• Toplumsal aydınlanmayı neden yeterince sağlayamıyoruz?
  • Kadın katliamlarının önlenmesinde neden yetersiz kalıyoruz?
  • Erkekler bu sorunu neden içselleştirmiyor?
  • Mücadele neden kadınların sorumluluğu olarak görüyorlar?
  • Eril anlayışla ne kadar yüzleşiyoruz?
  • Demokratik ve eşitlikçi bir duruş sergileyen bir erkek, kendi evinde de aynı anlayışı sürdürebiliyor mu?

AYTEN KAPLAN*

Yine bir kadın aramızdan alındı. Vesile Akın, 9 Kasım’da bir erkek tarafından katledilerek yaşam hakkı elinden alınan kadınlardan biri oldu. Birbirine benzeyen kadın yaşam hikayeleri, benzer acılar ve geride bırakılan çocukların yarım kalan hayatlarıyla bir kez daha karşı karşıyayız.

Vesile Akın’ın hikayesi, şiddete karşı başkaldıran ve kendi yaşamı hakkında karar verme iradesi gösteren birçok kadının hikayesiyle benzerlik taşıyor. Maruz kaldığı şiddete sessiz kalmamış, çocuklarına yeni bir yaşam kurabilmek için Almanya’ya sığınarak kendi yolunu çizmeye çalışmıştı. Ancak kadının kendi hayatına dair karar almasını ve erkekten bağımsız bir yaşam kurmasını kabullenemeyen eril zihniyet, bir kez daha ölümle kendisini dayattı.

Çocuklar üzerinden sürdürülen baskılar ve kadının iradesini kontrol altında tutma çabaları, sonuçta bir kadın cinayetiyle noktalandı. Beş çocuk annesiz bırakıldı. Annelerinin sevgisinden ve birlikte kurabilecekleri gelecekten mahrum kalan bu çocuklar, kendi babalarının gerçekleştirdiği cinayetin ağır sonuçlarıyla yaşamak zorunda bırakıldılar.

Bazen açık bazen kapalı kapılar ardında

Toplumda geleneksel zihniyetin geride kaldığı düşünülse de kadın katliamları, bu anlayışın hâlâ ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor. Aile, aşiret, akrabalık ve çevre ilişkileri içerisinde kadınlara biçilen rollerin dışına çıkıldığında örf, âdet, namus ve onur söylemleri yeniden devreye giriyor. Erkeğin itibarı öne çıkarılırken kadın, hâlâ üzerinde söz ve karar hakkı bulunan bir varlık gibi görülüyor.

Bazen açıkça, bazen de kapalı kapılar ardında sürdürülen bu anlayış, kadının özgür iradesini tehdit olarak algılıyor. Toplumsal baskı, kadının kararlarını sorgularken erkeğin kontrolünü ve otoritesini meşrulaştırıyor. Böylece adaletin yerini sözde namus ve gelenek adına uygulanan tahakküm alıyor.

Vesile Akın’ın ardından yalnızca yas tutmak değil, bu ölümlere yol açan zihniyetle yüzleşmek ve onu değiştirmek zorundayız. Bir kadının daha eksilmesine izin vermemek, hepimizin toplumsal sorumluluğudur.

Zihniyet ve yüzleşme meselesi

Kadın katliamlarının yalnızca kadınların sorunu olmadığını, bütün toplumu ilgilendiren bir zihniyet ve yüzleşme meselesi olduğunu kabul etmek zorundayız.

Kadın hareketi yıllardır şiddete karşı mücadele ediyor; kadınları bilinçlendirmeye, şiddete maruz kalanlara ulaşmaya, onları korumaya ve yeniden yaşam kurmalarına destek olmaya çalışıyor. Bu mücadele sayesinde birçok kadın yardım alabildi ve yaşamını kurtarabildi. Ancak kadınların hâlâ öldürülmesi, toplumsal dönüşüm konusunda yeterince yol alamadığımızı gösteriyor.

Neden yetersiz kalıyoruz?

Burada kendimize sormamız gereken can alıcı sorular var: Toplumsal aydınlanmayı neden yeterince sağlayamıyoruz? Kadın katliamlarının önlenmesinde neden yetersiz kalıyoruz? Erkekler neden bu sorunun kendilerinin de bir parçası olduğunu içselleştirmiyor? Kadınların özgürlük mücadelesini neden yalnızca kadınların sorumluluğu olarak görüyorlar?

