Bir dönem kapandı

• ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı saldırılarda dini lider Ayetullah Ali Hamaney, Genelkurmay Başkanı Musevi, Savunma Bakanı Nasırzade, Devrim Muhafızları Ordusu Başkomutanı Mohammad Pakpour öldürüldü. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Hamaney'in öldürülmesinin "Müslümanlara karşı savaş ilanı" olduğunu savundu.
• İran, saldırılara misilleme olarak ABD’nin Hewlêr, Suudi Arabistan, Katar ve Bahreyn'in başkentleri ile BAE’nin önemli kenti Dubai'deki üslerini hedef aldı. İsrail ordusunun karargâhı, Tel Aviv’deki savunma sanayi komplekslerini vurdu. Hürmüz Boğazı'nı kapattı.
• Saldırı kararı, Aralık ayında İran’da başlayan protestoların ardından netleşti. ABD şişleri Bakanı Marco Rubio, Cuma gecesi saldırı hakkında Kongre’yi bilgilendirdi. Hamaney’i aylardır izleyen CIA, 28 Şubat’ta Tahran’da Hamaney’in de katılacağı bir toplantının bilgisine ulaştı. İsrail, Hamaney’i vurdu.

İsrail ve ABD’nin 28 Şubat Cumartesi günü İran’a yönelik “Epik Öfke” adı verilen geniş çaplı askeri saldırı başlatmasıyla, Ortadoğu bir kez daha sonucu kestirilemeyen çatışmalara sürüklendi. İsrail ordusu, sabahın ilk saatlerinde kendilerine karşı “tehditleri ortadan kaldırmak” amacıyla İran'a “önleyici bir saldırı başlattıklarını” duyurdu. Bunun üzerine Tahran’da Meclis ve Cumhurbaşkanlığı binalarını, Mehrabad Havalimanı, İsfahan, Kum, Kerec ve Kirmanşah şehirlerini hedef aldı.

Başbakan Binyamin Netanyahu, ABD ile koordinasyon içinde hareket ettiklerini vurgulayarak çağrıyı yaptı: “İran halkının tüm kesimlerine Farslara, Kürtlere, Azerilere, Beluçlara ve Ahvazlılara tiranlığın boyunduruğunu atma ve özgür, barışçıl bir İran kurma çağrısında bulunuyorum. İsrail vatandaşlarına sesleniyorum; ordunun talimatlarına uyun. Önümüzdeki günlerde 'Kükreyen Aslan' Operasyonu kapsamında hepimizin dayanıklılık ve metanet göstermesi gerekecek. Birlikte ayakta duracağız, birlikte savaşacağız ve birlikte İsrail’in ebediyetini güvence altına alacağız.”

‘İran'ın füzelerini yok edeceğiz’

ABD Başkanı Donald Trump da füze saldırılarına dâhil olduğunu doğrulayarak, “Kısa bir süre önce ABD, İran'a büyük çaplı bir askeri operasyon başlattı. Amacımız, İran rejiminin tehditlerini ortadan kaldırarak Amerikan halkını savunmaktır. İran'ın füzelerini yok edeceğiz” dedi.

İran basını, Hormozgan eyaletine bağlı Minab şehrinde bir kız ilkokuluna düzenlenen saldırıda, 108 öğrencinin yaşamını yitirdiğini duyururken, İran Kızılayı, ülke genelinde en az 201 kişinin yaşamını yitirdiğini, 747 kişinin de yaralandığını kaydetti.

Hamaney ve üst düzey isimler öldürüldü

Saldırılarda İran’ın dinî lideri Ayetullah Ali Hamaney dâhil olmak üzere üst düzey isimler hedefti. Rejim, 1989’dan bu yana ülkenin dini lideri olan Hamaney’in öldürüldüğünü, “Ahzab suresinin 23’üncü ayetiyle” duyurdu. 40 günlük yas ilan etti ve 7 gün resmi tatil kararı aldı. Genelkurmay Başkanı Abdülrahim Musevi, Savunma Bakanı Aziz Nasırza, İslam Devrim Muhafızları Ordusu Başkomutanı Mohammad Pakpour, İslam Devrim Muhafızları Ordusu Başkomutanın Danışmanı ve Savunma Konseyi Sekreteri Ali Shamkhan, Savunma ve Silahlı Kuvvetleri Destek Bakanı Aziz Nasirzadeh de öldürüldü. Muhammed Pakpour'un yerine Tümgeneral Ahmed Vahidi, Devrim Muhafızları Ordusu komutanı olarak atandı. Tahran ve İsfahan başta olmak üzere bir çok şehirde binlerce kişi, Hamaney’in yasını tutmak için bir araya geldi.

Geçiş süreci başlatıldı

Hamaney’in öldürülmesini “adaletin yerini bulması” olarak tanımlayan İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, “Kötülük ekseni ağır bir darbe aldı” dedi. Öte yandan, İran Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı Ali Laricani, Hamaney’in öldürülmesinin ardından geçiş sürecinin başladığını duyurdu. Buna göre, Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, yargı erkinin başı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei ve Anayasayı Koruyucular Konseyi’nden bir hukukçu geçici olarak sorumluluk üstlenecek. Hamaney’in yerine Ayetullah Alireza Arafi de liderlik konseyinin hukukçu üyesi olarak atandı.

