Hapishanelerde yaşanan hak ihlallerine dikkat çekmek, tecrit edilen mahpusların sesini duyurmak amacıyla sekiz yıldır faaliyet gösteren, ülkede ve Avrupa’da bu temada çeşitli sergiler açan “Görülmüştür Ekibi”, HOMUR Karikatür ve Mizah Grubu’nun desteği ile “Duvarları Aşan Çizgiler” karikatür projesini kitaplaştırdı.
Tutuklu ve hükümlü ressam ve karikatüristlerin çizimlerinin de yer aldığı tamamı mahpuslardan gelen ”Özgürlük” temalı karikatürlerin oluşturduğu kitap Ütopya Karikatür yayınevi imzasıyla kitapçılarda yerini aldı.
Onlarca hapishanede tutuklu veya hükümlü ressam ve karikatürlere ulaşarak bu projeyi hayata geçirdiğini kaydeden Görülmüştür Ekibi kitabın hangi zorluklar altında hazırlandığını şöyle aktarıyor: ”OHAL’den sonra hapishanelerde sürgün ve sevkler hız kesmediğinden bazı karikatüristlere ulaşmada zorlandık. Taahhütlü mektuplarımız, fakslarımız hapishanelerde kayboldu, bazıları da ‘Görülmüştür-Kurumda yoktur’ mührüyle geri döndü. Kimi zaman da hapishanelerde sık uygulanan ‘iletişim cezaları‘ nedeniyle sahibine verilmedi. Mahpus karikatüristlerle bağlantı kurmayı üstlenen bu projenin mimarı yazar Adil Okay, üç ay boyunca postane kapılarında mesai harcadı. Uzun uğraşlardan sonra ulaşabildiğimiz mahpuslardan 20’si çizdikleri özgün karikatürlerini bize yollayıp projemize katkı sundular. Tutuldukları hücrelerde yetersiz malzemeyle çalışarak üretilebileceğini gösterdiler. Örneğin gazeteci ve ressam Zehra Doğan’ın, tahliye olmadan önce boyalı kalem, fırça, tuval gibi malzemelerin yasak olduğu Tarsus Kadın Hapishanesinde, regl kanını, tentürdiyotu ve sebze artıklarını kullanarak boya yaptığını öğrendik. Cebrail Çakto adlı mahpus, davetimizi aldığını ama apar topar eşyalarını, resim yapmak için kullandığı araç gereçlerini alamadan sürgüne gönderildiğini, getirildiği Rize Kalkandere hapishanesinin kantininde de bu malzemelerin satılmadığını yazdı.
Yasaklar saymakla bitmez
Dönem dönem basında da yer alan, TBMM’sinde Soru Önergelerine konu olan bu keyfi yasaklar saymakla bitmez. Bu yasaklara, inanılmaz engellere rağmen elimizde 70’a yakın karikatür birikti ve birçok kentte sergimizi açtık. Tabi daha ulaşamadığımız yüzlerce mahpus çizerin olduğunu, hapishanede o zor koşullarda üretenlerin sayısının bu sergide/kitapta yer alanlardan fazla olduğunu belirtmek istiyoruz.”
”Düşler Tutsak Edilemez” adı verilen bu çalışma kitap haline gelmeden önce birçok kentte sergilendi. Büyük ilgi gördü. Çalışmaya Tarsus hapishanesinde çizdiği 3 karikatürle katkı sunan gazeteci ressam Zehra Doğan, bu süreçte tahliye oldu. Cumhuriyet Gazetesi çizeri Musa Kart ise kitap yayına hazırlanırken, 25 Nisan 2019’da 5 Cumhuriyet yazarı ile birlikte yeniden tutuklanıp, hapishaneye götürüldü.
KÜLTÜR SERVİSİ