YNK memnun, KDP tepkili

• YNK'nin, diğer gruplarla anlaşması sonucu Kerkük Valiliğini bir Türkmen'e devretmesi, KDP'nin boykotu ve tepkisiyle karşılaştı. YNK ise ilin yapısına işaret ederek, bunun normal olduğunu savunuyor.
• Görevi devreden YNK'li Rebwar Taha, kentte kalarak Vali Yardımcılığı görevini sürdüreceğini söyledi. Yeni Vali ise üç dildeki konuşmasında tüm bileşenlerle birlikte kenti yöneteceklerini söyledi.

KDP Parlamento Bloku Lideri Şahvan Abdullah, Kerkük'teki oylamayı, Kerkük halkının iradesi dışında yürütülen yasa dışı bir süreç olarak niteledi; KDP Sözcüsü Mahmud Muhammed de dayatılan düzenlemeleri kabul edemeyeceklerini söyledi. YNK Sözcüsü ise şu soruları yöneltti: "Eğer Kerkük Valiliği göreviyle ilgileniyorlarsa neden Rebwar Taha’ya oy vermediler? Rebwar Taha’yı neden tebrik etmediler, neden Hewlêr’e gitmesini engellediler ve neden mahkemelerde hakkında şikayette bulundular? Kim yanıltıcı siyaset yapıyor?"

Kerkük’ü haritada işaretleyin, her şey netleşir. Altında petrol, üzerinde dört topluluk ve iki hükümet (Bağdat ve Hewlêr) var.  Her biri buranın kendisine ait olduğunu iddia ediyor. Ülkenin en önemli petrol rezervlerinden bazılarının üzerine kurulu bir il. Kürtler, Araplar, Türkmenler ve küçük bir Hristiyan azınlık olmak üzere dört topluluğa ev sahipliği yapıyor. Her topluluğun kendine özgü siyasi kimliği, tarihsel referansları ve kente dair talepleri var. Kürtler, Kerkük’e “Kürdistan’ın Kudüs’ü ve kalbi” derken, Türkmenler burayı tarihi bir şehir olarak görüyor. Saddam Hüseyin döneminde Araplaştırma politikalarıyla yerleştirilen birçok Arap aile ise kentin siyasi statüsünden bağımsız olarak burayı kendi yurtları kabul ediyor. İl, Irak Anayasası’nın 140. Maddesi uyarınca resmen “tartışmalı bölge” statüsünde. Bu madde, Kerkük’ün Federe Kürdistan'a mı Federal Irak'a mı bağlı olacağına karar vermek için normalleştirme, nüfus sayımı ve referandum olmak üzere üç aşamalı bir süreç öngörüyor. Bu sürecin 2007’de tamamlanması gerekiyordu. Aradan neredeyse 20 yıl geçmesine rağmen hâlâ tamamlanmadı. Bu da Kerkük’ü anayasal bir boşlukta bırakıyor ve her siyasi atamayı egemenlik iddiası gibi hissettiriyor.

18 yıllık boşluk

Kerkük’te 2005-2023 yılları arasında il meclisi seçimi yapılmadı. Yani 18 yıl boyunca il, yerel seçimle oluşmuş bir yönetim organı olmadan idare edildi; bu da var olan tüm gerilimleri derinleştirdi. Seçimler, nihayet 18 Aralık 2023’te yapıldığında, 16 sandalyeli il meclisi şu şekilde dağıldı:

* YNK: 5 sandalye

* Arap İttifakı: 3 sandalye

* Liderlik İttifakı (Arap bağlantılı): 2 sandalye

* KDP: 2 sandalye

* Türkmen Cephesi: 2 sandalye

* El-Uruba İttifakı (Arap bağlantılı): 1 sandalye

* Babil Hareketi (Hristiyan kotası): 1 sandalye

Bu parçalı sonuç, koalisyon kurmayı kaçınılmaz kıldı; Kerkük’ün tarihi göz önüne alındığında ise son derece zorlaştırdı. Vali seçimi için 8 ay geçti.

