• Almanya, Hollanda, Avusturya, Yunanistan ve Danimarka, sığınma başvuruları reddedilen göçmenleri 2027'den itibaren Ruanda'ya gönderecek. Göçmenlere Ruanda'da ya “topluma entegre edilmesi” ya da “ülkelerine dönmesi” dayatılacak.
  • Almanya İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt, planı "yenilikçi bir çözüm" olarak savunurken, koalisyon ortağı SPD'den sert tepki geldi. Yeşiller, planı "modern bir günah çıkarma ticareti", Sol Partili Clara Bünger ise "devlet eliyle kaçırma" olarak nitelendirdi.

 

Avrupa Birliği (AB) üyesi beş ülke, sığınma başvuruları reddedilen kişileri önümüzdeki yıl itibarıyla Afrika ülkesi Ruanda'da kurulacak "geri gönderme merkezine" sınır dışı etmek için hazırlık yapıldığını duyurdu.

Açıklama, 16 Kasım'da Viyana'da Almanya, Avusturya, Danimarka, Hollanda ve Yunanistan hükümetlerinin Ruanda İçişleri Bakanı Vincent Biruta ile gerçekleştirdikleri toplantının ardından yapıldı. Toplantıya ev sahipliği yapan Avusturya Başbakanı Christian Stocker, Ruanda'da ilk geri gönderme merkezinin 2027'de faaliyete geçmesi için yürütülen müzakerelerde ilerleme sağlandığını söyledi.

Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ise "dönüm noktası" olarak nitelendirdiği girişim için, "Bunun, yasa dışı göçün yarattığı büyük zorluklarla mücadele etmemizi sağlayacak, oyunun kurallarını değiştiren bir adım olacağını düşünüyorum" dedi. Frederiksen, diğer birçok Avrupa ülkesinin de bu girişime katılacağını ve bu yolla "insan kaçakçılarının iş modelini, düzensiz göçü teşvik eden unsurları ortadan kaldıracaklarını" öne sürdü.

Avrupa ülkeleri, Ruanda ile önümüzdeki birkaç ay içinde müzakereleri tamamlayarak nihai anlaşmayı imzalamayı hedefliyor. AB üyesi beş ülke, iltica talepleri reddedilenlerin hızlıca Avrupa'dan Afrika'ya sınır dışı edilmesini amaçlıyor.

Buna göre beş ülke, Ruanda'da 2027 yılında transferleri kabul etmeye hazır bir "geri dönüş merkezini" finanse edecek. Söz konusu ülkeler, planın kendi topraklarında “yasa dışı yollarla bulunan ve sınır dışı edilmesi gereken göçmenleri kapsayacağını” belirtti. Plan, söz konusu beş ülkede kalabilmek için tüm yasal yolları tüketmiş olan kişileri kapsayacak.

Hollanda önce ‘bekar erkekleri” gönderecek

Hollanda hükümeti, sınır dışı edilecek kişilerin kendi ülkelerine gönderilemediği durumlarda bu merkezin alternatif oluşturacağını ifade etti. Hollanda, ilk aşamada yalnızca "bekar erkekleri" geri göndermeyi planlıyor. Hollanda özelinde ise öncelikle Ruanda ile aynı bölgedeki ülkelerden gelenlerin kapsama alınacağı kaydedildi.

Ya entegre ya gidiş!

Ruanda'ya gönderilen kişilerin ya Ruanda toplumuna entegre olabilecekleri ya da kendi ülkelerine dönebilecekleri açıklandı. Bu kişilerin oturma izninin yanı sıra eğitim, sağlık hizmetleri, iş gücü piyasası ve hukuk sistemine erişim haklarına sahip olacağı belirtildi.

AB’ye göre hukuki

Ruanda İçişleri Bakanı Vincent Biruta, ülkesinin Avrupalı ortaklarıyla birlikte çalışarak "göçmenler için güvenli, yasal ve onurlu bir çözüm" sunmaya kararlı olduğunu belirtti. Beş AB üyesi ülke, göçmenleri birlik sınırları dışına göndermenin AB mevzuatına ve uluslararası hukuka uygun olduğunu savunuyor.

