Bir eyalet olarak ele alınan, Rojava’nın Cizîrê bölgesinin de içinde yer aldığı Hesekê, Suriye’nin kuzeydoğu bölgesinde bulunmakla birlikte, bir bölümü Batı Kürdistan’a ait topraklardan oluşuyor. Hesekê Eyaleti olarak tanımlanan bölgede, Hesekê kent merkezi ile birlikte, Qamişlo, Serêkaniyê, Amûdê, Dirbêsiyê, Tirbespiyê, Dêrik, Rimêlan, Girkê Legê, Til Temir kentleri ve bu kentlere bağlı ilçeler de bulunuyor.
Tüm zenginliklerin merkezi
Kuzey Kürdistan’ın güney, Güney Kürdistan’ın batısına düşen Hesekê, Kuzey ve Güney Kürdistan sınırında olması nedeniyle tüm Kürdistan için de stratejik bir bölge. Stratejik konumu ve zengin doğal kaynakları, tarım ürünleri nedeniyle Kürdistan için olduğu kadar, Suriye ve tüm bölge için de büyük öneme sahip. Tarım alanında buğday, arpa, nohut, mercimek ve diğer tahıl ürünlerinin yetiştirilmesi nedeniyle bir buğday ambarı olarak adlandırılan Hesekê’de, pamuk da ekiliyor.
Bununla birlikte yeraltı zenginlikleri de oldukça fazla. Petrol ve doğal gaz kaynakları tüm Rojava ve Suriye’nin ihtiyaçlarını fazlasıyla karşılayabilecek nitelikte. En zengin petrol yatakları, Güney’inde Çipisa denilen, Kuzey, Güney ve Batı Kürdistan üçgeninde bulunan (Arapça Minqaril Batta, Kürtçe Niklê Qazê) ‘Kaz Gagası‘ olarak isimlendirilen bölgede bulunuyor. Bu bölgede, petrol kaynakları ve doğal gaz alanında en zengin rezervler Haklê Çipisa ve yine Rojava, Kuzey Kürdisan ve Güney Kürdistan sınırlarında bulunan Rimêlan’ın da yer aldığı Minqaril Batta bölgelerinde bulunuyor.
Hesekê doğal kaynakları ve tarım zenginliği yönüyle tüm Rojava ve Suriye’yi besleyecek düzeyde. Buradaki ürünlerin Rojava’ya aktarılması durumunda sadece Rojava’yı değil, sınırdaki Kuzey ve Güney Kürdistan’ı da hiç bir alana bağlı kalmadan besleyebileceği belirtiliyor.
Kürtler yoğunlukta
Suriye resmi rakamlarına göre, Suriye’nin nüfusu 21 milyon iken, Hesekê Eyaleti’nin toplam nüfusunun 3 buçuk milyon olduğu belirtiliyor. Bunun yüzde 60’ını, yaklaşık 2 milyonu aşkın nüfusun Kürtlerden oluştuğu tahmin ediliyor. Hesekê kenti güneyde Deyr El Zor, batıda Rakka, kuzeyde ise Qamişlo ve Serêkaniyê‘ye ile komşu. 2009 Suriye nufüs sayımlarına göre Hesekê kenti nüfusunun ise 1 milyon 443 bin olduğu belirtilse de iç savaş sonrası yoğun göç alması nedeniyle kesin sayı tam olarak bilinmiyor. Fakat savaşın başlamasıyla birlikte göç ve kentin aldığı göç de nüfus oranını değiştirdi.
Kürtle birlikte Ermeni, Asurî-Suryani, Arap halkların yaşadığı Hesekê‘de Kürt nüfusu ardından Araplar ikinci yoğun nüfusa sahip halk, Asuri ve Süryaniler de üçüncü halk durumunda. Asuri nüfusuna ilişkin resmi rakam olmamakla birlikte, 150 bin civarında olduğu tahmin ediliyor.
Hesekê merkezinde Salihiyê, Gundê Miftê, Til Hecer, Kelase, Aziziyê, Nasra mahallelerinde yoğunluklu olarak Kürtler yaşarken, Hiristiyan inancına mensup nüfus da genellikle kent merkezi, Neşwa, Nasra’da bulunuyor.