Bağdat'taki anlaşma

Tıkanıklık, Ağustos 2024’te Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani’nin Bağdat’taki El-Reşid Oteli’nde düzenlediği siyasi oturumla kısmen aşıldı. Oturuma 16 meclis üyesinden 9’u katıldı: YNK bağlantılı koalisyondan 5, Arap blokunun boykotunu kıran 3 Arap üye ve Babil Hareketi’nden 1 üye. KDP’nin 2 üyesi, Türkmen Cephesi’nin 2 üyesi ve 3 Arap üye oturuma katılmayı reddetti. 9 üyenin katılımıyla Rebwar Taha, Vali; İbrahim Muhammed el-Hafız ise Meclis Başkanı seçildi. 2005’ten beri Kerkük’te yerel seçimle oluşmuş ikinci yönetim organıydı bu. Oturum hemen itirazlarla karşılandı. KDP, resmi davet almadığını, Türkmen Cephesi ise oturumu mahkemeye taşıyacağını açıkladı. Boykot eden Arap üyeler, sonucu hukuken geçersiz saydıklarını belirterek İl Seçim Kanunu’nun 13. Maddesi’ni gerekçe gösterdi. Bu madde, Kerkük yerel yönetiminin tüm kazanan blokların katılımı ve uzlaşısıyla oluşturulmasını şart koşuyor.

Rotasyona tabi

Oturumu siyasi olarak mümkün kılan şey, bazı katılımcıların iddia ettiği güç paylaşımı anlaşmasıydı. Valilik görevi, Kerkük’ün bileşenleri arasında rotasyona tabi olacaktı. Taha, iki yıl görev yapacak, ardından görevi bir Türkmen isim devralacaktı.

İki yıl sonra kriz

Taha’nın göreve gelmesinin üzerinden iki yıl geçti ve görev değişimi beklendi. Taha’nın baştan yazılı istifa mektubu verdiği ve rotasyon taahhüdünün bağlayıcı olduğu söylendi. Zaten sayılar, YNK'nin iş birliği olmadan bile görevden almayı mümkün kılıyordu. Arap blokları toplam 6, Türkmen Cephesi 2, KDP 2 sandalye tutuyor. YNK'nin 5 sandalyesine karşı toplam 10 sandalye. KDP'nin Kürtlük üzerinden sıkıştırdığı YNK için özellikle Kürt olmayan bir isme valiliği baskı altında devretmek, Kürt hareketinin tarihsel olarak ulusal projesinin ayrılmaz parçası olarak gördüğü bir ilde siyasi maliyet doğuracağı açıktı. Hele bunun İran nüfuzundan sonra Türkiye'nin nüfuzuna girme çabasının sonucu olarak yorumlanması, bu maliyeti büyütüyor.

YNK'ye, Merkez Kaymakamlığı, Dakuk Kaymakamlığı, Polis Müdürlüğü ve Vali Yardımcılığı veriliyor.

Türkmen Vali başladı

Tıkanıklık, Perşembe günü kırıldı. Kerkük İl Meclisi toplandı ve Muhammed Seman’ı vali olarak atadı. Böylece varılan genel rotasyon çerçevesinde eski Vali Rebwar Taha, Vali Yardımcılığı görevine geçiyor. Benzer bir düzenleme Meclis Başkan Yardımcılığı için de öngörülüyor.

100 yıl sonraki Türkmen

Seçilmesinin ardından düzenlediği ilk basın toplantısında Kürtçe, Türkmence ve Arapça konuşan Türkmen Vali Seman Ağa, yönetim anlayışının "ortaklık ve danışma" üzerine kurulu olacağını ifade ederek, hiçbir bileşeni dışlamayacaklarını söyledi. Yeni Vali, "Burada sadece bir kesimi veya bir bileşeni temsil etmek için bulunmuyorum. Kürt, Arap, Türkmen ve Hristiyan; tüm Kerküklülerin hizmetkarı olacağım. Kerkük hepimizin mülküdür ve ortaklık bu aziz ilin istikrarının anahtarıdır. Şunu açıkça belirtmek isterim ki; yardımcılarım ve danışmanlarımla istişare etmeden hiçbir karara imza atmayacağım. Yakıt krizinin çözümü ve koordinasyon içinde elektrik verilme saatlerinin artırılması. Çiftçilerin haklarının korunması, hasat ve pazarlama süreçlerinin başarıyla yönetilmesi. Kerkük’ün 'petrodolar' haklarının takip edilmesi ve eğitim, sağlık, ticaret ile sanayi sektörlerinin geliştirilmesi. Kerkük gençleri için yeni iş imkanlarının yaratılması.”

