Donald Trump yönetiminin başa gelmesiyle Ortadoğu siyasetinde keskin değişikliklere giden ABD, son günlerde Irak’ta daha keskin adımlar atıyor. ABD, DAİŞ’e karşı birkaç yıl öncesine kadar birlikte hareket ettiği Haşdi Şabi’yi hedef almaya başladı. Peki Haşdi Şabi kimdir, nasıl ortaya çıktı?

Kuruluşundan itibaren üzerindeki İran etkisi bilinen Haşdi Şabi’nin komuta kademesine yönelik son birkaç günde ABD tarafından gelişen saldırılar dikkat çekiyor.

ABD, 2 Ocak günü Bağdat’taki Uluslararası Havalimanı’nda düzenlediği saldırıda İran Devrim Muhafızları’na bağlı Kudüs Güçleri Komutanı Kasım Süleymani ile Haşdi Şabi Komutanı Ebu Mehdi el-Muhendis’i öldürdü. 3 Ocak’ta ise Bağdat’ın kuzeyinde Haşdi Şabi’ye bağlı İmam Ali Ketibeleri, yine Irak ve Suriye’de Haşdi Şabi’nin birçok grubunu hedef alan saldırılar düzenlendi.

ABD; birkaç yıl öncesine kadar DAİŞ’e karşı birlikte çalıştığı, Irak anayasasına göre resmiyet kazanmalarına sessiz kaldığı, Irak seçimlerine girmelerine onay verdiği, Haşdi Şabi’yi neden hedef alıyor?

Güney Kürdistan’daki referandum sonrası Kerkük’e saldırılarına göz yumulan Haşdi Şabi kimdir?

Cihat çağrısıyla kuruldu

Irak’taki Şii dini otorite Ayetullah Ali Sistani, DAİŞ’in ortaya çıkması ve Irak’ta Sünnilerin yaşadığı birçok vilayeti ele geçirmesi üzerine 3 Haziran 2014 tarihinde ülkedeki Şiilere “cihat” çağrısı yaptı. Haşdi Şabi güçleri bu tarihten sonra örgütlenmeye başladı. Dönemin Irak Başbakanı Nuri El Maliki’nin bu güce katılanlara maaş bağlanacağını belirtmesi ve İran’ın da askeri desteğiyle Haşdi Şabi kısa sürede örgütlendi ve DAİŞ’e karşı harekete geçti.

İran finanse ediyor

Silah, lojistik ve finansörlüğünü büyük oranda İran’ın üstlendiği Haşdi Şabi’nin eğitimini de İran Devrim Muhafızları’nın dış operasyonlar gücü olarak bilinen Kudüs Gücü üstlendi.

Hatta Kasım Süleymani, Enbar vilayetindeki operasyonlarda bizzat Haşdi Şabi’nin başında yer aldı.

Irak’ın resmi savunma gücü

Irak ordusuyla birlikte Ramadi, Felluce, Tikrit, Musul, Telafer ve Şengal’in güneyinde DAİŞ’e karşı operasyonlara katılan Haşdi Şabi, 26 Kasım 2016 tarihinde Irak parlamentosunda çıkarılan yasayla “Irak’ın resmi savunma gücü” ilan edildi. 7 Nisan 2015 tarihinde de Irak Başbakanı Haydar El Ebadî ve Bakanlar Kurulu kararıyla doğrudan başbakanlığa bağlandı.

Haşdi Şabi, resmi statü kazanmasıyla daha da büyüdü. Şii tarikatlar ve gruplar ile aşiretlerden çok sayıda kişinin söz konusu güce kayıt yaptırdı. Haşdi Şabi ismiyle hareket eden güçlerin sayısının 200 bin dolayında olduğu tahmin ediliyor.

70 farklı gruptan oluşuyor

70’i aşkın farklı gruptan oluşan Haşdi Şabi’nin birinci kanadında İran, Hizbullah ve Maliki’ye yakınlığıyla bilinen örgütler yer alıyor. İkinci kanatta ise İran’a mesafeli duran Şii dini lider Mukteda Es-Sadr’a yakın örgütler yer alıyor.