AFP Haber Ajansına konuşan diplomatik kaynaklar, pilot uygulama kapsamında ilk etapta yaklaşık 100 kişinin Ruanda'ya yerleştirileceğini ve her ülkeden yaklaşık 20 kişinin gönderileceğini söyledi. AB ülkeleri, merkezin gelecek yıl faaliyete geçmesini bekliyor. Birleşmiş Milletlere bağlı Uluslararası Göç Örgütünün (IOM) de sürece yardımcı bir rol oynayabileceği belirtiliyor.

IOM sözcüsü, "Dönüş merkezleri ya da benzer mekanizmalarla ilgili planlar konusunda bazı AB ülkeleriyle görüşmeler yaptıklarını" doğruladı. İngiltere Başbakanlık Ofisi, Birleşik Krallık'ın bu plana dahil olma ihtimalini dışlamadı ve süreci "ilgiyle" takip edeceklerini belirtti.

Bakan Dobrindt: Yenilikçi çözüm!

Almanya Başbakanı Friedrich Merz liderliğindeki hükümette yer alan Hristiyan Sosyal Birlik (CSU) partili İçişleri Bakanı Dobrindt, Ruanda girişimini "yenilikçi bir çözüm" sözleriyle övdü.

Göçmenlerin geldikleri ülkelere sınır dışı edilmesinde zorluklarla karşılaşıldığını savunan Dobrindt, böyle bir çözüm imkânına ihtiyaç duyulduğunu öne sürdü. Bakan Dobrindt, mevcut planın İngiltere'nin Ruanda ile yaptığı ve sonunda başarısızlığa uğrayan anlaşmadan farklı olduğunu da savundu.

Merz hükümetine sert eleştiriler 

Sosyal Demokrat Parti'nin (SPD) iç politika sözcüsü Sebastian Fiedler, Ruanda'daki insan hakları durumuna ilişkin açıklığa kavuşturulması gereken konular bulunduğunu belirtti. Fiedler, Almanya'nın hangi taahhütlerde bulunacağının dikkatle inceleneceğini söyledi.

Parti arkadaşı ve SPD'nin göç politikaları sözcüsü Rasha Nasr ise çok daha sert konuştu. Nasr, "İnsanları, hiçbir bağlarının bulunmadığı ve ciddi insan hakları sorunlarının yaşandığı ülkelere sınır dışı edebilmek için insanın adeta bir bankamatik kadar duygusuz olması gerekir" dedi.

Yeşiller Partisi Eş Başkanı Felix Banaszak, planı "baştan sona kötü" olarak nitelendirdi. Geri gönderme merkezlerinin, insan haklarını esas alan göç ve mülteci politikasından vazgeçilmesi anlamına geldiğini savunan Banaszak, projenin son derece pahalı ve etkisiz olduğunu söyledi. Sol Parti'nin iç politika sözcüsü Clara Bünger ise girişimin insan onuruyla ve AB temel haklarıyla bağdaşmadığını belirterek projeyi "devlet eliyle kaçırma" olarak nitelendirdi.

Buna karşılık, Almanya için Alternatif (AfD) Partisinin iç politika uzmanı Christian Wirth projeye destek verdi. Wirth, oturma hakkı bulunmayan göçmenlerin yeniden AB dışına "geri gönderilmesine" yardımcı olacak her türlü girişimin doğru yönde atılmış bir adım olduğunu ifade etti.

Neden Ruanda?

Ruanda, Doğu Afrika'da bulunan ve yaklaşık 15 milyon nüfusa sahip küçük bir ülke. Ekonomisi görece hızlı büyüyen ülke, aynı zamanda yaklaşık 26 yıldır Devlet Başkanı Paul Kagame tarafından otoriter bir anlayışla yönetiliyor.

Ruanda'da bu amaçla kullanılabilecek birkaç tesis bulunuyor. Bunlardan biri, başkent Kigali'nin yaklaşık 60 kilometre güneydoğusunda bulunan Gashora Geçiş Merkezi. Ruanda hükümeti açısından bu merkez, ülkenin "örnek projesi" olarak görülüyor.

Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) ve Afrika Birliği, 2019 yılından bu yana burada mültecileri ve sığınmacıları barındırıyor. Bu kişiler, Libya üzerinden Avrupa'ya gitmek isteyen ancak Libya'da tehlike altında bulunan insanlardan oluşuyor.

