Gebelikte en yaygın hastalık olan gestasyonel diyabet, bebekler için yaşamsal riskler yaratıyor. Gebelik ilerledikçe çoğalan gebelik hormonları gestasyonel diyabetin ortaya çıkmasını tetikliyor ve annenin bu durumdan habersiz yanlış beslenmesi de bu hastalığa yol açıyor.
NİHAL BAYRAM / MAİNZ
Gebe olan her kadın, doğacak bebeğinin sağlıklı olması umudu içerisindedir. Kimi kadınlar bunun için özenle sağlıklı beslenirken, kimi kadınlar da gıda seçiminde çok fazla zararlı gıdaları tercih ederek, farkında olmadan hem kendine hem de doğacak olan bebeğine zarar veriyor. Hamilelerin bilmesi gereken, gebelik esnasında ortaya çıkan en yaygın hastalığın diyabet olduğu. Bilimsel ismi Gestasyonel Diyabet (Gestationsdiabetes - Gebelik Diyabeti). Daha önce diyabet olmayan fakat gebelik esnasında bu sorun ile karşı karşıya kalan kadınların önemli bir kısmı, ne tür zararlara yol açtığını bilmiyor ve olayı hafife alıyor.
Fakat gestasyonel diyabetin ortaya çıkması sadece yanlış beslenmeden kaynaklı değil. Gebe olan kadında gebelik ilerledikçe çoğalan gebelik hormonları gestasyonel diyabetin ortaya çıkması için etkin rol oynuyor. Kadının yanlış beslenmesi ise bunu tetikleyen bir etken.
Alman Diyabet Merkezi’nin (Deutsches Diabetes Zentrum-DDZ) verilerine göre Almanya genelinde hamile kadınlar arasında yüzde 4 oranında gebelikte şeker hastalığı tespit edilmiş. Fakat şeker testi gebelik döneminde zorunlu bir test olmadığı için bu rakamın gerçekleri ifade etmediği belirtiliyor. Tahminlere göre, çok daha fazla kadının habersiz şekilde gestasyonel diyabet hastası olduğu ve bu nedenle bu hastalığın tüm risklerini taşıdıkları vurgulanıyor.
Alman Diyabet Merkezi, ayrıca kimi doğan bebeklerde sarılık hastalığı, aşırı kilolu olmasının belirgin şekilde ortaya çıkmasında tedavi edilmemiş gestasyonel diyabet sonucu olduğunu belirtiyor.
En çok kimlerde ve neden ortaya çıkar
Gebelikte ortaya çıkan bu hastalık özellikle;
* 35 yaşın üzerinde,
* Ailede diyabet hastası bulunan,
* Önceki gebelik döneminde Gestasyonel diyabet hastalığına yakalanmış,
* Daha önce 3’ten fazla düşük yapmış,
* Kilolu (yani 4.5 kilo ağırlığından fazla) dünyaya gelmiş bebek veya gebelik öncesi fazla kilolu olan kadınların gebeliklerinde daha sık görülüyor.
Gestasyonel diyabet teşhisi konulduktan sonra tedavi ile kontrol alınması sonucunda bu hastalık gebelikten sonra kendiliğinden tekrar yok olan geçici bir diyabet şeklidir.
Ortaya çıkmasının nedeni gebe olan kadında hormonal değişimden kaynaklanır. Yediğimiz besinlerdeki karbonhidrat glikoza yani şekere dönüşür. Hamile bir kadın yediği karbonhidratlı besinler ve şekeri yüksek olan besinler sonucunda kan şekeri yükselir ve kan şekerinin tekrar düşmesinde zorluklar yaşar.
Bu glikoz tolerans bozukluğu kontrol edilmezse hem anne adayı hem de doğacak olan bebek için önemli riskler oluşturur.
Anne adayı için riskleri
Bu hastalık sonucunda hamile kadın, hamilelik esnasında hem çok fazla kilo alır, hem de standard kilo dışında yani 4.5 kilodan fazla ağır bir bebek dünyaya gelir. Aşırı kilo almış bebek, gestasyonel diyabet için en belirgin faktördür. Eğer bu durum oluşursa doğal doğum artık mümkün değildir ve anne adayı bebeğini sezaryen ile dünyaya getirmek zorunda kalır.
Hamilelerin karşılaşabileceği ikinci risk, hamileliğin normal şartlar altında devam etmesine rağmen erken doğum veya düşük yapması. Hamile kadın için üçüncü bir risk ise ileriki yaşamında geçici bir diyabet değil, uzun vadeli veya süresiz bir diyabete yakalanmasını hızlandırır.
Doğacak bebek için yaşamsal riskler
Bu hastalığın doğacak olan bebeğe verdiği en büyük zarar; anne karnında aldığı fazla glikoz sonucu bedenin hızlı ve aşırı büyümesi fakat organların yeterince gelişmemesidir. Bu da fiziki veya zihinsel engel, fiziki anormallikler gibi sağlık sorunlarına yol açabilir. Bebeğin organlarının yeterince çalışmaması, ileriki dönem için önemli sorundur. Bebek için ikinci önemli risk ise ilerki yaşta kendisinin her zaman kilo sorunu yaşaması ve yaşamı boyunca kilolu olması riski.
Mutlaka kontrol edin
Gestasyonel diyabet, gebeliğin 24 ile 28 haftaları arasında ortaya çıkar ve bundan dolayı bu haftalar içerisinde kadın doktora mutlaka kontrole gidilmelidir.
Bu test iki aşamadan oluşur. Birinci aşama arama testi (Suchtest) olarak adlandırılmış. Bu test esnasında hamile kadına 50 gram glikoz 200 ml su ile karıştırılıp içirilir. Bunu içtikten bir saat sonra kan alınır. Kan şekeri ölçümü 135 mg/dl’in üzerinde ise gestasyonel diyabet şüphesi var demektir.
Ardından ikinci bir test yapılır. Bu test esnasında ilk aç karnına kan alınır. Ardından 75 gram glikoz 300 ml su ile karıştırılır. Bunu içtikten bir saat sonra ve iki saat sonra hamile kadından iki aşamalı kan alınır. Eğer kan şekeri ölçümü aç karnına 92 mg/dl altında, 1 saat sonra alınan kan 180 mg/dl altında, 2 saat sonra alınan kan 153 mg/dl’nin altında ise hamile kadında gestasyonel diyabet yoktur. Eğer kan şekeri bu ölçülerin üzerinde ise hamile kadında gestasyonel diyabet vardır ve tedavi görmesi gerekir.
Tedavisi nasıl yapılır
Gestasyonel diyabet hastalığı olan hamile kadın, yemek öğünlerini küçülterek gün boyu az miktarda ve düzenli gıda alımıyla şekerin yükselmemesini sağlamalı.
Günde 3 büyük öğün yerine güne dağılarak 6 küçük porsiyon öğün yemek, şekerli öğünleri azaltmak, beyaz un mamülleri, pilav, patates gibi karbonhidratı yüksek olan gıdaları azaltması çok önemli. şeker yüksekliği sabah aç karnına 90 mg/dl altında, sabah, öğlen ve akşam öğünlerinden bir saat sonra 140 mg/dl altında olmalıdır.
Eğer bu ölçümlerin üzerinde ise gebe olan kadının gestasyonel diyabet hastalığının devam ettiğinin göstergesidir ve özellikle beslenmesine dikkat etmelidir. Eğer bunun yanında günde 4 kez yapılan kan şekeri testleri sonucunda gebe olan kadının kan şekeri ölçümleri halen yüksek ise, insülin terapisi ile kan şekeri düzenlenir, yüksek kan şekeri düşürülür.