Savaştan en az etkilenen bölge
Suriye’de başlayan iç savaş diğer bölgelerde etkilerini açlık, göç ve can kaybı boyutuyla tüm şiddetiyle göstermiş olsa da bu yıkımlardan en az etkilenen bölümün Hesekê olduğu belirtilebilir. Halk savaşın etkilerini zamlar, fiyat artışlarıyla hissetti. Saldırıların diğer bölgelere oranla daha az yoğunlukta olması, kentin günlük yaşamını çok değişikliğe gitmeden sürdürmesini beraberinde getirdi. Resmi kurumlar varlığını sürdürdü. Savaştan çok etkilenmemesi nedeniyle, varlığını devam ettiren resmi kurumlarda memurlar işlerini sürdürdü, maaşları düzenli olarak rejim tarafından ödendi. Bazı çatışmalar ve saldırılar olsa da günlük yaşamı çok etkilemedi.
Rejimin durumu
İç savaşın gelişmesiyle birlikte Ulusal Savunma Güçleri (Ceş Watanî) oluşturan Baas rejimi, bu gücün bölge güvenliğini sağlayacağına inanıyordu. Son dönemdeki saldırılar öncesi Hesekê‘nin Habur nehrinin kuzeyindeki bölümünde YPG, Habur’un güneyindeki bölümünde IŞİD, bir bölümünde ise rejim güçleri konumlandı. Devrimin başlangıcından itibaren güçlerin bu denge durumu korunsa da, IŞİD’in Musul’a yönelik saldırısıyla birlikte bu durum hızla değişti. Musul’un IŞİD denetimine verilmesi ardından IŞİD’in konumlandığı Raqqa ve Derê sınırında bulanan Hesekê‘ye yönelik saldırılar da yoğunlaştı, IŞİD stratejik önemi nedeniyle Hesekê‘yi hedef almaya başladı.
Temmuz’da Kobanê‘ye yönelik saldırılarında büyük kayıp vererek, kırılma yaşayan IŞİD, bu yenilgiyi Hesekê‘de telafi etmeyi, üstünlük sağlamayı denedi. Bu nedenle kente yönelik ağır silahlı saldırılar ve bombalamalarla birlikte, Kürt bölgeleri ve YPG merkezlerine yönelik saldırılarını arttırdı.
Hesekê‘nin stratejik önemi ve zenginlik kaynakları da bu saldırıların en büyük nedenini oluşturuyor. IŞİD Musul’daki ganimetlerine Hesekê‘nin petrol yatakları ve zenginliklerini de ekleyerek, bölgedeki konumunu güçlendirmek istiyor. Rojava’nın Cizîrê Kantonu’nun tam ortasında yer alan Hesekê‘nin ele geçirilmesi, IŞİD için tüm Rojava’ya rahatça yönelmesi için de büyük bir avantaj sağlıyor.
Hesekê‘ye özel politika
Baas rejimi Rojava Devrimi öncesi Arap, Kürt, Çerkes ve Asuriler arasında dini ve etnik çelişkiler yaratarak, halklar arasındaki çelişkileri derinleştirmeyi amaçlayarak, ‘parçala ve yönet’ taktiğiyle yaklaştı. Her etnik kesim için farklı bir politika devreye konuldu. Bazı kesimler için dini ögeler öne çıkarıldı, bazı kesimler için etnik ve siyasi ögeler öne çıkarılarak kullanılmak istendi. Rejimin baskıları halkların ortak mücadelesi ve birbirine yönelik desteğini de engellendi. Araplaştırma ve asimilasyon politikası ile birlikte, daha çok Arap kesiminı ön plana çıkaran, hak tanıyan, diğer kesimleri dıştalayan bir yaklaşım sergilendi.
Devrim öncesi Baas rejiminin Hesekê’de uygulamaya koyduğu ayırımcı politikadan en çok Kürtler ve Asuriler pay aldı. Halkların kendini kimlikleriyle ifade etmeleri engellendi.
Bu uygulamalar ekonomik alanda da devreye konuldu. Buradaki halkın ihtiyaçlarının karşılanmasında kısıtlamalara gidilirken, doğal zenginlikleri ve tarım ürünlerinden halkın yararlanması engellendi, iş imkanları tanınmadı. Halka hizmet sunulmaması, iş olanaklarının yaratılmaması nedeniyle diğer bölgelere göç yaşandı.
Savaş sonrası ise bu durumun tersine döndüğü görülüyor. Hesekê‘nin savaştan çok etkilenmemesi, göç eden birçok kesimin burayı tercih etmelerine neden oldu. Lazkiye, Derê, Humus, Hama, Halep ve İdlib’den bu bölgeye onbinlerce insan göç yaşandı.
