• Plaza de Mayo Annelerin’den María Assof de Domínguez, yaklaşık 49 yıl boyunca oğlu Walter, gelini Gladys ve torunu Claudia’yı aradı. “Anneliği toplumsal bir mesele haline getiriyoruz. Kayıp 30 bin kişi için mücadele ediyoruz” dedi. 
  • Kimliği 38 yıl gizlenen ve “117 numaralı torun” olarak kayıtlara geçen torunu Claudia’yı 2015’te buldu. María ise artık “bu zamanların zehirli yağmurlarının ardında kaybolmaya direnen o güneşin yanında, Annelerin cennetinde” yaşıyor.

FELEKXAN SERHAT 

Arjantin’de Plaza de Mayo eylemlerinin simge isimlerinden María Assof de Domínguez, 95 yaşında yaşamını yitirdi. María, yarım asır boyunca, askeri diktatörlük döneminde kaçırılan oğlu Walter Hernán Domínguez, gelini Gladys Castro ve henüz doğmamış torununu aradı. Kendi ailesinden koparılan üç kişiyi aramak için çıktığı yol, zamanla çocukları kaybedilen binlerce annenin ortak mücadelesine dönüştü.  Bu arayışın sonucunda 2015’te, kimliği 38 yıl boyunca gizlenen torunu Claudia Domínguez Castro’ya kavuştu. Hayatının son 11 yılını torunuyla birlikte geçirdi.

Plaza de Mayo Büyükanneleri, María’nın 11 Kasım’da hayata veda ettiğini, “Kendi çocukları, dünün, bugünün ve geleceğin devrimci çocukları için sevgiyle emek veren sonsuz annemiz” sözleriyle duyurdu. 

Walter ve Gladys hala ‘kayıp’

Walter Domínguez ve Gladys Castro, 9 Aralık 1977’de Mendoza’nın Godoy Cruz ilçesindeki evlerinde kaçırıldı. Gladys o sırada yaklaşık altı aylık hamileydi. Doğumu Mart 1978’de gerçekleşecekti. 22 yaşındaki Walter, Mendoza Üniversitesi’nde mimarlık okuyordu ve öğrenci merkezinin kurucularındandı. 23 yaşındaki Gladys ise bir fırında çalışıyordu. Marksist-Leninist Komünist Parti üyesi olan genç çiftten o günden beri haber alınamadı.

Gladys’in hamileliği, María’nın arayışını daha da ağırlaştırıyordu. Kaçırıldıklarında henüz dünyaya gelmemiş bir çocuk da vardı. Bir ailenin üç kuşağını birbirinden koparan bu kayboluş, onun yaşamının geri kalanını belirledi.

San Martín Meydanı’ndaydı

O zamana kadar hayatını ailesine ve ev işlerine adamış olan María, oğlu ve gelininin kaçırılmasıyla arayışa başladı. Önce Godoy Cruz’da, ardından Buenos Aires’te onları aradı. Rejim yetkilileri hiçbir başvurusuna yanıt vermedi. Devlet, genç çiftin nerede tutulduğuna ilişkin hiçbir bilgi vermedi. María, bunun üzerine 1978 yılında Plaza de Mayo Anneleri’ne katılarak Mendoza şubesinin başkanlığını üstlendi. Cuyo’nun başkenti Mendoza’da San Martín Meydanı’nda düzenlenen perşembe yürüyüşlerinin hayatta kalan son öncülerinden biri oldu.

Baskılara, hakaretlere ve “deliler”, “teröristlerin anneleri” gibi suçlamalara rağmen yürüyüşlerini hiç bırakmadı. Her perşembe yeniden bir araya geldiler; kayıplarını sordular ve çocuklarının unutulmasına izin vermediler.

Kayıp 30 bin kişi için

María’nın mücadelesi, yıllar içinde kendi ailesinin akıbetini öğrenme talebinin ötesine geçti. 2005’te yaptığı bir röportajda mücadeleyi şöyle anlatmıştı: “Anneliği toplumsal bir mesele haline getiriyoruz. Biz kayıp 30 bin kişi için mücadele ediyoruz, sadece kendi çocuğumuz için mücadele etmiyoruz.”

Bu sözler, onun neden onlarca yıl boyunca meydanlarda kaldığını da anlatıyordu. Walter’ı aramak aslında diğer kayıpları da aramaktı. Hafızanın, hakikatin ve adalet talebinin kamusal alanda görünür kalması için çalıştı.

