Gerek sınırları içinde, gerekse işgal ordusu olarak girdiği Yemen’de insan hakları ihlalleriyle gündemden düşmeyen DAİŞ destekçisi Suudi Arabistan, 'krallığın düşmanı' ilan ettiği kişileri öldürmeye devam ediyor. Geçen yıl 157 idam cezasını infaz eden Suudi Arabistan, yeni yıla ise 47 kişiyi idam ederek başladı. Başı kesilerek idam edilenler arasında, krallığı eleştirmesiyle bilinen Suudi vatandaşı muhalif Şii din adamı Ayetullah Nemr Bakır En-Nemr de vardı.
Şiiler'de infial yarattı
56 yaşındaki Nemr’in 'terörizm' suçlamasıyla idam edilmesi İran başta olmak üzere bölgedeki Şiiler'de infial yarattı. Nerm'in memleketi Katif kenti başta olmak üzere İran, Irak, Yemen ve Bahreyn'de gösteriler yapılarak, Suudi rejimine tepki gösterildi.
Kadınlar fotoğraflarıyla yürüdü
Suudi Arabistan'da Şiilerin yoğunlukta yaşadığı Avamiye bölgesinde yüzlerce kişi ellerinde Nemr’in fotoğrafları ile protesto yürüyüşü düzenledi. Şii din adamının doğum yeri Bahreyn sınırı yakınlardaki Katif kentinde de yoğun gösteriler yapıldı. Gösterilere siyah çarşaf giymiş kadınların öncülük etmesi dikkat çekti. Suudi Arabistan'da 2 milyon Şii yaşıyor.
Elçilik ve konsolosluk yakıldı
Cumartesi akşamı İran'ın başkenti Tahran'daki Suudi Arabistan Büyükelçiliği önünde toplanan eylemciler de elçilik binasını ateşe verdi. Yangın kısa sürede itfaiye ekipleri tarafından söndürüldü. İran'ın en büyük ikinci şehri Meşhed'de de Suudi Arabistan konsolosluğu ateşe verildi. İki bina da boş olduğu için kimse yaralanmazken, büyük maddi zarar oluştu.
Pazar günü de Tahran'da binlerce kişi ellerinde Nemr'in fotoğraflarıyla sokaklara döküldü.
Yemen ve Bahreyn’de de
Suudi Arabistan'ın işgal ordusu olarak girdiği Yemen'de de gösteriler yapıldı. Başkent Sanaa’da sokaklara dökülenler idam kararını protesto etti. Bahreyn’de de Suudi Arabistan'a karşı protesto gösterileri düzenlendi. Bahreyn polisi, Suudi Arabistan’ı protesto eden göstericileri biber gazı sıkarak dağıtmaya çalıştı. Irak'ta ise Şii nüfusun yoğun olduğu Kerbela'da halk Nerm için sokağa döküldü.
İran: Bedelini ödeyecekler
Siyasiler ile din adamları da idama büyük tepki gösterdi. En sert tepki ise İran yönetiminden geldi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Hüseyin Cabir Ensari, "Suudi Arabistan bu idamın bedelini ödemek zorunda kalacak" dedi. İran Devrim Muhafızları Ordusu'ndan da "Suudi Arabistan rejimi bu utanç verici eylemin bedelini kesinlikle ödeyecek" açıklaması geldi.
Ruhani: Mezhepçiliğin sonucu
İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ise Twitter hesabından yaptığı açıklamalarda, "Şeyh Nemr’in idam edilmesini kınıyor, ailesi ve tüm Müslümanlara başsağlığı diliyorum. Bu eylem insan haklarını ve İslami değerleri ihlal ediyor. Bu eylem, son yıllarda bölgeyi istikrarsızlaştıran mezhepçi politikalarla aynı doğrultudadır ve yalnızca terörü ve aşırıcılığı kızıştırmaktadır" dedi.