Ağırlıklı olarak Iraki bir siyaset güden Mukteda Es-Sadr, Musul’un alınmasının ardından “Haşdi Şabi’nin içindeki bazı grupların kontrolden çıktığını” belirterek, söz konusu gücün misyonunu tamamladığını ve lağvedilmesi gerektiğini açıklamıştı.

Bedir Tugayları, Esaib Ehlulhak, Hizbullah Ketibesi, Ali Ekber Tugayları ve Ensar El Merciyye Tugayları gibi örgütlerin isimleri öne çıksa da Haşdi Şabi’nin bünyesinde 70’ten fazla örgüt bulunuyor. İran’a yakın duran örgütlerin öncülüğünü Bedir Tugayları yaparken, Sadr’a yakın birçok örgüt ise Mehdi Ordusu geleneğinden gelen gruplardan oluşuyor.

ABD’nin son saldırıları sonrası İran intikam yeminleri ederken, Iraklı Şii dini otorite Mukteda Es-Sadr’ın ise “Mehdi Ordusu’nun yeniden toplanması” çağrısında bulunması dikkat çekti.

Heşdî Şabî içinde yer alan belli başlı yapılar şöyle:

Bedir Tugayları: Haşdi Şabi içindeki en etkin ve en eski örgüttür.

Irak-İran savaşı (1981 ile 1988 yılları arasında) sırasında Saddam Hüseyin rejimine karşı İran saflarında mücadele eden örgütün başında Kasım Süleymani ile yakın ilişkileri olan Hadi El Amiri (Irak eski Ulaştırma Bakanı ve Yüksek İslami Irak Konseyi’nin (SIIC) askeri kanadı olan Bedir Örgütü başkanı) bulunuyordu.

Irak-İran savaşından beri silahlı gücü bulunan Amiri öncülüğündeki Bedir Tugayları, 2008 yılında silah bıraktığını ve siyasal parti olduğunu açıklasa da 2014 yılında yeniden silahlandı. Amiri, 2010 yılındaki seçimlerde Maliki’nin Kanun Devleti Partisi’nde milletvekilliği de yaptı.

Irak’ın tüm bölgelerinde etkin olan Bedir Tugayları, özellikle Diyala, Selahaddin ve Kerkük eyaletlerinde etkin.

Esayip Ehlul Hak: Irak’ta daha çok İran’a mesafeli duran Şii dini lider Mukteda Es-Sadr’a bağlı Mehdi Ordusu’ndan ayrılan bu grup, İran ile yakın ilişki içerisinde. Necef, Kerbela, Bağdat gibi yerlerde faaliyet yürüten örgütün başında Qeys El Xezalî bulunuyor.

Kerkük ve Xurmatu saldırılarında en önde yer alan bu yapının içerisinde Türkiye’ye yakınlığıyla bilinen Irak Türkmen Cephesi’ne (ITC) bağlı silahlı unsurlar da katılmıştı.

Hizbullah Ketibesi: ABD’nin 2003 yılında Irak’a müdahalesi sırasında “Muhtar ordusu” olarak örgütlenen grubun temeli üzerinde kurulan bu grup, İran dini otoritesi Seyid Alî Xemaneyî’ye biat ettiğini açıklamıştı. Tüm Irak’ta faaliyet yürüten örgüt, özellikle Türkmenler arasında sempatizan buluyor.

Seyyîdul Şuheda Ketibesi: İran dini lideri Hamaney’e bağlılık yemini eden ve Hizbullah’a yakınlığıyla bilinen örgütün liderliğini Hecî Ebû Ala yapıyor.

Horasan Tugayları: İran menşeili bu örgütün komuta kademesinin de İran’da olduğu belirtiliyor.

Saraya El Selam: Eski Irak başbakanı Haydar Ebadi’ye yakınlığıyla tanınan bu örgüt ise Samarra ve Necef başta olmak üzere birçok bölgede faaliyet yürütüyor. Muqteda Es-Sadr tarafından 2014 yılında kurulmuştu. Heşdî Şabî’nin içerisinde gruplar arasında geçişkenlikler ve ayrılmalar değişkenlik gösteriyor.

 

QAMİŞLO