Planê Rijnayîşî ke kombîyayîşê Heyetê Ewleyîya Mîllî (MGK) yê 2014î de amebî girewtiş û 24ê Temmuza 2015î de erzîyabî dewre ra dima bajaranê kurdan de talan, rijnayîş, koçkerdiş, qetilkerdiş û sewbîna xeylê çîyî ameybî kerdiş. Nê kerdişî heme badê ke qedexe ameyêne îlankerdiş bîyênê. Qedexeyo sifteyîn 16ê tebaxa 2015î de ame îlankerdiş û o tarîx ra heta 16ê tebaxa 2016î pêro pîya 321 sîvîlî ameyî qetilkerdiş. Nê kesan ra 75ê ci doman, 70ê ci cinî û 30ê ci zî extîyarî bîy. Mîyanê 2 serranê peyênan de Amed de 136, Merdîn de 42, Şirnex de 13, Colemêrg de 21, Mûş de 7, Êlih de 5, Elezîz de 2, Dêrsim de 6 û Sêrt de zî 1 rey qedexeyê tebervejîyayîşî ame îlankerdiş.Artêşa tirk çarçewaya nê qedexeyan de merkezê bajarî de tanq, top, bombe, hewan û sewbîna wesayîtan xebetnaye. Bi desan sucê merdimîye ameyî kerdiş. Sere de partîyê sîyasî, dezgeyê rêxistinê sîvîlî û şaredarîyî nînan kerdî rapor. Sey nimûne Nisêbîn nîsana 2016î de girîyayî binê abluqa û heme selahîyetî dîyayî fermandarîya leşkerî. Netîceyê ci de Nisêbîn bi temamî ame rijnayîş.
12 bajaran de xoverdayîş estbî
2017 de pêro pîya 11 bajar û 45 qezayan de qedexe ame îlankerdiş. Reyna goreyê dezgeyanê heqê merdiman mabênê 24ê temmuza 2015 û 24ê temmuza 2016î de 440 kesî ameyî înfazkerdiş. No proses de rayberîya YPSyî de Sûr, Cizîr, Hezex, Nisêbîn, Şirnex, Gever, Silopî, Farqîn, Dêrik, Bismil û Gimgim de xoverdayîş aver şî. Netîceyê xoverdayîşî de goreyê îzehetê YPSyî de 376 endamê YPSyî şehîd kewtîy. Vatişêkê verênan yê Îranî esto, vano ‘temaşekerdiş cehennem o’. Wexto ke merdim fotografê rijnayîşî yê qeza û bajaran ra ewnîyeno, hîsanê sey nê vatişê cehenemî hîs keno. Goreyê Psîkolojîyê Gestaltî yê ke seserra 20. de Almanya de vejîya orte, pêroyîya nê rijnayîşan temamê parçeyan ra cîyayêr o. Wexto ke merdim Sûr, Nisêbîn, Şirnex û yê bînan de halo verên û peyên dano têver, merdim fam keno ke dewlete wazena se bikera.
Nîşanê wehşetê dewlete yo
Yê tewr baş o yo ke merdim heqê qiseykerdişî bido fotografan. Çimkî fotografêk herinda hezar vatişan gêno. Fotograf cemidîyayîşê vîstêkî yo. Wexto ke merdim cemidîyayîşê aye vîste ra ewnîyeno, merdim heqîqetê aye vîste vîneno û o wext merdim eşkeno cuye de şopê ci bivîno. Susan Sontage eserê xo yê bi nameyê ‘On Photograhpy’ de vana ‘eke merdimêkê reya yewine bi fotografê ke wehşetî nîşan dano reyde têrî bimano, no bi hawayêko aşkerekerdiş o, hetê prototîpîkî ra zî aşkereyo modern o. Fotografê Nisêbîn, Sûr û Şirnex de asenî zî aşkereyê wehşetê dewlete yî.”
ANF/AMED