Hamaney: İlahi intikam yakalarına yapışacak
İdama İran Meclis Başkanı Ali Laricani, dini lider Ayetullah Ahmed Hatemi ve İran'ın dini lideri Ayetullah Hamaney de sert tepki gösterdi. Hamaney, Nemr'in idamını "büyük bir suç, siyasi hata" diye niteleyerek, "şiddetle" kınadı. Hamaney, 'şehit' olarak bahsettiği Nemr'in sadece Suudi Arabistan yönetimini açık bir şekilde eleştirdiği için hukuksuzca idam edildiğini savunarak, "İlahi intikam şüphesiz Suudi siyasetçilerin yakasına yapışacak" ifadelerini kullandı.
Karşılıklı rest çektiler
Ayrıca İran yönetimi, Suudi Arabistan’ın Tahran’daki maslahatgüzarını Dışişleri Bakanlığı’na çağırdı ve idamı şiddetle kınadıklarını bildirdi. Suudi Arabistan da Tahran'ın Nemr'in idamıyla ilgili "düşmanca açıklamalar" yaptığını savunarak Dışişleri Bakanlığı'na çağırdığı İran'ın Riyad Büyükelçisi'ne protesto notası verdi.
Irak'tan sert tepkiler yükseldi
Irak ise Suudi Arabistan’ı "terörü desteklerken muhalifleri katletmekle" suçladı. Irak Başbakanı Haydar Abadi Nemr’in öldürülmesini kınadı ve bu olayın bölgesel güvenlik üzerinde kötü etkileri olabileceğini belirtti. Irak eski Başbakanı Nuri El Maliki de idama tepki gösterdi.
Yangına benzin döktüler
Irak Meclisi Şii koalisyonu üyesi Muhammed el-Sayhud, yaptığı açıklamada idamın yangına benzin dökmek anlamına geldiğini söyledi ve "İktidar ailesinin bu hareketi Sünni-Şii mezhep savaşını kışkırtıyor ve bölgenin ateş çemberine dönüşmesini amaçlıyor" dedi.
Mezhep savaşı körükleniyor
Irak Şii İslam Konseyi üyesi ve milletvekili Human Hamudi ise "Bu, mezhep savaşını körüklemek isteyen DAİŞ’e hizmet eden bir hareket" açıklamasında bulundu. İran destekli Iraklı Şii paramiliter Bedir Örgütü’nün lideri Kasım Araci de "Bu cehennemin kapılarını açan büyük bir suç” dedi. Siyasi kanadı da olan örgütün lideri, Bağdat’a Suudi Arabistan’la diplomatik ilişkileri derhal kesme çağrısında bulundu.
Sistani de kınadı
Irak'ta Şii dini otorite Ayetullah Ali Sistani de Nemr'in idam edilmesini kınadı. Sistani'nin Necef'teki ofisinden yapılan açıklamada "Bu olayı kınıyoruz ve evlatlarını kaybeden yaslı ailelere başsağlığı diliyoruz" denildi.
Sadr protestoya çağırdı
Iraklı Şii lider ve din adamı Mukteda Sadr da Suudi Arabistan ve diğer körfez ülkelerinde yaşayan Şiileri protestoya çağırdı ve "Gelecekteki adaletsizlikleri ve hükümet terörünü engellemenin yolu budur" dedi.
Husiler de tehdit etti
Yemen’de Suudi Arabistan’a karşı savaşan Şii Husiler’den ise Riyad yönetimine, "Yemen’de olduğu gibi Suud’da da bedelini ödeteceğiz” tehdidi geldi.
Lübnan Şii Konseyi: Büyük hata
Lübnan’ın Şii liderleri, Nemr’in itidal ve diyalog çağrısı yapan bir din adamı olduğunu ve bu sebeple idam edildiğini söyledi. Lübnan'daki Şii Konseyi Nemr'in idamını, "büyük bir hata" olarak nitelendirdi.
AB ve ABD'den itidal çağrısı
Şii din adamının idam edilmesi sonrası bölgedeki tansiyon iyice yükselince ABD, AB ve BM'den itidal çağrısı yapıldı. Avrupa Birliği (AB) Dışişleri Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini, "Bu olayın bölgedeki mezhep gerginliğini daha da artırma potansiyeli var. Bunun bütün bölgede ciddi sonuçları olabilir” ifadelerini kullandı. Mogherini, bütün taraflara itidal ve sorumluluk çağrısında da bulundu. ABD Dışişleri Bakanlığı da Suudi Arabistan'ı insan haklarına saygı göstermesi yönünde uyardı. Bakanlık sözcüsü John Kirby, idamın bölgedeki mezhep gerginliğini artırma riskine dikkat çekti.
