LEZGİN AKDENİZ/AMED
Amed’de bu yıl Tüm Fuarcılık Yapım A.Ş. (TÜYAP) tarafından 7’ncisi düzenlenen Kitap Fuarı, kitapseverleri ağırlamaya devam ediyor. Bu yıl katılımcı yayınevi sayısının 160’a çıktığı fuar, 6 Ekim’de sonlanacak. İlk kez 20’nin üzerinde Kürt yayınevinin katılım sağladığı fuarda Kürt yazarlar okuyucularıyla buluşma fırsatı yakalıyor. 1990 yılından bu yana süregelen Kürtçe yayıncılık ise her geçen gün gelişim sağlayarak yoluna devam ediyor. Fuardaki Kürt yayınevleri Kürtçe yayıncılık, Kürtçe okur ve yazarlığı üzerine değerlendirmelerde bulundu.
Dünya edebiyatını Kürtçeyle buluşturdular
Kürtçe yayıncılığın en renkli isimlerinden 2004 yılında kurulan Lîs Yayınları, editörü Xelîl Samed, yayınevlerinin dünya dilleri ile Kürtçe arasındaki diyaloğu geliştirmek, dünya yazarları ile Kürt yazarlar arasında ilişki kurup gelişimini sağlamak amacıyla bugüne dek, Dünya Edebiyatı Dizisi içerisinde Shakespeare, Franz Kafka, Selma Lagerlöf, Emily Dickinson, William Faulkner, Gabriel Garcia Marquez, Yaşar Kemal, Leyla Erbil, Orhan Pamuk, Murathan Mungan gibi şair ve yazarların eserlerini Kürtçeye kazandırdığını söyledi.
Kurumlar Kürtçeye yeterince önem vermiyor
Yayıncılığa, 1991 yılında başlayan Nûbihar Yayınları, 29 yılda üçte ikisi Kürtçe olmak üzere 360’tan fazla eser çıkardı. 90’lı yıllarda Kürtçe okumayı bilmeyen insanların bile heyecanla kitabı sahiplendiğini, şimdi ise okuyucuların kitap alırken daha seçici davrandığını belirten Nûbihar Yayınları Genel Yayın Yönetmeni Süleyman Çevik, Kürtçe eserleri sahiplenen kişilerin, büyük oranda siyasi bilince sahip olduğunu ifade etti. Kürt yayıncılığın gelişim içinde olduğu, ancak buna karşın Kürt okuyucusu tarafından yeteri kadar ilginin olmamasından şikayetçi olan Çevik, bu durumu Kürtçenin resmi bir statüsünün olmamasına bağlayarak Kürtler adına siyasi ve kültürel çalışmalar yapan kurumların da soruna yeterince önem vermediğini belirtti.
Kitabını görmeyen yazarlar var
Cezaevindeki siyasi tutukların yazdığı kitapları basan Aryen Yayınları, fuarına gösterilen ilgiden memnun. Katılımın geçen yıla oranla arttığını gözlemlediklerini belirten yayınevinin editörü Roj Agir, Kürtçe okurları görmenin kendilerini sevindirdiğini söyledi. Fuarda yazar ve okurların buluştuğunu, ancak bunun kendi yazarları için mümkün olmadığını, cezaevindeki hak ihlallerini anımsatarak, bazen bastıkları kitabı cezaevindeki yazarına ulaştırmada ciddi zorluklar yaşadıklarına dikkat çekti. Agir, basımı yapıldıktan sonra kitabını halen görmeyen çok sayıda yazarlarının olduğunu söyledi.
Kürt siyaseti Kürtçeyi önemsemeli
2013 yılında kurduğu Sîtav Yayınlarının editörlüğünü yapan Qahir Bateyî ise 25 yıldır Kürtçe araştırmalar yaparak 4 Kürtçe eserin altında imza attı. Ağırlıklı olarak bilimsel araştırmalar üzerinde duran yayınevinin basımını yaptığı 154 kitaptan 130’ü Kürtçe. Kürtlerin anadillerine yabancı kaldıkları bir evreden geçtiklerini söyleyen Bateyî, durumu Kürt halkı için trajedi olarak nitelendirdi. Bateyî, “Bugün her Kürdün beyninde Türkçe karakollar inşa edilmiş. Bu karakollar yıkılmadan Kürtler için değişen bir şey olmayacak” dedi. Bu konuda Kürt siyasetçileri de eleştiren Bateyî, Kürt siyasetinin Kürtçeye yeteri kadar önem vermediği görüşünde.
Kürt Folklorunu odağına alan yayınevi: Wardoz
Wardoz Yayınları kurucusu ve editörü Bahoz Baran, aralarında Kürt tarihçi, yazar ve Kürdolog Celîlê Celîl’in kitapları olmak üzere 27 adet Kürtçe kitap bastıklarını söylüyor. Ağırlıklı olarak çalışmaları folklor üzerinde olan yayınevinin editörü Baran, “Folklorumuzu ortaya çıkaramazsak Kürt edebiyatının bir tarafı eksik kalacak. Bu nedenle ağırlıkta Kürtlerin folkloru üzerine ürünler ortaya koymaya çabalıyoruz. Tabi bizler folklara yönelirken dünyada ve başka yerlerde nasıl yapılıyor diye de araştırmalar da yaptık. Çünkü öyle ürünler olmalı ki Kürtçeden ve Kürtlerden tat alabilmeliyiz ve bir miras olarak geleceğe bırakabilmeliyiz” dedi.
