BBC, Irak, Suriye ve Rojava’da yağmalanan tarihi eserlerin kaçakçılar tarafından Facebook üzerinden satıldığını ortaya çıkardı. Facebook, BBC’nin araştırmasından sonra 49 grubun silindiğini açıkladı.

muhabirleri tarihi eserlerin Irak ve Suriye’den Türkiye’ye kaçırıldığına dair kanıtlara ulaştı.

Suriye’yi terk etmek zorunda kalıp Ohio’daki Shawnee Devlet Üniversitesi’nde çalışan arkeolog Profesör Doktor Amr el Azm, hâlâ yerlerinde duran Roma döneminden kalma mozaiklerin satıldığı Facebook sayfalarını örnek verdi.

El Azm, İstanbul’da Boğaz’a bakan bir restoranın terasında, Kuzey Suriye’deki bir kullanıcının DAİŞ tarafından yağmalanmış ve tahrip edilmiş eski Palmira bölgesinden olduğunu iddia ettiği bir heykelin Facebook’ta paylaşılmış bir fotoğrafını da gösterdi.

Facebook izin veriyor

Kaçakçılar yasa dışı kazılar ile tarihi eserlerin nasıl kaçırılacağına dair bilgileri paylaşmak için sosyal medyayı kullanıyor.

Çoğu kapalı ve binlerce üyesi olan Facebook gruplarını iki yıl boyunca tarayan Prof. Amr el Azm, şu sonuca vardı:

“Facebook sayfaları ve kullanıcılarında bir patlama yaşandığını görüyoruz. Bu uluslararası bir mesele ve Facebook da aslında olan biteni izleyip bunun yaşanmasına müsaade ediyor.”

İnsanlar bu grupları fikir alışverişinde bulunmak ve tarihi eser sitelerinin nasıl kazılacağını öğrenmek için kullanıyor. Bu kişilerden biri hâlâ devam eden kaçak bir kazıdan bahsedip mezarların çökmesi sonucu oluşan boğulma tehlikesi hakkında uyarılarda bulunuyor.

Sipariş üzerine yağma

Ayrıca “sipariş üzerine yağma” talepleri de bulunuyor. Bir keresinde Facebook yöneticileri İslami dönem el yazmalarının Türkiye’ye getirilmesini talep etti.

Araştırmacı Katie Paul, “Bu kaçakçılık ağlarının nasıl patlama yaptığı konusunda gözümüz açıldı. Şimdi arka bahçenizi kazıp bir tarihi eser çıkarırsanız ve kaçakçı bir tanıdığınız da yoksa, Facebook’a gidip bulduklarınızın fotoğraflarını paylaşabilir, muhtemel alıcılarla bağlantıya geçebilirsiniz” diyor.

Gerçek alım satım işlemleri ise kamusal alanların dışında gerçekleşiyor.

Suriye’nin tarihi eserler müdürüne göre ülkeden çıkarılan eserlerin yüzde 70’i sahte. Fakat onca süprüntünün arasında çok pahalı eserler de bulunuyor.

Aylar sonra 49 site kapatıldı

Profesör Amr el Azm, tüm çabalara rağmen Facebook gruplarının hâlâ aktif olduğunu söylüyor.

Facebook ise yaptığı bir açıklamada, sitede yasa dışı faaliyetlerde bulunulmasına izin verilmediğini ve “BBC’nin araştırmasını takiben 49 sitenin kapatıldığını” söyledi.

Alışveriş sadece internette yapılmıyor. Türkiye yüzyıllardır sıkça kullanılan bir kaçakçılık rotası.

BBC bu ticareti dört yıl önce DAİŞ tarafından kontrol edilen bir bölgeden kaçan Suriyeli arkeolog Ebu Musa’nın yardımıyla izlemeye aldı.

Mafya ile çalışıyorum

“Ebu Musa” takma adı verilen arkeolog, çalıntı sanat eserlerinin satılmasına aracılık edenlerle toplantılara katılıyor.

“Bu işin çok zor ve çok tehlikeli olduğunu biliyorum” diyor Ebu Musa, “Mafya gibi insanlara çalışıyorum.”

Bölgedeki kişilerce çekilmiş fotoğraf ve videoları gösteriyor. Bunların arasında hâlâ yerinde olan, gerçek ve milyonlarca lira değerinde olduğunu söylediği bir mozaik de bulunuyor.

“Tarihimin ve kültürümün gözlerimin önünde yok edildiğini görüyorum” diyor Ebu Musa.

British Museum’un Ortadoğu Bölümü’nün küratörü Dr. St. John Simpson, “Suriye’de yaşananlar korkunç” diyor. “Yürek parçalayıcı. Hasar gören her yer sonsuza dek hasar görüyor.”

Simpson, tarihi sitelerin yağmalanmasından çatışmanın tüm taraflarının sorumlu olduğunu söylüyor.

Bunların arasında küçük paralar kazanmak isteyen yoksul vatandaşlar, maddi kazanç peşinde olan aşırılıkçı gruplar da bulunuyor.

Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Örgütü UNESCO ise DAİŞ tarafından yapılan yağmanın “endüstriyel boyutta” olduğunu söylüyor.

 

KÜLTÜR SERVİSİ