Emser serrgêra 80. yê Terteleyê Dêrsimî yo. Seba yadkerdişê kesê ke qirkerdiş de merdî û şermizarkerdişê qirkeran xeylê sazî û rêxistinan îzehet dayî. Kongreya Neteweyîya Kurdistanî (KNK) û Federasyonê Elewîyê Demokratîke yê Ewropa (FEDA), HDP û KJK bi wesîleya serrgêra 80. ya Qirkerdişê Dêrsimî de îzehetêko nuştekî dayî. 

KNKyî îzehetê xo de vato ‘80 serrî verê 7 serreyî ra heta 70 serreyî şarê kurd ameyî qirkerdiş’ û îzehet wina domîyayo: “Qirkerdişêko dejin û tenkîlêko xiraker Dêrsim û dêrsimijan ser de ame kerdiş. Hukmatê tirkî 4ê Gulana 1937 de bi qerarêko fermî seba ke şarêk çinî bikero, hêrişêko gird kerd. Hetê qirkerdişî de nameyê Dêrsimî kerdî Tuncelî. Kurdî qet nêyî xo vîra nêkenî û ganî xo vîra nêkerî zî.”

KNKyî peynîya îzehetî de wina vat: “Ganî şarê ma hafizaya xo roşn bitepişo û dişmenê xo ra hesap biperso. Qirkerdişê Dêrsimî nîno vîrîkerdiş û ganî nêro vîrîkerdiş zî.”

Heto bîn ra Baroya Dêrsimî bi wesîleya serrgêra 80. ya qirkerdişê Dêrsimî îzehet daye û îzehet hetê Serekê Baroya Dêrsimî Bariş Yildirimî ra ame wendiş. Îzehet de dewlete rê veng ame dayîş ke wa şarî ra ozir bêro waştiş, qirkerdiş bêro qebulkerdiş, û hedîse ser o cigêrayîş bêro kerdiş û berpirsîyarîya xo bîyaro ca.  

Ganî qirkerdişî reyde têrî bimanî

Federasyonê Elewîyê Demokratîke yê Ewropa (FEDA) zî îzehetê xo de wina vato: “Ma Qirkerdişê Dêrsimî ke hukmatî bi qeraro ke netîceyê Kombîyayîşê Heyetê Wezîran de girewt û 4ê Gulane 1937 de viraşt û netîceyê ci de bi hezaran kesan kiştî bi hurmet yad kenî û ma zîhnîyetê tekperest, zordar û tarî ke nê qirkerdişî viraşt, lanet kenî. Qirkerdişî reyde neslêko bê maye û pî ameyî veradayîş. Qirkerdiş de bawerîya elewî-qizilbaş ame hedefgirewtiş û waştî ke bawerî û tarzê înan yê cuyayîşî çinî bikerî.  Wa dewleta tirk Qirkerdişê Dêrsimî ver efûyê xo biwazo û tarîxî reyde têrî bimano.”

Seba aştî ganî têrî bimano

HDPyî zî babete ser o îzehetêk da û îzehetê xo de wina vat: “Tedayê ke şarê Dêrsimî têrî mendî ne yewin bîy û ne zî yê peyên î. Ganî nameyê Tuncelî bêro bedilnayîş, cayê mezelê Seyîd Rizayî û embazanê ci bêro aşkerekerdiş, zirarê Dêrsimî bêro temînkerdiş. Keynayê ke keyeyanê xo ra ameybî qerfnayîş, aqûbetê înan bêro dîyarkerdiş. Ganî arşîvî bêrî akerdiş û hukmat têrî bimano. 

Tertêle rojdemê Meclîsî de yo

Parlamenterê HDPyî Alîcan Onluyî derheqê Qirkerdişê Dêrsimî de pêşnîyaz ard meclîs û seba ke Serekwezîr Bînalî Yildirim cewab bido, nê persan pers kerdo: “Qirkerdişê Dêrsimî de çiqas welatîyî ameyî qetilkerdiş? Yê ke o wext ameyî surginkerdiş kam î û erşawîyayî kura? Keynekê ke bi zorî keyeyanê xo ra ameyî qerfnayîş û teslîmê sewbîna keyeyan ameyî kerdiş, nasnameyê înan arşîvê dewlete de estî, an nê? Mezelê Seyîd Riza, lajê ey û embazanê ey kura de yî? Gelo şima nameyanê dewe û qezayan do peyser bidî? Gelo sey ke Îhsan Sabrî Çaglayangîlî zî roportajê xo de vato, Dêrsim de gazo kîmyasal ameyo xebetnayîş? Gelo Tirkîyaya ke hetgirê Peymananê Miletê Yewbîyaye ya, do Qirkerdişê Dêrsimî sey qirkerdiş qebul bikero?”  


Dêrsim bi PKK newe ra ame xo ser 

Koordînasyonê KJKyî zî derheqê serrgêra 80. ya Qirkerdişê Dêrsimî de îzhetêko nuştekî da. 

KJKyî vist vîrî ke ‘heta nika her çiqas ke hukmatî bedilîyayî zî tehdîdê qirkerdişî Kurdistan û Dêrsim ser de nêqedîyayî’ û wina dewam kerdo: “Dewleta tirk polîtîkayanê xo yê qirkerdişê bi Koçgîrî daybî destpêkerdiş û tewr peynî bi Qirkerdişê Dêrsimî zî waşte ke temam bikera. Labelê bi rayberîya PKKyî Dêrsim de newe ra ganîbîyayîşêk virazîyayo. Ewro qatilê qirkerdişî dîyar î.”

KJKyî îzehetê xo de bale anto rol û mîsyonê cinîyan ser û îzehet wina domîyayo: “Kerdişê ke vera cinîyanê Dêrsimî de ameyî kerdiş û kerdişê DAIŞî ke vera cinîyê êzidî de yenî kerdiş, sey yewbînan î. O wext camêrdî ameyênê kiştiş, yan zî erzîyayênê zîndanî. Labelê cinîyî bi zorî wenîyayênê trenan û ameyênê surginkerdiş. Cok ra bi desan cinîyî xeta Besê û Zerîfeyan de seba ke nêkewî destê dişmenî, xo kaşan ra eştî war. Ewro xeta ê cinîyan bi têkoşînê Zîlane, Bêrîtane û Arînan dewam keno. 


NAVENDÊ XEBERAN