Kerkük valisini belirliyor

• YNK'li Kerkük Valisi Rebwar Taha'nın, Arap ve Türkmenler ile yapılan anlaşma gereği koltuğu Türkmen Muhammed Seman'a bırakacağı belirtiliyor. Gerçekleşirse 1924'ten beri ilk kez bir Türkmen, Kerkük Valisi olacak.

Kerkük, petrol zengini ve çok etnikli bir il olup, Bağdat’ın yaklaşık 250 kilometre kuzeydoğusunda yer alıyor. Kerkük, Irak Anayasası’nın 140. maddesi uyarınca tartışmalı bir bölge statüsündedir. Bu maddenin uygulanmasındaki gecikmeler, uzun süredir yerel gerilimlere yol açıyor.

Yerel medyanın haberine göre; YNK, Ağustos 2024’te varılan bir güç paylaşımı anlaşması kapsamında Kerkük Valiliğini Irak Türkmen Cephesi’ne (ITC) devretmeyi kabul etti. Bu karar, Türkmen ve Arap milletvekillerinin Irak Cumhurbaşkanı olarak YNK'li üyesi Nizar Amedi’yi seçmesinin ardından alındı. KirkukNow’un kaynaklara dayandırdığı haberine göre; çok etnikli bir anlaşma uyarınca ana idari pozisyonların rotasyonunun uygulanması bekleniyor. Irak Türkmen Cephesi yetkilisi Sawsan Abdul Wahid de valiliğin Türkmen’e devredileceğini öne sürdü. Mevcut YNK'li Vali Rebwar Taha, yorum taleplerine yanıt vermedi. The New Arab gazetesi, Irak Türkmen Cephesi’nin önde gelen isimlerinden Mardin Tahsin Gökkaya ile de iletişime geçti. Gökkaya, basınla konuşma yetkisi olmadığını belirterek yorum yapmaktan kaçındı.

2024 anlaşmasına göre; Taha’nın valiliği 2025 sonuna kadar devam edecek, sonrasında pozisyon 2026 başında Türkmen’e, daha sonra da Arap temsilcisine devredilecekti. Irak Cumhurbaşkanı seçimindeki gecikmeler, bu anlaşmanın uygulanmasını erteledi.

Kerkük’teki Arap liderler karara temkinli destek verdi. Azam el-Hamdani, iktidarın barışçıl ve dengeli bir şekilde rotasyonunun önemine vurgu yaparken, 2014'te Irak ordusunun DAİŞ'e karşı kenti savunamaması üzerine Kürt güçlerin Kerkük’ü kontrol altına almasının ardından yaşanan tutuklu ve kayıp vakalarının çözülmemiş olmasından duydukları endişeyi de dile getirdi. Irak ordusu, Kürtlerin Irak’tan bağımsızlık referandumunun ardından 2017'de Kerkük’e girmişti.

Anlaşma yapıldığı iddiası

Son toplantıda YNK'nin Arap ve Türkmen taraflarla anlaşmaya vardığı belirtilerek, YNK'nin valilik görevinden çekilmesi karşılığında Merkez Kaymakamlığı, Dakuk Kaymakamlığı, Polis Müdürlüğü ve Vali Yardımcılığı görevleri alacağı ifade edildi. Görev değişiminin ardından, gelecek yılın başında valilik makamı Türkmenlerden alınarak Araplara verilecek. Daha sonra ise Kürtler, İl Meclisi Başkanlığı görevini üstlenecek.

Meclis yarın toplanıyor

Kerkük İl Meclisi'nden Abdula Mîrweys, “Kerkük İl Meclisi Başkanı bugün bize, yarın saat 12.00’de Kerkük İl Meclisi’nin olağanüstü bir toplantısının yapılacağı bilgisini verdi” dedi. Kerkük İl Meclisi Başkanı Mihemed Îbrahîm Hafiz tarafından meclis üyelerine gönderilen belgede şu ifadeler yer aldı: “2015 yılına ait ve değiştirilmiş Kerkük İl Meclisi iç tüzüğünün 11/4 ve 38/1 maddeleri gereğince sizi acil bir toplantıya davet ediyorum. Toplantı, 16 Nisan 2026 Perşembe günü saat 12.00’de meclis toplantı salonunda gerçekleştirilecektir.”

Muhammed Seman olacak

Rûdaw’ın Kerkük muhabiri Herdî Mihemed, Kerkük İl Meclisi toplantısında Rêbwar Taha’nın görevden ayrılacağını; Muhammed Seman için oy kullanılacağını ve yeni Kerkük Valisi olmasının beklendiğini yazdı.

ITC Siyasi Büro Üyesi Emir İzzet, valilik makamının Türkmenlere verilmesi yönündeki taleplerinin devam ettiğini; YNK’nin Kerkük’te yürütülen görüşmeler kapsamında valilik koltuğunu Türkmenlere bırakma karşılığında, bazı temel talepler ileri sürdüğünü iddia etmişti.

1924'ten bu yana ilk

Türkmen Cephesi, 2024'te yerel hükümetin kurulmasını boykot etmişti, ancak daha sonra iki fraksiyona bölündü. Erşat Salihi liderliğindeki bir fraksiyon, siyasi dışlanmayı önlemek için katılıma karşı çıkarken, onun kampına yakın bir figür yardımcılık görevini elde etti. Resmi liderlik ise boykotu sürdürdü. Kurdistan Watch'a göre; şimdi Türkiye'nin daha doğrudan angajmanıyla bu pozisyon değişmiş görünüyor; Valilik, Salihi'nin fraksiyonu yerine Cephe'nin resmi liderliğine gidiyor, yani Rebwar Taha'nın koltuğuna Muhammed Seman oturuyor. Böylece 1924'ten bu yana bu görevi üstlenen ilk Türkmen olacak.