Morî yayınları: Anne babalar duyarlı değil
Türkiye’de çocuklara ve gençlere yönelik Kürtçe kitaplar basan tek yayınevi olan Morî Yayınevini kurucularından Mem Bawer, bastıkları kitapları yazmaktan mizanpajını yapmaya, matbaadan taşımaktan siparişleri kolileyip postalamaya kadar bütün işlerini Rıdvan Polat ile yaptıklarını söyledi. Bawer, ebeveynlerin çocuklara Kürtçe öğretmede duyarlı olmadığına dikkat çekti. En büyük sorunlarının kitaplar için çizer bulmak olduğunu söyleyen Bawer, bir diğer sorunlarının ise çocuklara ve gençlere yönelik yazan yazar sayısının yetersizliği olduğunu belirtti. Polat, dünya çocuk edebiyatından önemli eserleri Kürtçeye çevirdiklerini belirtti. Bawer, “Çocukları iyi tanıyan, çocuk edebiyatını bilen öğretmen, pedagog arkadaşlarımız yazmaya heves ediyorlar ve biz de onları cesaretlendiriyoruz. Yazdıkları üzerine tartışıyoruz ve iyi bir eser ortaya çıkarmaya çalışıyoruz. Zamanla çocuk edebiyatında önemli Kürtçe eserlerin çıkacağına inanıyoruz. Bu nedenle yayınevini bütün zorluklara rağmen ayakta tutmaya çalışıyoruz” diye konuştu.
Kurslar talebi arttırıyor
Gelinen aşamada Kürt okuyucusunun kitap almak isterken korku yaşadığını ve sürekli olarak kendilerine bu yönde sorular sorulduğunu belirten Pirtûka Kurdî Editörlerinden Bawer Berşev, Kürtçe eğitim veren kurslarda yeniden ders verilmesi ile birlikte Kürtçe kitaplara olan talebi artırdığını sözlerine ekledi.
Kitaplar yasaklanıyor
1995 yılından bu yana İstanbul’da Kürtçe ve Kürtlerle ilgili kitap yayımlayan Avesta Yayınları ise 25 yılda toplamda 700’ü aşkın kitap çıkardı. Avesta Yayınları sorumlusu Songül Keskin, Kürt yayıncılığının gelişimini Kürtlerin geçmişiyle karşılaştırıldığında bir devrim niteliğinde olduğu ancak dünya ile kıyaslandığında ise çok gerilerde kaldığını kaydetti. Bandrol dahil tüm resmi prosedürleri yerine getirmelerine rağmen, bazı kitaplarının toplatıldığını aktaran Keskin, “Mahkeme, içeriğine ve yayın tarihine bakılmadan sırf Kürtleri çağrıştırıyor diye yasaklama kararı alabiliyor. Yasaklama kararları, hem kitap satışlarımızı, hem de dağıtımımızı çok olumsuz etkiliyor” dedi. Keskin, yayın hayatına başlamalarından bugüne 20 kitapları hakkında toplatma kararı çıkarıldığını ve bunun 14’ünün son bir buçuk yılda yasaklandığını söyledi.
Kürt şair ve yazarlar yemekte buluştu
Kürt PEN’in önerisi doğrultusunda Kürt şair ve yazarlar, Amed’de düzenlenen akşam yemeğinde bir araya geldi. Yenişehir Belediyesi tarafından organize edilen yemeğe Yenişehir Belediye Eşbaşkanları Belgin Diken ve Mehmet Deviren, Kürt PEN Eşbaşkanı Sami Tan, yazar Celîlê Celîl, Mehmet Çakmak, Osman Özçelik, Mehmet Öncü, Veysi Ülgen, Adar Jiyan, Mevlüt Aykoç, Mehmet Akdoğan, Qahir Bateyî gibi bir çok önemli ismin yanı Kürt yayınevlerinin yöneticileri katıldı.
‘Daha çok ittifak içinde olalım’
Amed 7. Kitap Fuarı’na katılmak üzere yaşadığı Viyana’dan Amed’e gelen tarihçi-yazar Celîlê Celîl ise, buluşmaya dair duygularını şu sözlerle dile getirdi: “Kalem arkadaşlarımla bir arada olmanın sevincini yaşıyorum. Kitap Fuarı çok anlamlı bir yerdir. Fuar’da çok sayıda kişiyle bir araya geldik. Hem fuarda hem de burada bu kadar dost ve arkadaşın toplanması beni heyecanlandırıyor. Çok teşekkür ederim. Umarım daha çok ittifak içinde olup ve güçlü olacağız. Sürekli böyle anlamlı buluşmalar olsun.”