Vaxto virenî de zon, û tavî kî zonê ma qesey biyene. Dewunê ma de her çiqas kî milet gegane tirkî kerdenê werte kî, zonê ma wertê rozê de cayê xo qeyîm guretenê. Hem butu meseley hemî ke sanikî zonê ma ra amenê ra zonî. Domanî nêyra guretenê barê û xeyalunê xo.
Waxt verdê ra, radonî vecîyay. Miletê ma kar û gurê xo ra têpîya qelewîyene verê bonu, gosê xo estenê radonu. O waxt kî radonî butu zonu bînu de qesey kerdenê; îngîlîzkî, almankî, fransizkî û tirkî, hama zonê ma de phizê çînê bîyê. Teyna cayê dûrî ra, Yerîwan ra gegane kurmancî hêşîyenê pê. Hêya tometîya dewletî estê bîyê hama kesê ke nêama fiqrê radonê zonê ma. Roştberî, averberî û şoreşkerî butu her çîyê xo kerdê tirkî.
Domanu rê xet fîlmek nêvirajîya
Waxt verdê ra televîzyonî vecîyay. Miletê ma verê bonu ra şîyê kotê zerê çêwunê xo. Endî çêwunê xo de, verê televizyonê xo de, ebi zonê tirkî teyna mendê. Zonê ma her kî şî tenêna senik qesey bîyene. Ma se kerîme; “Köle İzaura”, Dallas ra Ceyar, Şîrînu, He-Man ra bicê hata Red Kit. Verê mal de Mem, pê gawu de, wertê cûn de Hes, serê kowu de Şervan, endî sima rê kam kamî bimorî? Olê butu pîya tirkî qesey kerdenê. Waxt verdê ra, giran giran radonî û televîzyonî kirmanc û kurmancî bî zêdey. Ju ra bî di, di ra bî çor, çor ra bî hêşt, hêşt ra bî hazar. Her televîzyonê de şîyaset, veng û vaz, kilamî, kilamî û kilamî estê bî. Hondê reqeşîyene kî nêama înu vîr, di-hîre kilamî ke domanu rê bivirazê. Ya ke çi hêf ke domanu rê ne ju xet film ne kî ju “Adîle Naşît” estê bî. Çinay rê van Adîle Naşît? Belkîya tayînê anê ra xo vîr ke, a TRT de satê 20.00 ra aver domanu rê saniku qesêy kerdenê, hên ma rusnenê cilê. Şoreşkerê mayê kirmanc û kurmanc hondê waxt ra têpîya çi hêf kî naye hona qe fam nêkerdê.
Kotî de kî zonê ma ra ju kitav bivecîyo, ez desinde dan ardene. Wertê ninu de xeylê kitavê sanikê domanî estê. Emegê kamî ke werte nî kitavu de esto, wa wes û war bo. Sanikê hênenî estê kî, ti vana “Grimms Birayî” sanikunê ma do are, vetî.
Çend kitavunê domanu
Ez serrune 96îne ra nat kitavu dan are. Taye kitavunê domanu ita de sima rê bimorî:
3 Pasa û Vîlîka Usarî - Nustox: Efendi Yıldız
Nu kitav orîjînalê xo ebi tirkî nuşîyo. Hetê Hawar Tornêcengî ra amo çarnayene û 2001 de Vejîayîşe Tîjî de vecîyo.
3 Dersim Fabllaarı-I - Nustox: Daimi Cengiz, Tirkî û Kirmanckî, 2001 de Kalan Yayınları de vecîyo. 30 tene sanikî têde estê.
3 Biza Kole - Nustox: Vedat Dalokay. Hetê Hawar Tornêcengî ra amo çarnayene û 2000 de Vejîayîşe Tîjî de vecîyo. 1973 de reyîsa belediyawa Anqara Vedat Dalokay na hekata Dersîmî yê domantîya xo, her daîm çênunê xorê ana zon, ora têpîya ebi tirkî nusneno.
3 Welat ra şanikê şanî - Nustox: Xal Çelker. 2005 de Vejîayîşe Tîjî de vecîyo. Ekê sanikê dergî ke kokimunê ma sondê hata sodir qesey kerdene, kuna sima vîr, o waxt nu kitav desinde bihernê rê biyarê çêwunê xo.
3 Dêvo Kor – Nustox: Huseyîn Ballikaya, Estanikanê Gimgimî ra, 2010 de Veşanxaneyî Vateyî ra vecîyo. 8 tene sanikê dergî û kanî têderê.
3 Filît û Gulîzar – Nustox: Seyidxan Kûrij. Hetê Leyla Atak ra amo resm kerdene. Tam domanu ra gorewo. Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê ra amo vilakerdene.
