Ê ke planî amade kerdî bin kewtî

24ê Temmuza 2015î de vera Qendîlî de hêrişê hewayî amebî kerdene û bi ê hêrişan eynî wext de vera Kurdan de Planê Binvistişî erzîyabî dewre. Parlamenterê HDPyî Alîcan Onluyî dîyar kerd ke înanê ke Planê Binvistişî amade kerdî bi xo binkewtî û va ‘çimkî Kurdî merkezê şekilgirewtişê Tirkîya û Rojhelatê Mîyanên de yî’.

24ê Temmuza 2015î de vera Qendîlî de hêrişê hewayî amebi kerdene û bi nê hêrişan heman wextî de peynîya prosesê çareserîye zî ameybî. Dima ra vejîyabi werte ke hêrişî çarçewaya Planê Binvistişî ameyî kerdene. 4 serrî ê hêrişan ser ro derbaz bîyî. Kerdoxê kişîyayîşê 2 polîsan ke bibî sebebê destpêkê pêrodayîşan hîn zî nîno zanayene.

Mîyanê 4 serran de bi hezaran kesî merdî, xeylê bajarî rijîyayî û teşebusê derbe ame kerdene, OHAL ame îlankerdene, KHKyî ameyî vetene, bi hezaran kesî kar ra ameyî eştene, tepişîyayî, tewqîf bîyî. Goreyê raporanê Weqfê Heqanê Merdiman yê Tirkîya 1 mîlyon 642 kesî pêrodayîşan ra tesîr bîyî, 310 sîvîlî merdî. Reyna no proses de 11 parlamenter û 10 hezar endamê HDPyî tewqîf bîyî. Tirkîya de rejîm bedilîya û rejîmê yew kesî ame awankerdene. Serekê Pêroyî yê Komeleya Heqanê Merdiman Ozturk Turkdoganî va ‘Tirkîyaye vîyarte de derbe û prosesê pêrodayîşinî dîyî’ û wina dewam kerd: “Labelê çîyê ke 4 serranê peyênan de ameyî dîyayene, tarîxê Tirkîya de qet nêamebî dîyene. Ma nê prosesî ra dima xeylê reyan îzehet da ke proses do hîn giranêr bibo. Ewro polîtîkayê şerî reyde nîno îdarekerdene. Çimkî netîceyê ci yê ekonomîk û merdimî estî. Dewletê ke zaf qewetin î zî nêşênî nê polîtîkayan demêko derg bidomnî. Heta nika vera Kurdan de derbeyî ameyî kerdene, labelê ganî îqtîdaro nikayên rîskanê ameyoxî baş bihesibno.”

Turkdoganî qiseykerdişê xo de qala opersyonê ke vera Başûr û Rojawanê Kurdîstanî de benî kerde û wina: “Şima çira şaro ke nufûsê ci nizdîyê 40 mîlyon o reyde herinda ke aştîye bikerî, şer kenî? Operasyonê leşkerî teberê serdemî yo. Lazimîya seserra 21. û ta Tirkîya awankerdişê aştîye ya.”

Kurdî merkezê Tirkîya û Rojhelatê Mîyanênî de yî

Parlamenterê HDPyî yê Dêrsimî û Hetkarê Hemserekîya HDPyî ke rêxistinkerdişî ra berpirsîyar o Alîcan Onluyî zî va Kurdî vera kesê ke wazenî ser înan de tayê çîyan bidî ferzkerdene de bîyî aktoro polîtîk û destê xo xurt kerdî. Onluyî va ‘Tirkîya û Rojhelato Mîyanên newe ra şekil gêno û merkezê ci de zî Kurdî estî’ û wina domna: “Şekilgirewtişê Rojhelatê Mîyanên de merkez Rojawan o. Şekilgirewtişê Tirkîya de zî merkez HDP yo. No vera her di hetan de sey rayîro hîrêyin vejîyeno aver. Çîyê ke ameyî kerdene de amanc o bi ke her di hetan veng bivejî.”

Amadekerdoxî bi xo bin kewtî

Onluyî dewamê qiseykerdişê xo de wina va: “Înan nêşêna tesîrê hêzê Ocalanî bişiknî û Kurdan teslîm bigîrî. Serranê 90î de bi hezaran dewî ameyî veşnayene û rijnayene. Hewl dîya ke Kurdîstan bêmerdim bêro verdayene. Nê koçî rojawan de bîyî sebebê averşîyayîşê serewedarnayîşan. Dewlete hewl da Kurdan biqedêno, labelê Kurdî sewbîna bingeh ser o vejîyayî aver. Reyna dewlete hewl da 24ê Temmuze reyde hêzê Kurdan werte ra wedarno, labelê weçînayîşanê 31ê Adare û 23ê Hezîrane de ame dîyayene ke Kurdî aktorê sereke yî. Ê ke Planê Binvistîşî amade kerdî, bi xo binkewtî. Ewro hîna zaf qala Kurdan yena kerdene.”

Kurdî kilîtê sîyasetê Tirkîya yî

Hemserekê Pêroyî yo Awankar yê HDPyî Yavuz Onenî zî no het de fikrê xo va. Onenî va ‘problemê Kurdan çin o, probleme ê ke tehamulê Kurdan nêkenî esto’ û wina dewam kerd: “Bibo çinêbo problemê dewleta Tirkî esto. Ewro lazimîye bi ewnîyayîşêko raşt yê Kurdan esta. Bi şîddet û înkarî problem çareser nêbeno. Eke wina bibo zî Kurdî vinî nêkenî. Kurdî şêrî kurayê Tirkîya wa şêrî, kilîtê sîyasetê Tirkîya yî. Xeylê tevger, serkeş û qewetê ke raştîya Kurdan qebul nêkerdî û fam nêkerdî, çin bîyî. Labelê na raştîye hîna zî werte de ya. No proses do AKP zî çin bikero.”