Ortadoğu ve Körfez’e misilleme

İran, saldırılara misilleme olarak ABD’nin Ortadoğu ve özellikle Körfez ülkelerindeki üslerini hedef aldı.  Körfez bölgesindeki 27 ABD askeri üssü, İsrail ordusunun karargâhı, Tel Aviv’deki savunma sanayi kompleksleri hedef alındı. Tahran ayrıca, Hewlêr sınırları içinde yer alan Uluslararası Hacı Omeran Sınır Kapısı ile Hürmüz Boğazı'nı ikinci bir duyuruya kadar kapattı. BM nükleer kuruluşu IAEA’dan acil toplantı talep etti.

Karşılıklı saldırılar 1 Mart Pazar günü de sürdü. İran devlet medyası, Körfez ülkeleri ve Başûrê Kurdistan'da ABD üslerinin vurulduğunu söyledi. AFP, Suudi Arabistan, Katar ve Bahreyn'in başkentleri ile BAE’nin önemli kenti Dubai'de patlama sesleri duyulduğunu aktardı. Umman medyası da bir limanın bombalandığını duyurdu. İran gece saatlerinde de Dubai'de emirliğin uluslararası havalimanı dahil hedefleri vurdu. İsrail ordusu sabah saatlerinde Tahran'da bombardımanın devam ettiğini açıkladı. Gece devam eden saldırılarda da İran'ın balistik füze stoklarını ve fırlatma noktalarını, ayrıca hava savunma sistemlerini hedef aldığını ekledi.

‘Müslümanlara karşı savaş ilanı’

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan 1 Mart sabahı yaptığı açıklamada Hamaney'in intikamını almanın "meşru bir hak ve görev" olduğunu söyledi. Hamaney'in öldürülmesinin "Müslümanlara karşı savaş ilanı" olduğunu savundu. İran'ın cumhurbaşkanı yardımcısı ise tüm bakan ve valilere ülkenin savaşa rağmen kesintisiz yönetilmesi talimatı verdi.

Trump’tan misilleme uyarısı

Trump, Pezeşkiyan'ın açıklamasından önce yayınladığı mesajda misillemeye karşı uyardı. Kendisine ait Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda, "İran bugün şimdiye kadarki en sert saldırısını yapacağını söyledi. Bunu yapmamalılar. Çünkü eğer yaparlarsa, daha önce hiç görülmemiş bir güçle karşılık vereceğiz" ifadelerini kullandı.

BAE Devlet Başkanı’nın danışmanı Enver Gargaş da İran’a çağrıda bulunarak “Sizin savaşınız komşularınızla değil” dedi. Körfez ülkelerine yönelik saldırıların İran’ı kritik bir dönemde daha da yalnızlaştırdığını belirterek, Tahran’ı gerilimi tırmandırmamaya çağırdı.

‘Aldatma ve zaman kazanma’ taktiği

ABD ve İran arasında nükleer görüşmeler sürerken saldırının başlaması soru işaretlerini beraberinde getirdi. Reuters’ın ABD istihbarat kaynaklarına dayandırdığı habere göre, ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA), Cumartesi günü düzenlenen hava saldırıları öncesinde dikkat çeken bir rapor hazırladı.

Raporda, Hamaney’in öldürülmesi durumunda dahi, yönetimin sivil bir yapıya değil, Devrim Muhafızları Ordusu’nun (IRGC) şahin isimlerine geçeceği öngörüldü. Ayrıca, son iki hafta içinde hazırlanan değerlendirmelerin ABD müdahalesi sonrası İran’ın geleceğine odaklandığını belirtildi.

Habere göre, ABD ve İsrail’in saldırı kararı, Aralık ayında İran’da başlayan protestoların ardından haftalarca tartışmalar sonucunda netleşti. ABD’li yetkililerin askeri müdahaleyi durdurmak için son ana kadar Tahran ile yeni bir nükleer anlaşma arayışında olduğu ancak Cenevre’deki müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlandığı bildirildi. Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun, geçtiğimiz hafta Kongre’nin üst düzey liderlerine yaptığı bilgilendirmede, nükleer görüşmelerin tıkanması halinde operasyonun başlayacağını ilettiği ifade edildi. Reuters kaynakları, Rubio’nun Cuma gecesi Kongre üyelerine operasyonun birkaç saat içinde başlayacağına dair son bildirimi yaptığını kaydetti.

İsrail devlet televizyonu KAN ise İran ile yürütülen son diplomatik temasların gerçekte planlanan askeri operasyona hazırlık amacıyla kullanılan bir “aldatma ve zaman kazanma” taktiği olduğunu öne sürdü. New York Times’ın (NYT) haberine göre ise CIA, Hamaney’i aylardır izliyordu, Hamaney’in bulunduğu yerler ve hareket kalıpları hakkında giderek daha net bir tablo oluşturdu. Kritik gelişme ise 28 Şubat Cumartesi sabahı yaşandı. CIA, Tahran’ın merkezindeki bir liderlik yerleşkesinde üst düzey İranlı yetkililerin toplantı yapacağını öğrendi. Daha da önemlisi, Hamaney’in de toplantıya katılacağı bilgisine ulaşıldı.

ABD ve İsrail’in, saldırının zamanlamasını bu yeni istihbarata göre ayarladığı belirtildi. Aslında ABD ve İsrailli yetkililer başlangıçta gece saldırmayı planlıyordu ancak gelen istihbaratın ardından karar vericiler, ortaya çıkan “fırsat penceresinden” yararlanmak istedi. New York Times’a konuşan yetkililer, bu sayede İran’ın üst düzey isimlerinin hedef alındığını ve operasyonun ilk aşamasında kritik bir sonuç elde edildiğini aktardı. Wall Street Journal’ın haberine göre İsrail jetleri Hamaney’in konutuna 30 bomba attı ve yerleşke “kül oldu”. HABER MERKEZİ