ABD'nin "ikinci adamı" Joe Biden, 'özür krizi' sonrası ilk kez gittiği İstanbul'da Türk Cumhurbaşkanı Erdoğan ile 4 saat görüştü. Ortak basın toplantısı iki ülke arasında stratejik bazı konulardaki farklı bakışın kodlarını da yansıttı.
ABD Başkan Yardımcısı Joe Biden ile Türk Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ‘özür‘ krizinin ardından ilk kez geçtiğimiz Cumartesi günü İstanbul'da biraraya geldi. Biden ile Erdoğan'ın 1,5 saat planlanan görüşmesi tam 4 saat sürdü. Görüşmenin uzamasına Biden ortak basın toplantısında esprili bir dille değindi, "Aslında bugün öğle yemeği için buluşmuştuk. Sanırım bundan sonra ekiplerimiz bizim bir araya gelmemize izin vermeyecek. Çünkü biz ne zaman görüşsek onlar için çok yorucu oluyor" dedi.
Türkiye'nin şartları anılmadı
Türkiye ile ABD ilişkilerinin özellikle Ortadoğu'daki seyri açısından önemli görülen zirve sonrası Erdoğan ve Biden'ın yaptığı ortak açıklamada resmi bir dille de olsa karşılıklı övgüler sıralandı ve olumlu mesajlar verildi. Ancak Türkiye’nin DAİŞ’le mücadeleye destek için şart koştuğu 'tampon bölge' ve 'uçuşa yasak bölge' ile Beşar Esad’ın devrilmesi gibi konulardan hiç söz edilmedi.
Erdoğan’dan 'işbirliği' vurgusu
Erdoğan konuşmasının başında, iki ülkenin yakınlığına vurgu yaparak, "Malum iki müttefik ülke. Stratejik ortaklıktan model ortaklığa geçiş sürecini başarmış iki ülke. Orta Asya’dan Kafkasya’ya kadar geniş bir coğrafyada yakın işbirliği içinde" ifadelerini kullandı. "İşbirliğimizi güçlendirerek devam ettirmek istiyoruz" diyen Erdoğan, başta Suriye, Irak ve DAİŞ olmak üzere Kıbrıs, Ukrayna, Kafkaslar ve Afganistan’a uzanan bir coğrafyadaki gelişmeleri ele aldıklarını söyledi.
Türk Cumhurbaşkanı, "Birçok konuda fikir birliği içinde olduğumuzu memnuniyetle ifade etmek isterim" dese de, DAİŞ'le mücadeleye karşılık AKP hükümetinin talepleri olan uçuşa yasak bölge, tampon bölge ve Beşar Esad'ın devrilmesi konusunu anmadı. Erdoğan "En üst düzeydeki temaslarımız aynı yoğunlukta devam edecektir. İlişkiler, günün stratejik şartlarına da uyum sağlayarak gelişiyor. İlişkilerin her zamankinden daha önemli olduğuna inanıyorum" demekle yetindi.
Satır araları ne diyor?
Biden da söze Türkiye ile yakın ilişkilerine atıfta bulunarak başladı. Biden, "Bu dostluğun derinliği ve ortaklığın önemi her zaman olduğundan daha fazladır şu anda. Dünyanın kolektif olarak yüzleştiğimiz önemli sorunları var” dedi.
Suriye’de uzlaşma yok
Biden şöyle devam etti: "Cumhurbaşkanı ile Irak ve Suriye konularını uzun zamandan beri görüşüyoruz. Bu kez de DAİŞ'i zayıflatmak için çabalarımızdan söz ettik. Müttefiklerin yapması gerektiği gibi ortak stratejiler geliştirdik. Irak’la ilgili aynı fikirlere sahibiz. Yeni Irak hükümetinden çok memnun olduğumu söyledim. Cumhurbaşkanı da Irak'la ilgili değerlendirmelerini aktardı."
'Siyasi geçiş üzerinde konuştuk'
ABD'nin 'iki numaralı ismi'nin Suriye’yle ilgili sözleriyse şundan ibaretti: "Suriye konusunda, çeşitli konular ve alternatifleri görüştük. DAİŞ’i zayıflatmak ve yenmek konusuna ek olarak muhalifleri güçlendirmekten söz ettik. Siyasi geçiş sürecini gerçekleştirmek üzerine konuştuk. Bu siyasi geçiş süreci Esed rejiminden uzaklaşacak şekilde olmalıdır."
Biden daha sonra, Türkiye’nin sığınmacılar için üstlendiği yükü övdü ancak kendilerinin de maddi destek verdiğini vurguladı.
Soru alınmadı
Gazetecilerden soru almayarak toplantıyı sonlandıran ikilinin açıklamaları özellikle Suriye stratejisinde uzlaşmanın sağlanamadığına işaret etti. DAİŞ'e verdiği destek nedeniyle ABD ile ilişkilerde sıkıntı yaşayan Türk devleti, Rojava Devrimi'ni boğma ve Esad'ı devirme odaklı bir strateji yürütüyor.
Türkiye DAİŞ ile karşı mücadelede Esad rejiminin devrilmesini bir öncelik olarak öne sürerken ABD’li yetkililer ise Esad’ın devrilmesini hedeflemediklerini yineliyorlar. Uzmanlar, basın toplantısında özellikle tampon bölge konusundan söz edilmemesini Türkiye'nin bu yöndeki talebinin red edilmesi şeklinde değerlendiriyor.
ABD stratejisini değiştirmiyor
Siyaset uzmanları, ABD'nin müttefiği Türkiye'yi DAİŞ'le mücadelede yanında istediğini ancak bunun için Suriye stratejinin değiştirmeye niyeti olmadığını vurguluyor.
Biden 'tek adam' uyarısı yaptı
Öte yandan Biden'ın İstanbul'da 185 sivil toplum kuruluşundan oluşan Denge ve Denetleme Ağı ile toplantısında "tek adam" uyarısı yaptığı ortaya çıktı. Biden, otoriterlikle eleştirilen Erdoğan’la görüşmesinden hemen önce düzenlenen basına kapalı toplantıda, güçler ayrılığı ilkesinin çiğnenmesinin "yıpratıcı, çürütücü" olduğunu söyledi. Alınan bilgiye göre Biden, İstanbul’daki toplantıda, ABD’de başkanlık, yasama ve yargının eşit statüde ve ayrı olduğuna dikkat çekti. ”ABD’nin kurucu ataları, güçlerin bir yerde toplanmasıın herhangi bir sistemin başına gelecek en kötü şey olacağı sonucuna varmıştı. Biz hala buna inanıyoruz” diyen Biden, ”özgürlüğü korumanın en iyi yolu, yönetimin hiçbir koluna çok fazla güç vermemektir” ifadesini kullandı.
Davutoğlu yine gölgede kaldı
Biden iki günlük İstanbul ziyaretinde Türk Başbakan Ahmet Davutoğlu ile de biraraya geldi. Ancak bu görüşmenin Erdoğan ile görüşmesi kadar basında yer tutmaması Davutoğlu'na dönük "Erdoğan'ın gölgesi" eleştirilerinin haklılığını bir kez daha ortaya koydu.
İSTANBUL