İl Meclisi'nde Türkmen Cephesi iki sandalyeye sahip. YNK, 5 sandalyeyi kontrol ediyor, müttefik bir Hristiyan ise kota sandalyesinde. Arap temsili, büyük ölçüde Muhammed el-Halbusî ile uyumlu, 6 sandalyeyi oluşturuyor, KDP ise ikisini elinde tutuyor.

Halbusi'nin iki yılından biri

Kurdistan Watch'a göre; aslında Muhammed el-Halbusi, Kerkük Valiliği için kendi tarafının iki yıllık payından bir yılı Türklere verdi. Bunun nedeni de şöyle izah ediliyor: Halbusi'nin açıkça büyük hırsları var ve valilikten bir yıldan vazgeçmek, potansiyel olarak çok daha büyük kazanımlar için küçük bir taviz. Bu, Irak devletinin ilk yılları hariç, bir Türkmen'in bu görevi üstlendiği ilk kez olacak. Sembolik değeri önemli, özellikle Kerkük gibi bir vilayette, Türkmenlerin Kürtler ve Araplar arasında oturduğu ve etnik olarak karma bir alanda dengeyi değiştirebileceği bir yerde. Son seçimde, Kürt partileri birlikte 5 sandalye kazandı, Araplar 5 kazandı ve Türkmenler iki kazandı. Tam da bu yüzden Türkmenler kilit belirleyici olarak önemli. Bu, onlara yönelik büyük bir jest olarak görülecek. Ayrıca YNK onayı gerektirdiği için oraya da biraz kredi gidecek ama bu daha açık bir Halbusi hamlesi.

Türkiye'ye de jest mi?

Yerel demografinin ötesinde, bu aynı zamanda Türkiye'ye yönelik bir jest olarak görülecek ve Halbusi'nin bölgesel bağlarını YNK'nin hesabına güçlendirecek. Aynı zamanda oynadığı oyunun türünü de gösteriyor. İttifaklar kurma ve tavizleri dağıtma konusunda son derece stratejik davranıyor.

Buna karşılık, iki ana Kürt partisi hala küçük oyunlara gömülmüş durumda. KDP cenahından gelen salvolar, YNK'ye yönelik olsa da, aslında Kerkük'teki genel Kürt konumunu zayıflatıyor; burada Kürt etkisi, diğer gruplar arasında müttefikleri sürdürmeye bağlı. Sonuç, tartışmalı bölgelerdeki Kürt duruşunu baltalamak oluyor.

İttifakın gereği tavizlerdir

KDP Politbüro Üyesi ve Süleymaniye-Halepçe Örgütlenme Ofisi Başkanı Ali Hüseyin ise Kürt uzlaşısının bypass edilmesinin cumhurbaşkanlığının ötesinde sonuçları olduğunu belirterek, YNK ile federal Arap partiler arasında yapılan ikili anlaşmanın, önemli siyasi tavizler içerdiğini ve Kürdistan’ın uzun vadeli idari önceliklerini tehlikeye attığını savundu. Özellikle tartışmalı Kerkük ilinin valiliği ve diğer kritik idari kazanımların bu koalisyonun bedeli olarak verildiğini ileri sürdü. Kerkük’ün stratejik ve tarihsel önemine dikkat çeken Hüseyin, kenti ve sakinlerini “Kürdistan’ın kalbi” olarak niteledi. Kürdistan mücadelesinin mirasına atıfta bulunarak, KDP’nin eski BAAS rejimiyle yapılan en zorlu müzakerelerde bile Kerkük’ün statüsünden taviz vermediğini öne süren Ali Hüseyin, halbuki güncel siyasi ortamda Kerkük Valisi'nin atanmasının güçlü ve birleşik bir Kürdistanlı mesaj vermesi gerektiğini vurguladı. Bu birliğin, Irak Anayasası’nın 140. maddesinin uygulanması, yeni Araplaştırma politikalarının önlenmesi ve tartışmalı bölgelerde sistematik baskıya maruz kalan Kürt çiftçilerin korunması için zorunlu olduğunu belirtti.

Muhammed Seman kimdir?

Muhammed Seman Ağa, Kerkük'te doğdu. 1999-2004 yıllarında Gazi Üniversitesi Türk Dili Edebiyatı Bölümü'nde eğitim gördü. Türkmen gençlik hareketlerinde yer aldı, 2006-2008 yıllarında Türkmeneli Öğrenci ve Gençler Birliği Başkanı görevinde bulundu. 2010-2019 yıllarında Irak Türkmen Cephesi (ITC) Kerkük İl Teşkilat sorumluluğu görevini üstlendi. 2019'da ITC Sözcüsü, 2022'de ITC Siyasi Büro üyesi oldu. 13 Nisan 2025'te ITC siyasi büro üyelerinin oylarıyla ITC Başkanlığına seçildi. ITC ve başkanlarının, Türk devleti ve özellikle MİT ile çalıştıkları biliniyor.

KERKÜK