3 Pîre û Luye – Nustox: M. Malmîsanij. Hetê Ulf Löfgren ra amo resm kerdene. Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê ra amo vilakerdene.
3 Sanikanê Mamekîye ra – Nustox: Nadîre Güntaş Aldatmaz. Weşanxaneyê Roşna de 2016 de vecîyo. Tayê sanikanê domantîya sima va bêro sima vîr. 2012 de Veşanxaneyî Vateyî ra vecîyo.
3 Şaîsmayîl – Nustox: Alî Beytaş. 14 sanikanê Gimgimî têderê. • Kermo Çimvêşan – Nustoxî: Alan Dilpak û Lerzan Jandîl, ju sanika modernî. Ju kitavê kî lewe de serva boyax kerdene esto. Domanî hem sanikî buwanê hem boyax bikerê.
3 Şazadeo Qickek – Hetê Asmeno Bêwayîr ra amo çarnayene û serra 2009 de amo çapkerdene. Ebi na kitabî Bêwayîr lîteraturê dîna resno zonê ma.
3 Alik ve Fatike ra – Nustox: Heyderê Şoşênî. Hetê Mehmet Güneş amo resm kerdene. Ju sanika de wesa û 2007 de îzmîr de vecîya.
3 Estanekanê Sêwregî ra – Nustox: Feyza Adabeyî. 2005 de Veşanxaneyî Vateyî ra vecîyo. 43 teneyî sanikê wesê têderê.
3 Pitwezîr – Nustox: Hakki Çimen. Hetê Sabîne Neupert amo resm kerdene. 2011 de amo çapkerdene. Ju sanika de zof wesê.
3 Axaê Nîske - Nustox: Hakki Çimen. Hetê Sabîne Neupert amo resm kerdene. 2013 de amo çapkerdene.
3 Herremusikode qickek wazeno bizono, kam sarê ey sero kerdo? – Almankî ra çarnayenê: Eren Kılıç, 2013 de amo çapkerdene. Ju sanika de namdarê yê almankî çarnîyo zonê ma.
3 Koramore – Nustox: Eren Kılıç, hetê Hüseyin Işık amo resm kerdene û 2014 de amo çapkerdene. Nu kitav ebi kirmancki û kurmancî (hetê Evîn Ronî çarnîyo, hetê Luqman Guldivê redakte bîyo)
3 Yemosa Kokime û Mesela Kartolan – Nustox: Kamer Söylemez: Sanika kê Söylemez ebi xo îmîs kerdo, hetê Gülşen Sarili amo resm kerdene u 2014 de amo çapkerdene. Zonê xo kirmancki û kurmancîyo.
‘Her çîyê xo serê zonunê bînu de xelesnenê’
Tavî hona dadesê kitavu estê. Hama çi hêf ke, ma kî zonunê bînu de qiyas kerîme zof senikê. Kar û gurê nî nustoxu ke hetê kes ra nîno vînîtene. Oncîya çi hêf kî, nî saniku ra zaferî hetê pedegojîya domanu ra nêamê gurenayene û rast kerdene. Geganê vilê dêvî danê piro, gegane wa û bira jubîn kisenê û domanê 2 serrî ra wanenê. Kamcî sanikê kamcî serrî ra gorewo kes kategorize nêkerdo. Ju kî kitavî ke vecînê, zofîtene bê resmî vecînê. Hama ma bizonîme ke domanî ebi resmî tenêna raw musene. Ez çira nustoxu rê biqarîyê kê! Miletê ma çêwunê xo ebi kitabunê şoreşê dîna kerdê pir (hama qe nêwendê) hama zonê xorê refunê xo de ca nêverdê. Kirmanc û kurmancê ma butu; hardê xo, azadîya xo, xoserîya xo, îtîqatê xo û her çîyê xo serê zonunê bînu de xelesnenê.
Sima rê kamcî mesajê rusnen?
Nustoxê ke hewes kenê zonê xo de domanu rê saniku û hekatû binusnê, wertê qom û qêyla xo de ca nêvînenê. Tayê persenê; hew zonê ma de alfabe esto? Tayê xo goynenê; vane, ma dewe ma de nîya nêvacîno! Tayê vane, hew zonê ma de tîyatro esto? Ma ez çira bêrî tîyatro, ez xora zonê xo zonen.
Nika werte honde têwerte de bêrê ke sima domanu rê, yanê uzunê xo rê wayîr bivecîyê. Nu çitur beno ke? Hala rey şêrê Google; “çoçuk kitabları”, “Kinderbücher” ya kê kitabê domanu binusnê rê. O waxt sima zonenê ez sima rê kamcî mesajê rusnen.