BM'den uyarı
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Ban Ki Moon da, Suudi Arabistan'da 47 kişinin idam edilmesi nedeniyle büyük üzüntü duyduğunu belirterek, taraflara mezhepsel gerilimi artırmaktan kaçınma çağrısı yaptı.
Gerilimin arka planı
Mezhep farklılıkları üzerinden geçmişten beri birbirine karşı düşmanca politikalar izleyen Suudi Arabistan ile İran arasındaki gerilim beş yılı geride bırakan Suriye savaşıyla birlikte daha da tırmandı. Zira iki ülkenin bölge politikaları da birbirine taban tabana zıt. Ezelden beri birbirine düşman olan Şii İran ile Sünni Suudi Arabistan son yıllarda hem Yemen'de hem de Suriye'de karşıt cephelerde savaşıyorlar. Suudi Arabistan Yemen'de Sünni Hadi yönetimini desteklerken, İran Şii Husilerin safında yer alıyor.
İran, Rusya ile birlikte Suriye'de Esad rejiminin yanında yer alırken, Suudi Arabistan ise ABD öncülüğündeki koalisyonda yer almasına rağmen DAİŞ ve benzeri çete örgütlere verdiği destekle gündeme geliyor. Öte yandan birçok uzman Suudi Arabistan öncülüğünde 15 Aralık'ta Riyad'da kurulan Sünni ittifakın DAİŞ gibi terör örgütlerinden ziyade bölgede gittikçe güçlenen İran'ın önünü kesmeyi hedeflediği görüşünde.
Ayetullah Nemr kimdir?
1959‘da, Suudi Arabistan’ın doğusundaki Bahreyn sınırına yakın konumda yer alan Katif kentinde doğan Şii din adamı Ayetullah Nemr, uzun yıllar Tahran ve Suriye’de bulundu. Suudi Kraliyet ailesini eleştiren ve ülkede seçim yapılması çağrısında bulunan Nemr, 2011’in Şubat ayında Bahreyn'deki gösterilerle eş zamanlı Katif ve Avamiye‘de başlayan ve reform, ifade özgürlüğü isteyen, yolsuzluğun ve ayrımcılığın ortadan kaldırılmasını talep eden krallık karşıtı eylemlerde öne çıkan bir isim oldu. Ülkenin tanınmış Şii din adamlarından Nemr, 2011’de BBC’de "Otoriteye karşı, silahlar yerine kelimelerin konuşmasını destekliyorum. Kelimenin silahı kurşunlardan daha güçlüdür, çünkü otoriteler silahların savaşından kazanır" diye konuşmuştu.
Şii Ayetullahlar’ın şiddeti yüceltmemesi gerektiğini savunuyor ve "Allah yolunda cinayetin" teşvik edilmemesi gerektiğini söyleyen Nemr bir konuşmasında "55 yaşındayım, yarım asırdan fazla. Doğduğum günden bu yana, bu ülkede kendimi hiç güvende hissetmedim" demişti.
Temmuz 2012’de polis ateşiyle ayağından yaralanan Nemr tutuklanarak ülkede ayaklanmaya teşvik etmek, krallığın güvenliğine zarar vermek, hükümet karşıtı konuşmalar yapmak, Kral Abdullah’a itaat etmemek, İran ajanı olmak, Hz. Muhammed’in akrabalarına ve arkadaşlarına hakaret etmek, mezhepçilik ve siyasi mahkumları savunmakla suçlandı.
Tüm iddiaları reddeden Nemr, tutuklanmasının ardından işkence gördüğünü açıkladı ve açlık grevine başladı. Nemr’in cezaevine girmesine karşı düzenlenen protestolarda üç kişi öldü. Nemr 15 Ekim 2014’te idam cezasına çarptırıldı, 2 Ocak’ta ise idam edildi.