Halklar birleşiyor
Rojava Devrimi’nden sonra Demokratik Özerklik inşa çalışmalarıyla birlikte bu politikaları boşa çıkaran gelişmeler yaşandı. Rojaava Devrimi Hesekê‘nin kaderini de hızla etkiledi. Özellikle 2004’te PYD öncülüğüyle yoğunlaşan örgütsel çalışmalar var ve devrimin başlangıcıyla birlikte mücadele ivme kazandı. Hesekê‘de 13 Temmuz 2004’da Suriye rejim güçleri tarafından tutuklandıktan sonra 17 gün boyunca gördüğü işkence ardından 2 Ağustos 2004 yılında katledilen PYD Meclis Üyesi, PYD’nin yaşamını yitiren ilk üyesi Hesekêli Ahmet Huseyin (Bavê Cudi) bu kentin direniş sembollerinden.
Siyasi, askeri ve sosyal alanda yürütülen çalışmalar, Rojava ile birlikte Hesekê’de de gerçekleşti. Kürt halkının devrim mücadelesi tüm kesimler üzerinde olumlu etki yaratırken, diğer haklar nezdinde de bu mücadeleye güven ve sahiplenme gelişti. Buradaki halklar da devrim süreciyle birlikte ortaya çıkan demokratik yaklaşımı, Demokratik Özerkliği benimsiyor, destek veriyor. Halkların birliği konusunda atılan somut adımlar, bunun söylemden ibaret olmadığı ortaya çıktıkça destek büyüyor. Devrim sonrası Hesekê‘de Arap, Hiristiyan kesimler ve Kürtlerin katılımıyla oluşturulan Meclisa Biratiya Gelan (Halkların Kardeşlik Meclisi) halkların ortak mücadelesi ve birliğinin en somut göstergesi.
Rejim ve diğer güçlerin durumu
Kürtlerin devrim alanındaki başarıları, bununla birlikte ortaya çıkan halkların desteği ve ortak mücadelesi Hesekê‘nin çehresini her geçen gün değiştiriyor. Özellikle Kürtler ve Asuri/Suryani, Hiristiyan kesimler arasındaki siyasi, askeri ve toplumsal alandaki birlik bunun en güzel örneği. Bununla birlikte Arap aşiretlerinin desteği de giderek artıyor. Son dönemde Kürtler ve Arap aşiretleri arasındaki diyalog konusunda atılan adımlar, halkların birliği ve ortak yönetimi konusundaki umutları arttırıyor. Baas rejiminin gücünün bölgede kırılmasıyla birlikte, halklar arasındaki diyalog ve birliğin daha da güçlenmesi bekleniyor.
Devrim süreciyle birlikte Kürt dili, örgütlenme ve Kürt kurumlarının oluşturulması konusunda somut adımlar atıldı. Hemen her alanda komisyonlar ve meclisler oluşturuldu. Rojava Kürt Dil Kurumu ve Öğretmenler Birliği’nin Kürt dili ve eğitimi konusunda somut ve uzun vadeli çalışmaları oldu. Tüm mahallelerde örgütlenme faaliyetleri yürütülürken birçok kesimde diğer etnik kesimler de dahil edildi. Seferberlik ilanıyla birlikte halk mahallesini ve bulunduğu bölgeleri savunuyor.
Devrim’de yeni bir aşama
Rojava Halk Meclisi (TEV-DEM) Başkanı Abdulselam Ehmed, Hesekê‘nin YPG’nin denetimine geçmesinin Rojava Devrimi için yeni bir aşama, yeni bir süreç olacağına dikkat çekerek, bunun devrimin kalıcılaşması, ivme kazanması ve inşası için tarihi bir adım olacağını vurguladı.
Hesekê‘nin halk tarafından yönetilmesi için uzun süredir hazırlıklarının olduğu bilgisini veren Ehmed, Demokratik Özerklik projesini en kısa vadede Hesekê‘de derinleştirmeyi hedeflediklerini söyledi. Ehmed, şu bilgileri verdi: ‘’Hesekê‘de bir halk meclisi oluşturmak için çalışmalarımız var. Bunun için toplantılarımızı sürdürüyoruz. Bu mecliste kentte bulunan tüm etnik kesimler, Kürtler, Araplar ve Asuri-Suryanilerden oluşacak. Bu halk gücüne güveniyor ve kendi kendisini de yönetecek güçte. Ne rejim ne de IŞİD çetelerinin kendilerine bir şey veremeyeceği, yaşamlarına olumlu bir etkide bulunmayacağının bilincinde. Her iki gücün de olumsuzluklarına karşı mücadele ediyor, ayakta duruyor, kendi kendini yönetmek istiyor.’’
