Ma bi nuştox/şaîre Roza Metîna reyde ser cuyayîşê ya, eleqeya ya ser ziwanî key dest pê kerd, çîyo ke bi sebebê nuştişê ya û pirtûkê ya ke sey şîîr, hîkaye û rayna xebatê ya ke pirtûkanê newe sero kena û bi taybetî zî nuştişê kurmancîye nika çi halî de yo sero ma qalîkerd.
-Roza Metîna kam a?
Ez Dêrika Koyê Mazîye ra ya. Min heme wendişê xo weyra de qedêna. Wexto ke min zanîngeh qezenc kerd, ez ameya Amedî. Min tîya de beşa resnayîşê domanan wend. Wextê ke ez zanîngehê de bîya, min dest pê perwerdeya kurdî kerd. Wexto ke min dest pê perwerdeyê kurdî kerd, hetê ci de min dest pê wendişê pirtûkê kurmancî zî kerd. Roman, şîîr, hîkaye û sewbîna min çî vîna se, bi awayo têmankewte min pirtûkê kurmancî wendî. Verê min şîîrê bi tirkî nuştênê û wextê ke ez kurmancî sero xebetyaya û min dewlemendîya ziwanê kurdî vîna, min hetê xo de vat: “Semedê çi ez xizmetê ziwanê xo nêkena?” Wexto ke min Cegerxwîn, Baba Tahîrê Uryan û Ehmedê Xanîye wend, ez mîyanê çekûyanê înan de vinî bîya û min sero zaf bandor kerdî.
Min aye çax dîy ke ziwanê kurdî ziwanê şîîre ya. Min no hawa dest pê nuştişî kerd. Nika di eserê min estî; nînan ra yew ‘Bilindahîya xodawend (Berzbîyayîşê îlaheye)’ ya bîn zî ‘Hêvîyê dilazad (hêvîyê zerîazad)’ Nika dosyaya hîrêyin min hedre kerda, labelê min hîna aye çap nêkerda. Min vat heta ke nêy wirdî eserê min cayê xo de ronîşî, ez aye tay bivindarna. Ez nika ser hîkayeyan xebetyena, ya raşt waştişê embazan zî no bi. Xora verê zî hişê min de projeyek inasarên estbî, min vatênê ez do xebatekî wina bikera. Min semedê domananê ke emrê înan mabenê 3-4 serreye de yî, hîkayeyek nuşt û do demo ke nêzd de weşanxaneya Hîvaye ra do bivecyo. Bêxra nê xebatan, ez Kurdî-Derî de manena, ez beşdarê xebatê Kurdî-Derî bena.
Şima key bire day ke şîîre binusî?
Wextê ke ez zanîngehê de bîya, min dest pê perwerdeya kurdî kerd û min Kurdî-Derî nas kerd. Bade ke min dest pê perwerdeyê kurdî kerd, min dî ke tirkî no tehmî nêdano û min dest pê nuştişî kerd. Nêzdîya se hebî şîîrê min ê tirkî estî. Bi serran o ke bi ziwanê tirkî ma rê heqaret yeno kerdiş û rayna zî ma heta nika ziwanê xo pawito. No semedî ra min dî ke ziwanê kurdî hîna dewlemendêr o û ziwanê şîîre yo. Ziwanê tirkî zaf rayan hetê nuştişê şîîran de qîmê fikr û hîsan nêkeno. Min nêy sebeban sero dest pê nuştişî kerd.
Wexto ke ti şîîran nusena, çimeyê hîsanê to çî yo, ti kura ra feyz gêna?
Yeno zanayîş ke ma kurdî bi serran o zilm veynenî û nêşkenî bi ziwanê xo, xo îfade bikerî. Hemverê nê rewşî zî her tim kurdî têkoşîna azadîye danî. Ez zî nê xoverdayîş û têkoşînî ra feyz gêna. Taybetî zî cenîyê ke sere wedarnenî ra ez hêz gêna. Xora nameyê pirtûka min a yewin ‘Berzbîyîşa îlaheyan’ zî bingeya xo weyra ra gêna. Yanî min waşt ke bi xoverdayîşê cenîyê azad û berzbîyîşê koyan bîyara hetê yewbînan û binusa. Rayna min Cegerxwîn û Baba Tahîrê Uryanî ra hêz girewt. Taybetî vatişekî ya Cegerxwînî esto, vano: “Ger ke ez nêşînî Dêrike/ Min Koyê Turcelê nêdîynê/ Min pirnika Marcelî nêdîynê/ Min rêz û bexçeyê Dêrike nêdînê/ Beno ke ez nêbîynê şaîre.” Rayna Cegerxwîn vano: “Dêrik gola şîîre ya, ez binê bandora xozaya Dêrike de menda.” Ez zî bin bandora Cegerxwînî de menda. Hetê nînan de ez Ehmed Huseynî ra zî bandor bîya.
Hezey ke şima zî zanî, her ke şono pirtûkê kurmancî vêşî benî. No vêşîbîyayîşî şima senî veynenî, hetê nêyî de her kes pirtûk nuseno, gelo nuştişê herkesî semedê ziwanî yeno çi manaye?
Ger ke her kes hetê xo de ziwanê kurdî reyde mijul bibo, no çîyoke weş o, labelê rewşa inasarên de qelîte keweno. Herinda ke pirtûkî bi ziwanê bîn bivejî, wa bi ziwanê kurdî bibî. Semedê berzkerdişê qelîteye lazim o xebat bêrî kerdiş. Ser nuştox û eseran lazim o nîqaşî bêrî kerdiş. Ger ke kêmanîyî bibî, lazim o bêrî vatiş. Çimkî rexne mezgê merdimî hîra kena. Rexne vernîya fikiryayîşê merdimî akena. Wa pirtûkî bivejyî, labelê semedê bêqelîtebîyîşî zî wa kombîyayîşî û sewbîna xebatî zî bêrî viraştiş.
Şima no ciwanîya xo de pirtûk nusenî. Şima zî zanî ke ciwanê ma ziwanê xo ra zaf dûr î. Şima semedê ciwanan hetê ziwanî de çi vernîyazan kenî?
Bi raştî tîya de rolê medyaye zaf muhîm o. Hem medyaya ma û hem zî medyaya pêroyî zaf ca dano sîyasetî. Serê xo bi sîyaset zaf mijul kenî. Temam wa sîyasetî reyde mijulbîyayîş bibo, labelê semedê teşwîkkerdişê wendişê pirtûkan zî lazim o xebatî bêrî kerdiş. Wa ser wendişê pirtûkan bername, şano û sewbîna çîy bêrî kerdiş. Rayna wa tay çalakî bêrî viraştiş ke, hetê wendişê şîîre, roman û hîkayeyan de şar teşwîk bibo. Hetê medyaye sazî û dezgeyî zî rolekî muhîm kay kenî. Ger ke ez kurdî eşkena binusa se, tîya de rolê Kurdî-Derî zaf o. No semedî ra lazim o sazîyanê ma ra wayîr bêro vejyayîş.
NAVENDA XEBERAN