Daha da önemlisi, kendi kişiliğimizde, ilişkilerimizde ve toplumsal yaşamımızda taşıdığımız eril anlayışla ne kadar yüzleşiyoruz? Kadın ve erkek olarak düşüncelerimizi ve davranışlarımızı ne ölçüde sorguluyoruz?

Sorumluluktan kaçmanın araçları

Bir kadın katledildiğinde sorunun kaynağına yönelmek yerine çoğu zaman alışılmış gerekçelerle kendimizi rahatlatmaya çalışıyoruz. “Psikolojisi iyi değildi”, “başka arayışları vardı”, “ilişkisi sorunluydu”, “duruşu samimi değildi” gibi ifadeler, sorumluluktan kaçmanın araçlarına dönüşüyor. Oysa hiçbir gerekçe, hiçbir anlaşmazlık ve hiçbir toplumsal kabul, bir erkeğe kadının yaşamı üzerinde karar verme hakkı tanımaz.

Erkeklerin, “Bu kadın hareketinin sorunudur” diyerek kendilerini meselenin dışında konumlandırmaları da sorunun önemli bir boyutudur. Erkeklerin kendi ilişkilerini, davranışlarını, kadınlara yaklaşımlarını ve taşıdıkları iktidar anlayışını sorgulamaları kaçınılmazdır.

Erkeğin hiç mi sorumluluğu yok?

Bu noktada birlikte çalıştığımız insanları ve kurduğumuz ilişkileri de sorgulamak zorundayız. Demokratik ve eşitlikçi bir duruş sergileyen bir erkek, kendi evinde de aynı anlayışı sürdürebiliyor mu? Eşinin özgür iradesini tanıyor mu? Eşitliği yalnızca toplumsal çalışmalarda mı savunuyor, yoksa aile yaşamında da hayata geçiriyor mu? Dışarıdan demokratik görünen ancak evinde geleneksel baskı ilişkilerini sürdüren erkeklerle ne kadar yüzleşebiliyoruz? Kadınların maruz kaldığı şiddeti ve baskıyı ne kadar görünür kılabiliyoruz?

Önce kendimizden başlamalıyız

Bunlar kolay sorular değil. Ancak gerçek bir yüzleşme, tam da bu soruları sormakla başlar. İnsanları yalnızca dışarıya yansıttıkları  kimlikleriyle değil, gündelik yaşamlarında kurdukları ilişkilerle de değerlendirmek gerekir. Demokratik yaşamı savunmak, öncelikle en yakın ilişkilerimizde eşitliği ve özgürlüğü hayata geçirmekle mümkündür.

Kadın katliamları, birbirinden bağımsız bireysel olaylar değil; erkek egemen toplumsal ilişkiler tarafından beslenen yapısal bir sorundur. Eril zihniyet yalnızca geleneksel yapılarda değil, aile ilişkilerimizde, toplumsal alışkanlıklarımızda ve hatta mücadele alanlarımızda da varlığını sürdürebilmektedir. Bu nedenle çözüm, yalnızca şiddet ortaya çıktıktan sonra müdahale etmek değil, şiddeti besleyen zihniyeti ve toplumsal ilişkileri değiştirmektir.

Sorumluluğu birbirimize devretmeyelim

Vesile Akın’ın katledilmesi hepimize ağır bir sorumluluk yüklüyor. Artık sorumluluğu birbirimize devretmeden yüzleşmenin ve mücadeleyi ortaklaştırmanın zamanıdır. Kadınların yaşam hakkı, özgür iradesi ve eşitliği tartışmaya açık değildir. Erkeklerin kendi içlerindeki eril zihniyetle hesaplaşması da bu mücadelenin ayrılmaz bir parçasıdır.

Çünkü özgürlük, demokrasi ve adalet; kadınların iradesinin tanındığı, eşitliğin yaşamın her alanında kurulduğu bir toplumda mümkün olabilir. Yeni bir yaşam ve demokratik bir toplum, ancak kadınların kendi yaşamları hakkında özgürce karar verebildikleri koşullarda inşa edilebilir.

Vesile Akın’ın ardından yalnızca yas tutmak değil, bu ölümlere yol açan zihniyetle yüzleşmek ve onu değiştirmek zorundayız. Bir kadının daha eksilmesine izin vermemek, hepimizin toplumsal sorumluluğudur.

* Avrupa Kürt Kadın Hareketi (TJK-E) Sözcüsü Ayten Kaplan