Şimdiye kadar yaklaşık 3 bin mülteci, Libya'dan Ruanda'ya "gönüllü" olarak getirildi. Gashora Geçiş Merkezi'nde UNHCR tarafından bu kişilerin sığınma başvuruları değerlendirildi. Yaklaşık 2 bin 600 mülteci üçüncü ülkelere yerleştirildi.

Ruanda'da ayrıca başkent Kigali'de bulunan ve "Hope Hostel" olarak adlandırılan bir tesis de var. Bu merkezin başlangıçta İngiltere'den gelecek sığınmacıları barındırması planlanmıştı.

İngiltere'nin Ruanda ile geçmişte yaptığı benzer anlaşma, sığınma başvurularının Ruanda'da değerlendirilmesini ve başvurusu olumlu sonuçlanan kişilere yalnızca Ruanda'da oturma hakkı verilmesini öngörüyordu. Ancak Londra'daki Yüksek Mahkeme, Ruanda'daki insan hakları koşullarının yetersizliği nedeniyle projeyi hukuka aykırı buldu. Proje 2024 yılında durduruldu. Sonuçta yalnızca dört sığınmacı kendi istekleriyle Ruanda'ya gitti. Projenin toplam maliyeti yaklaşık 700 milyon euroyu buldu.

Utanç verici

İnsan hakları örgütleri, Avrupalı ülkelerin göçmenlerin haklarına üçüncü ülkelerde saygı gösterileceğini garanti edemeyeceğini savunarak kişilerin bu ülkelerdeki merkezlere gönderilmesi planlarını eleştiriyor.

İnsan Hakları İzleme Örgütünün kıdemli Afrika araştırmacısı Clementine de Montjoye, Ruanda'nın seçilmesinin endişe verici olduğunu belirtti. Montjoye, Ruanda'nın "muhalefete baskı, keyfî gözaltılar, gözaltında kötü muamele" ile anıldığını ve komşu Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki silahlı grupları desteklediğini ifade etti.

Montjoye, "Avrupa dışında kurulan sınır dışı merkezleri, AB'nin sorumluluklarını başka ülkelere devretme çabasının en yeni ve alaycı tezahürüdür" diyerek tepki gösterdi.

Örgüt yetkilisi, "Bir sınır dışı etme programına ev sahipliği yapması için Ruanda'ya para ödemek, yalnızca sınır dışı edilenlerin acı çekmesine ve zarar görmesine yol açmakla kalmayacak, aynı zamanda hem ülke içinde hem de dışında ciddi insan hakları ihlallerinden sorumlu bir hükümete finansman sağlayacak ve siyasi bir koz verecek" dedi.

İnsanlık dışıdır

Uluslararası Af Örgütü Almanya Genel Sekreteri Julia Duchrow da "İnsanları hiçbir bağlarının olmadığı ve haklarının korunmasının güvence altında bulunmadığı üçüncü ülkelere sınır dışı etmek yalnızca insanlık dışı değildir. Bu aynı zamanda siyasi açıdan ileri görüşlülükten yoksundur ve insan hakları bakımından son derece büyük riskler taşır" açıklamasını yaptı.

Uluslararası Af Örgütünün Avusturya'daki sığınma ve göç uzmanı Aimée Stuflesser de girişimi "büyük bir utanç" olarak nitelendirerek, "İnsanları daha önce hiç bulunmadıkları bir ülkeye göndermek sorumsuzluktur. Ruanda anlaşmasının, denetim imkânlarının sınırlı olması nedeniyle insan hakları açısından acımasız bir kara deliğe dönüşmesi yönünde gerçek bir tehlike vardır" uyarısında bulundu.

Uluslararası Af Örgütü, Ruanda'da yargı bağımsızlığının ciddi biçimde kısıtlanmış olduğuna, insanların bazen aylar boyunca, çoğu zaman haklarında suçlama yöneltilmeden cezaevinde tutulduğuna dikkat çekiyor. Ruanda'nın AB ve ABD'nin yaptırım uyguladığı bir ülke olduğuna, Almanya'nın bu devletle yürüttüğü ikili kalkınma iş birliğini de askıya aldığına işaret ediliyor.

Bağımsız bir Avrupa Birliği kurumu olan Temel Haklar Ajansı ise geri dönüş merkezi olarak hizmet verecek herhangi bir üçüncü ülkenin "temel haklara saygı göstermesi" gerektiğini açıkladı. HABER MERKEZİ