- ABD ve İran rejimi arasındaki pazarlıklar, Lübnan'daki çatışmalar ve Hürmüz Boğazı'nın kapatılma resti nedeniyle gergin bir atmosferde yapılıyor.
ABD ve İran rejimi, Hürmüz Boğazı, Lübnan ve nükleer silah üretimi için İsviçre’de pazarlıklara başladı. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, 21 Haziran Pazar sabahı erken saatlerde, İran Meclis Başkanı Muhammad Bakır Kalibaf ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise Cumartesi günü geç saatlerde ülkeye ulaştı. Görüşmelere Pakistan Başbakanı Şehbaz Sharif ve ülkenin silahlı kuvvetleri komutanı Mareşal Asim Münir de katıldı.
Pakistan Dışişleri Bakanlığı, görüşmeler öncesinde yaptığı açıklamada, "Pakistan, İran ile ABD arasındaki mutabakatların uygulanmasını desteklemeye devam edecek" ifadelerini kullandı.
Uçağa binmeden önce basın mensuplarına konuşan Vance da “nükleer mesele" ve "Lübnan'daki ateşkes meselesi" konusunda ilerleme kaydetmeyi umduğunu söyledi.
Lübnan’ın güneyinde İsrail-Hizbullah arasında süren savaşa ilişkin, "Aslında orada durum düzeliyor ve olaylar biraz yatışıyor. İsrail ve Lübnan'ın her ikisinin de güvenli ve emniyetli olmasını sağlamak için bu konuyu sürekli olarak yönetmemiz gerekecek” dedi.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise ülkesinin "karşı tarafın taahhütlerini yerine getirmesini talep edeceğini" söyledi. İsrail-Hizbullah savaşının sürmesinin ön mutabakatı riske attığını belirterek, anlaşma hükümlerinin hızla uygulanmaması halinde protokolün “tehlikeye gireceği” uyarısında bulundu. Rejim, anlaşmanın yalnızca İran ve ABD’yi değil, Lübnan dahil tüm çatışma alanlarında geçerli olmasını dayatıyor.
İki ay pazarlık sürecek
60 gün sürmesi planlanan görüşmelerde, “İran’ın nükleer programı, Lübnan’da ateşkesin kalıcı hale getirilmesi, Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş güvenliği ve İran’a yönelik ekonomik yaptırımlar” ana başlıklar.
İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarını gerekçe gösteren İran rejimi, Cumartesi günü Hürmüz Boğazı'nı yeniden kapattı. Rejimin açıklamasında, "Hürmüz Boğazı'nın deniz trafiğine kapatıldığı ilan edilmiştir" ifadesi kullanılarak küresel ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticareti için büyük önem taşıyan boğazın kapatılmasının sadece bir "ilk adım" olduğunu belirtmişti. Ayrıca bildiride, "Saldırıların devam etmesi durumunda, düşmanı taahhütlerine uymaya zorlamak için başka adımların da atılacağı" ifade edildi.
ABD’den geçiş ücreti tehdidi
ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) ise yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'nın gemi trafiğine açık kalmaya devam ettiğini ve Amerikan kuvvetlerinin "bölgede ve teyakkuzda" olduğunu aktardı.
Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump, İran ile müzakerelerin başarısız olması durumunda Hürmüz Boğazı için bir “geçiş ücreti” uygulaması tehdidinde bulundu. Trump, kendisine ait Truth Social adlı sosyal medya platformunda, bunun ülkesinin "Ortadoğu'nun koruyucu meleği olarak sunduğu hizmetlerin karşılığı" olarak alınacağını dile getirdi. İran da Hürmüz Boğazı'nda sunduğu denizcilik hizmetleri için ücret talep etmeyi planlıyor.
Lübnan da sular durulmuyor
İsrail-Hizbullah savaşı nedeniyle ABD-İran arasında 19 Haziran Cuma günü İsviçre'de yapılması planlanan görüşme süresiz ertelenmişti. Cuma günü öğleden sonra ise İsrail-Hizbullah arasında ateşkesin ilan edildiği duyurulmuştu. Ancak ateşkesten saatler sonra İsrail, Hizbullah'ın saldırılarına yanıt verdiğini söyleyerek, Lübnan'ın güneyini yeniden vurdu. Hizbullah, saldırılara karşılık verme hakkını saklı tuttuğunu söylüyor. Lübnanlı yetkililer İsrail'in son saldırılarında en az 15 kişinin öldüğünü açıkladı.
20 Haziran Cumartesi günü bir İsrailli askeri yetkili, gece boyunca Lübnan'ın güneyindeki İsrail güçlerine karşı "50'den fazla roket fırlatıldığını" iddia ederek, Hizbullah'a yeni saldırılar düzenlediklerini açıkladı. Hizbullah, saldırıları üstlenen ya da yalanlayan bir açıklama yapmadı. Lübnan resmi basını, İsrail'in yaklaşık 20 noktaya hava saldırıları düzenlediğini bildirdi; ülkenin sivil savunma kurumu da Lübnan'ın güneyindeki Nebatiye bölgesinde 16 kişinin öldüğünü açıkladı.
Lübnanlı milletvekili ve Hizbullah temsilcisi Hasan Fadlallah, Cumartesi günü yaptığı açıklamada İsrail'in ateşkese uyması gerektiğini söyledi. Aksi takdirde karşılık verileceği uyarısında bulundu. İsrail'den de Hizbullah'ı ateşkese uyması konusunda uyaran açıklamalar geldi. NİDWALDEN