Yıllar sonra gelen haber

1994 yılında Mendoza İnsan Hakları Hareketi, Plaza de Mayo Büyükanneleri’ne Mart 1978’de doğmuş ve bir gecede yaşlı bir çiftin evinde ortaya çıkan bir genç kadınla ilgili “isimsiz ihbar” gönderdi. Genç kadın, kendisini yetiştirenlerin biyolojik kızı olmadığını biliyordu ancak Büyükanneler’e başvurmamıştı. Bu durum, Gladys ve Walter’ın kızının bulunmasını 21 yıl daha geciktirdi.

2009 ortalarında ihbar, Ulusal Kimlik Hakkı Komisyonu’na (CONADI) yönlendirildi. Nisan 2014’te İnsan Hakları Sekreterliği kararıyla CONADI bünyesinde kaybolanların olası çocuklarına ulaşmak için bir ekip kuruldu. Bu ekip, kaybolanların olası çocukları olarak bildirilen ancak henüz Büyükanneler’e veya CONADI’ye gönüllü olarak başvurmamış gençlerin vakalarını soruşturmaya başladı. 2015 Şubat’ında Claudia arandı. CONADI’nin, onun kaybolan kişilerin kızı olma olasılığını gösteren bilgilere sahip olduğu söylendi ve DNA testi yaptırması için davet edildi. Testi hemen kabul etti. Test 16 Temmuz’da gerçekleştirildi.

‘117 numaralı torun’

27 Ağustos 2015’te Plaza de Mayo Büyükanneleri Başkanı Estela de Carlotto, María’yı arayarak torununun bulunduğunu bildirdi. Kimliği 38 yıl gizlenen ve “117 numaralı torun” olarak kayıtlara geçen Claudia Domínguez Castro, büyükannesine kavuşmuştu.

María o günlerde yaşadıklarını şöyle anlatmıştı: “Bunca yıl boyunca içimde bir şüphe kalmıştı. Onun bir kız çocuğu olacağını beklemiyordum. Onun hakkında hiçbir şey bilmiyoruz, ne kim olduğunu ne de nerede olduğunu, ama test yaptırmayı kabul ettiğini biliyoruz. Dikkatli davranıyoruz, bu o kadar uzun zamandır beklenen bir şey ki neredeyse inanamıyorum.”

Umudunu hiçbir zaman yitirmeyen María, “Ben onu bulamasaydım bile, Ulusal Genetik Veri Bankası’nda kayıtlarımız vardı ve o bizi bulabilirdi, hatta biz ölmüş olsak bile. Ama işte buradayız. Tanrı’ya şükür, şimdi ortaya çıktı” demişti. Claudia ise Ekim 2015’te Mendoza’da düzenlenen basın toplantısında büyükanneleriyle birlikte kamuoyuna çıktı ve “Artık dört ebeveynim var” dedi.

Hoşça kal María

María, 11 Kasım’da, oğlu Walter Hernán Domínguez ile gelini Gladys Castro’nun akıbetini öğrenemeden hayata veda etti. Claudia ise bugün Mendoza’da büyükannesinin mücadelesini sürdürüyor.

Plaza de Mayo Büyükanneleri, María’ya şu sözlerle veda etti: “Asla pes etmedi. Mendoza’daki San Martín Meydanı’ndaki yürüyüşlerini hiç bırakmadı. Torunu Claudia’yı kucaklayabildi, onunla 11 yılını paylaşabildi ve devlet terörizminin onlardan çaldığı zamanın bir kısmını geri kazanabildi. Bugün Claudia onun izinden gidiyor ve eyalette insan hakları mücadelesinin bir simgesi haline geldi. Onu cesareti, azmi ve hafıza, gerçek ve adalete olan bağlılığıyla daima hatırlayacağız. Claudia’ya ve tüm ailesine içtenlikle sarılıyoruz.”

Annelerin cennetinde

Mendoza’daki Plaza de Mayo Anneleri şubesi ise şu satırları yazdı: “María de Domínguez yeni bir eve taşındı; bugünden itibaren, bu zamanların zehirli yağmurlarının ardında kaybolmaya direnen o güneşin yanında, Annelerin cennetinde yaşıyor. Kendi çocukları, dünün, bugünün ve geleceğin devrimci çocukları için sevgiyle emek veren sonsuz Annemiz.”