EYYÜP KURT / TOKYO
Tokyo’da yüzlerce kişi çiçek açan Sakura (kiraz) ağaçlarının altında baharın gelişini kutladı. Çiçekler dökülmeye başlayana kadar iki hafta boyunca milyonlarca kişi, geleneksel Hanami Bayramı kutlamalarına katılıyor.
Sakura ağaçlarının altında baharın gelişini kutlamak, Japonlarda eski ve önemli bir gelenek. Japon kültüründe de çok özel bir yeri var. Sakura’nın çiçekleri makbuldür. Çiçekleri ağır ağır açar ama çok çabuk dökülür. Hem hayatın başlangıcını yani baharı müjdeler hem de kaçınılmaz sonunu simgeler. Japonya’da baharın müjdecisi olmasına rağmen, daha solmadan en güzel halindeyken dallarından düşmesi sebebiyle edebiyatta ölüm ile yaşamın birlikteliğini ifade eder. Zıtlıklar yaşamın her anında birliktedir; siyah ile beyaz gibi, iyi ile kötü gibi, yaşam ile ölüm gibi...
Yeniden doğuşun simgesi
Samuray tarzı yaşamı kabullenmiş olan Japon halkı için kiraz çiçeği büyük anlam taşıyor. Bunun nedeni kiraz çiçeklerinin en güzel çağlarında solmadan direk olarak yere düşmeleri. Samuraylar kiraz çiçeklerine bakarak olası bir savaşta her an ölümü akıllarına getirmek ve felsefi bir evreye geçer.
Kiraz çiçekleri samuraylar için hem yaşamı hem de ani bir ölümü hatırlatır. Ağaç, Japon kültüründe mükemmel güzelliği ve aynı zamanda hızlı, acısız ölümü ifade eder. Bir şeyin hem üstün güzellik hem de hızlı şekilde ölmeyi nasıl aynı anda sembolize ettiği sorusunun cevabı ise Japon kültürünün ölüme bakış açısında gizli.
Mart’ın sonu Nisan’ın ilk haftası
Bu çiçek Mart ayının son haftası ile Nisan’ın ilk haftası açar ve Japonya’da bu dönem kutsal sayılır. Öyle ki hava durumundan sonra bir de “Sakura Durumu” verilir. Çiçeklerin açtığı bu dönem Japonya’nın en çok turist kabul ettiği dönemdir. Sakura’nın dalda kaldığı zamanın çok kısa olması, Japon kültüründe hayatın gelip geçici olduğu anlamına gelir.
Budizmle de bağlantılı
Kiraz ağacı Çin kültüründe ise dişi formu temsil edermiş. Oysa, Japon kültüründe çok daha derin bir anlam kazanmış. Japonlar kiraz ağacının çiçeğini yaşam döngüsünü gözlemleyerek genel olarak insan yaşamı ile Sakura’nın benzerliğine dikkat çekmişlerdir. Genel olarak yaşamın bir metaforik temsili olması ile birlikte, kiraz ağacı çiçeği Budizm ile derin bağlantılarının var olduğuna inanılıyor.
Festivallerle kutlanıyor
Festivallerde, 11 kentte ikişer haftalık festivallerle kutlanan “Sakura Zensen”, Japon kültüründe hayata yeni başlangıcı simgeliyor. Tüm halkın katıldığı coşku dolu bir bayram olmanın ötesinde, Japon halkının hayatını da düzenliyor. Pek çok önemli olay, çiçeklerin açılış gününe göre belirlenir. Evlilik tarihi gibi… Mart ayında başlayıp, Mayıs’ın sonlarına kadar süren bahar, Japonlar için Hana-mi yani ‘çiçek seyri’ anlamına gelmektedir. Hanami, Sakura çiçeklerine hayranlık anlamındadır. Ağacın gündüz ziyaretlerine ‘hanami’, gece ziyaretlerine ‘yozakura’ deniyor. Sakuramori ise kiraz ağacı doktoru, kiraz ağacının bakımını üstlenen kişidir.
Parklara, bahçelere, tapınaklara akın
Güzelliğin ve estetiğin simgesi olan kiraz çiçekleri açtığında Japonlar sadece çiçekleri seyretmek için parklara, bahçelere, tapınaklara akın ediyor… Bu çiçek izleme partilerine “hanami” adı veriliyor. Hanami festivallerinin en can alıcı etkinliği, zen sükûnetine yaraşır şekilde, yalnızca yürümektir.
Şairlere, müzisyenlere ilham veriyor
Okyanus ikliminin hüküm sürdüğü Japonya’da Sakura’ların çiçeklenme zamanı bölgeden bölgeye değişiklik gösteriyor. Çiçeklerin açma zamanı iklimle paralel olarak güneyden kuzeye doğru ilerliyor. Bu güzellikler şöleni, yalnızca Japon halkının seyrine değil, yüzyıllardan beri şairlere, müzisyenlere ilham veriyor.
Kamikazelerin inanışı
Sakuralar, II. Dünya Savaşı’nda “kamikaze” adı verilen intihar pilotlarının da son uçuşlarına çıkmadan uçaklarına çizdikleri bir figür olarak tarih sahnesinde yerini alır. İnanışa göre, ülkelerini korumak için intihar görevini tamamlayan kahraman pilotlar bir sonraki hayatlarında kiraz çiçeği olarak reenkarne oluyor.
‘Sakura’ bu hüzünlü yanı da barındırdığından kadın ismi olarak da çokça kullanılıyor. Kast sisteminin çok köklü bir geçmişi bulunduğu Japonya’da, güzel ve özel olan pek çok şey gibi Sakuralar da uzun yıllar yalnızca soyluların tadına varabildiği bir ayrıcalıkmış. Bugün ise kadın erkek, zengin-fakir, genç-yaşlı tüm halkın coşkuyla katıldığı bir gelenek.
Meteorolojine büyük iş düşüyor
Japonya’da meteorolojinin en önemli ve kritik görevlerinden biri, ‘Sakura Zensen’in tam tarihini tespit edebilmek. En ufak bir yanılma, Japon Meteoroloji Müdürlüğü için tam bir felaket demek. Bir defasında, bir bilgisayar virüsüne mal edilen bir yanlışlık nedeniyle tarihi yanlışlıkla beş gün erken olarak açıklanan ‘Sakura Zensen’e tanıklık etmek için bahçelere koşan Japon halkı tomurcuklarla karşılaşınca büyük bir skandal yaşanmış ve bunun üzerine Meteoroloji Müdürü bir basın toplantısı düzenlemek ve halktan özür dilemek zorunda kalmış. Neyse ki, daha önce böylesi bir talihsizlik yaşayan yetkililer artık daha temkinli davranıyor ve küresel ısınma nedeniyle kirazların daha erken açacağını öngörebiliyor.
Kiraz çiçeklerinin açışı ve mükemmel ahengini kaçırmamak için insanlar planlarını meteorolojinin verdiği tarihlere göre ayarlıyor.