Makamların toplumsal kesimler arasında dönüşümlü olarak yönetilmesinin (2+2 modeline atıfla) inançlarının bir gereği olduğunu söyleyen Vali, "Elimizden geleni yapacağız, birlikte daha güzel imzalara atacağız. Biz devlet adamları olarak Kürt, Arap ve Hristiyan kardeşlerimizle bu şehri yönetmeye muktediriz" dedi.

Yeni Vali, eski Vali Rebwar Taha, ve Meclis Başkanı Muhammed Hafız ile bir ekip ruhuyla çalışacaklarını ifade ederek; YNK Lideri Bafil Talabani ve Sünni lider Muhammed Halbusi gibi liderlerin de diyalog diline katkı sunduğunu belirtti.

YNK'ye göre normal

YNK, bunu bir taviz değil, önceki anlaşmanın rutin uygulaması olarak çerçeveliyor. YNK Sözcüsü Karwan Xezneyî, Kerkük Valisi değişiminin, cumhurbaşkanlığı göreviyle hiçbir ilgisi olmadığını, iki yıl önce yapılan anlaşmaya dayandığını söyledi. Bunun bir demokratik süreç olduğunu savunan YNK Sözcüsü, "Biz bu görevin kimse için siyasi bir miras olduğuna inanmıyoruz. Demokratik süreçleri pekiştirmek için vatandaşlarımıza karşı dürüst ve kararlı olmamız gerektiğine inanıyoruz.

KDP'ye eleştiriler

Eğer Kerkük Valiliği göreviyle ilgileniyorlarsa neden Rebwar Taha’ya oy vermediler? Rebwar Taha’yı neden tebrik etmediler, neden Hewlêr’e gitmesini engellediler ve neden mahkemelerde hakkında şikayette bulundular? Kim yanıltıcı siyaset yapıyor?Eğer bizimle gelselerdi, bugün onlarla görev değişimini kabul ederdik. Milletimizi yanıltma politikasını durdurun. Milletimiz dürüst ve gururlu bir millettir. Kürt halkına diyoruz ki: Maaş sorununu çözüyoruz, karalama yapıyorlar. Bağdat’ta Kürt bir cumhurbaşkanı atamaya çalışıyoruz ve ulusal sorunlarımızı çözüyoruz, sırtlarını dönüyorlar.”

Federe Hükümet için

YNK Sözcüsü, yeni bir aşamaya geçildiğini ve Federe Kürdistan Hükümeti’nin kurulması temelinde müzakerelere yeniden başlayacaklarını söyledi.

KDP: Yasa dışı süreçtir

KDP Parlamento Bloku Lideri Şahvan Abdullah ise oylamayı “Kerkük halkının iradesi dışında yürütülen yasa dışı bir süreç” olarak niteledi. KDP Sözcüsü Mahmud Muhammed, partisinin “kötü niyetle ve Kerkük’ün sadık halkını temsil eden partilerin katılımı olmadan dayatılan düzenlemeleri” kabul edemeyeceğini söyledi.

Taha: Kerkük'e hizmet

Eski Vali Rebwar Taha ise dünkü video mesajında, kendisine güvendiği için YNK Genel Başkanı Bafil Talabani'ye teşekkür etti, çok küçük bir bütçeyle önemli hizmetler verdiğini hatırlattı.  Taha, şunları söyledi: "Hizmet etmeyi bırakmadık. Kerkük toplulukları arasında bir arada yaşama ruhunu yeniden canlandırmak için ciddi bir şekilde çalıştık. Kerkük'ten ayrılmadım, sadece Kerkük'te kalıp hizmet etmek istiyorum. Kerkük halkına hizmet etmek için Kerkük Vali Yardımcılığı görevini kabul ettim ve Kürtleri bir kez daha mahrum bırakmak istemiyorum, inşa ettiğimiz projelerin yarım kalmasına izin vermeyeceğim. Halkın ve Kerkük'ün çıkarları doğrultusunda bir karar vermek zorunda kaldım, bu benim için kolay olmasa da hizmetlerime devam etmeliyim. Bir yıl 6 ay içinde, bana yönelik üç suikast girişimi oldu, ancak ben Kerkük şehrine hizmet etmeye devam ettim ve edeceğim. Kerkük ve Kerkük halkı için Mam Celal'ın yolundan devam edeceğiz, bu aşama geçecek ve daha iyi bir geleceğe doğru ilerleyeceğiz." KERKÜK