Barış esirgenmemeli
Rojava Devrimi’nin tüm Kürdistan ve bölge halkları için tarihi önemde olduğunu vurgulayan Ehmed, şu çağrıda bulundu: ‘’Rojava’nın olumlu gelişmeleri de olumsuzlukları da bu coğrafyadaki herkesi etkileyecek. Sürecin olumlu gelişmesi için siyasi, diplomatik, askeri, toplumsal ve manevi olarak verilen desteğin artırılması oldukça önemli. Bu coğrafyada kan dökülmemesi, barışın kalıcılaşması, IŞİD vahşetinin kırılması için herkesin kendi cephesinde yapabilecekleri var. Bu insanlıktan, gelecek nesillerden esirgenmemeli, bu sorumlulukla yaklaşılmalı. Başta Kürt halkı olmak üzere tüm demokrasi yanlıları, halkların kardeşliğinden yana olan kesimlerin buna destek vermeleri gerekiyor.”
Hesekê güvenlik çemberi olacak
İnşa çalışmalarının önemli kurumlarından Rojava Öğretmenler Birliği Başkanı Dilbirîn Hoşeng, Hesekê’nin IŞİD çete güçlerinden temizlenmesi ve Kürtlerin denetimine geçmesinin Rojava’nın tümü için bir güvenlik çemberi oluşturacağı, huzur ve istikrarı sağlayacağının altını çizdi. Bunun diplomatik alanda da gelişmelere yol açacağını belirten Hoşeng, ‘’Aynı zamanda şu ana kadar Rojava Devrimi’ne sessiz kalan dünya kamuoyunun Rojava’daki Kürt mücadelesini tanıması, Rojava direnişinin meşruyetini kabullenmesine yol açacak. Bu gelişmelerle birlikte diplomasi alanında adımlar atılması sağlanacak’’ dedi.
Hoşeng, bu gelişmelere rağmen IŞİD’in Rojava’ya yönelik saldırılarının önümüzdeki süreçte artabileceği uyarısında da bulundu. Hoşeng şunları belirtti: ‘’YPG’nin Hesekê‘de denetimi ele geçirmesiyle birlikte IŞİD’in bölgedeki güçleri çevresinde de bir çember oluşturularak, hareket etmeleri büyük oranda engellenmiş olacak. Bununla birlikte riskin tamamen ortadan kalktığı belirtilemez. Hesekê sonrası rejim güçlerinin Rakka’da IŞİD çetelerine saldırılarının gelişmesi olası bir durum. Rejim IŞİD’i burada etkisiz kılmaya başlayınca IŞİD çetelerinin Rojava’ya yönelmeleri ve buradaki saldırılarını yoğunlaştırmaları olası. Bu risk yakın görünüyor ve buna karşı her alanda hazırlıkların yapılması önemli.’’
Hesekê‘ye saldırı ve son durum
Son gelişmelerle birlikte, Hesekê’nin büyük bir bölümü YPG güçlerinin eline geçti. YPG güçlerinin Hesekê ile birlikte kentin 20 km ötesine kadar ilerlediği belirtiliyor.
Son IŞİD saldırıyla birlikte rejim güçleri Musul’daki sonuçlardan da çekinerek, bulundukları bölgeleri terk etti. Bir bölümü IŞİD’in eline geçerken, YPG güçleri kısa sürede insiyatif sağlayarak büyük bir bölümünü ele geçirdi. Şu an Hesekê‘de rejim güçlerinin hiçbir etkisi yok ve tamamen kenti bırakmış durumda. YPG’nin son saldırılarıyla birlikte kentteki IŞİD güçleri de çıkarıldı.
IŞİD çetelerinin son saldırısında YPG güçleri müdahale etmemiş olsaydı, Hesekê rejim güçlerinin eline geçecekti. YPG güçlerinin hazırlıkları ve bu esnadaki insiyatifi bunu engelledi. Kürtler ile birlikte Suryani ve Asuriler de YPG’nin bu başarısından memnun ve kentin YPG’nin denetimine geçmesini yaşamları için bir güvence olarak değerlendiriyorlar. Onlar da kentin IŞİD çetelerinden kurtarılması için YPG’ye destek veriyor. YPG’nin gelişiyle birlikte kente demokrasi ve eşitlik geleceğine, halklar arasında birlik yaratılacağına tüm kesimler inanıyor.
Kürt mücadelesinin ilkelerine etnik kesimler arasında sergilediği eşitliğe ve demokratik yaklaşımlara inanç var.
HESEKÊ