları 2003 yılında en az 24 ülkeye yayılan SARS virüsü vakalarının sayısını geçti. ABD Dışişleri Bakanlığı vatandaşlarına Çin’e seyahat etmemeleri uyarısında bulunmuştu. Çin, seyahat uyarısının seviyesinin yükseltilmesinin şu anki durumla bağdaşmadığını savundu.

2003 yılında çok sayıda ülkede görülen ve yaklaşık sekiz ay süren SARS salgınında yaklaşık 8 bin 100 vaka bildirilmişti. Şu anda 25 ülkeye yayılan Korona virüsü salgınında çoğu Çin’de olmak üzere dünya çapında tespit edilen toplam vaka sayısı 10 bine dayandı.

Koronavirüs (Orta Doğu Solunum Sendromu (MERS) ve Şiddetli Akut Solunum Sendromu (SARS) nedeniyle önceki salgınlar sırasında, insandan insana bulaşma damlacıklar, temas ve fomitler yoluyla gerçekleşmiş olup bu da 2019-nCoV’nin bulaş yolunun benzer olabileceğini düşündürüyor bilim insanlarına.

Ölü sayısı 490’a ulaştı

   

Koronavirüs salgınına ilişkin Çin devlet yetkililerinin açıkladığı son resmi rakamlara göre, ölü sayısı son 24 saat içinde 68 artarak 493’e ulaştı. Virüs taşıdığı belirlenen kişilerin sayısı ise 24 binin üzerine çıktı. Hubei eyaletinin Vuhan kentinin merkezinde olduğu salgında ölümlerin 479’u bu bölgede kaydedildi.

 
 

Riski nasıl azaltabiliriz?

   

Akut solunum yolu enfeksiyonu genel bulaşma riskini azaltmak için ise öneriler şu yönde:

  • Akut solunum yolu enfeksiyonu geçiren kişilerle yakın temastan kaçınmak.
  • Özellikle hasta insanlarla veya çevreleriyle doğrudan temas ettikten sonra sık sık el yıkama.
  • Akut solunum yolu enfeksiyonu semptomları olan kişiler öksürürken başkalarının etkilenmemesine dikkat etmeli (başka insanlarla mesafeyi koruyun, öksürürken ve hapşırırken tek kullanımlık mendil veya kıyafetler kullanarak ağız ve burnunuzu örtünüz ve elleri yıkayınız).
  • Sağlık tesislerinde, hastanelerde, özellikle acil servislerde standart enfeksiyon önleme ve kontrol uygulamalarını yaymak.