- AKP-MHP hükümetinin işgal saldırılarında kullandığı gibi adını ‘Ekonomik İstikrar Kalkanı’ koyduğu 15 milyar dolarlık paket, daha sonra şişirilmesine rağmen kredi, erteleme ve borçtan ibaret.
Hükümetin destek dediği paket 6 ay sonra faiziyle geri alınacak borçlardan ibaret. Paketin yüzde 73’ü İş’e Devam Kredisi, Temel İhtiyaç Kredisi, Paraf Esnaf Kart ve Esnaf Destek Kredisi’nden oluşuyor.
BirGün’den Ozan Gündoğdu, 6 kalemde ayrıntılarını yazdı:
İş’e Devam Kredisi
Paketin içinde yüzde 53,7’yle aslan payına sahip olan kalem. Aslında kamu bankaları tarafından işletmelere dağıtılan kredilerden oluşuyor. Bu kapsamda çekilen kredilerin 6 aya kadar ödemesi bulunmuyor, ancak 6 ay sonra 30 ay vadeli biçimde yıllık yüzde 7,5 faizle ödemeler başlayacak. Bunun dışında yüzde 0,75 oranında da dosya masrafı bulunuyor. Bakan Berat Albayrak’ın açıklamasına göre bu krediden 119 bin 804 firma faydalandı. Böylece firma başına ortalama 896 bin lira borç verilmiş oldu.
Temel İhtiyaç Kredisi
Paketin içindeki yüzde 11,1’lik payla en büyük 2. kalem. bu da gelir desteği değil. Bu kapsamda toplam 3 milyon 977 bin yurttaşa tıpkı İş’e Devam Kredisi gibi 6 ay geri ödemesiz kalanı 30 aya kadar taksitlendirilmiş toplam 22 milyar 295 milyon TL borç dağıtıldı. Krediden faydalanan yurttaşlar böylece kişi başı ortalama 5 bin 605 TL borçlanmış oldu. Yıllık yüzde 7,5 oranında faizi bulunan bu borcun kredi tahsis ücreti olarak da 50 lira masrafı bulunuyor. Bu kapsamda ücretli kesimler, 6 ay sonra 2,5 yıl boyunca ortalama 198 lira taksit ödeyecek. Bu süre içinde işsiz kalırlarsa 6 ay sonra ne olacağı meçhul.
Paraf Kredi Kartı
Esnaflara Halkbank tarafından dağıtılan “PARAFKART” uygulaması 200 milyarlık destek paketinin yüzde 4,2’siyle 3. büyük kalem. Bu kapsamda 303 bin 565 esnafa kredi kartı dağıtıldı. Bu uygulamada da gelir desteği yerine borç kullandırıldı. Böylece esnafa toplam 8 milyar 471 milyon liralık kredi kartı verilmiş oldu. Gelecekte esnafın bu ilave borcu hangi ilave gelirle ödeyeceği ise planlanmış değil.
Esnaf Destek Kredisi
Paketin içindeki yüzde 4,2 ile 4. en büyük kalem. Devlet bankası olan Halk Bank tarafından sunulan bu krediyle esnaflara 25 bin liraya kadar nakit borç veriliyor. Krediden faydalanmak için kredi notunun 1300’den aşağı olmaması gerekiyor. Albayrak’ın açıklamasına göre bu krediyle toplam 448 bin 148 esnaf toplamda 8 milyar 390 milyon TL borçlandı. Esnaf başına ortalama borç tutarı ise 18 bin 722 TL. Tıpkı diğer borçlar gibi bunun da ödemesi 6 ay sonra başlayacak ve 30 ay boyunca devam edecek.
Gelir destekleri
Pakette daha sonra geri alınmak üzere dağıtılmayan ve böylece alım gücünü bir nebze koruyan desteklerin toplam büyüklüğü yaklaşık 5,5 milyar lira. Bu tutarın da önemli bir kısmı 4,3 milyon haneye verilen 1000 TL gelir desteği. Bu desteğin paketteki toplam ağırlığı yüzde 2,2’den ibaret. Ayrıca ücretsiz iznin yasalaşmasıyla ücretsiz izne çıkarılanlara bin 177 lira aylık bağlanacak. Bu aylıktan kaç kişinin faydalanacağı bilinmiyor. Ücretli istihdamın yüzde 10’u bu parayı alsa dahi toplam büyüklük aylık 2 milyar lirayı geçmiyor. Bunun dışında maaşı bin 500 liranın altında olan 650 bin emeklinin, maaşının bin 500 liraya çıkarılması, öğretmenlere ek ders ücretinin ödenmesi, sağlık çalışanlarına performans ödemesinin üst limitten yapılması da diğer gelir desteklerinden. Ancak tüm bu desteklerin toplam büyüklüğü en iyimser tahminle dahi 7,5 milyar lirayı geçmiyor.
Ertelemeler
Hükümetin, borçluluk sorununa ilişkin aldığı temel önlem borçların ertelenmesi oluyor. Bu kapsamda belediye kesintileri ve nakit akışı bozulan firmaların bankalara olan kredi ve faiz ödemeleri üç ay ertelendi, ancak bu ertelemede dahi faiz işlemeye devam edecek. Paketin sunumundaki iddiaya göre toplam 53,6 milyar liralık kamu alacağı 6 aylığına ertelenmiş oluyor. 6 ay sonra bu mükellefler hem cari dönem vergi borçlarını hem de geçmişten gelen vergi borçlarını ödeyecek. Tüm bu veriler ışığında Ekim’den itibaren bugün verildiği iddia edilen destekler taksit taksit toplanmaya başlanacak. İSTANBUL