YNK adayı seçildi, KDP sırtını döndü

• Irak Parlamentosu, aylar süren çıkmazın ardından YNK'li aday Nizar Amedî’yi Cumhurbaşkanı olarak seçti. KDP, seçimi protesto ettiği gibi Cumhurbaşkanı'nı tanımayacağını deklare etti.

Irak Parlamentosu, aylar süren gecikme ve müzakerelerin ardından önceki gün Nizar Amedî’yi Cumhurbaşkanı olarak seçti. KDP Politbürosu, seçimin yapıldığı oturumun yasa dışı olduğunu öne sürerek seçilen adayı Kürdistan'ın temsilcisi olarak tanımayacaklarını duyurdu; partinin Bağdat'taki milletvekilleri ile hükümet temsilcilerini istişare amacıyla Hewlêr'e çağırdı.

İki büyük Kürt parti arasında varılan ayrı bir anlaşmaya göre YNK, Cumhurbaşkanı; KDP ise Federe Kürdistan Başkanlığını aday gösterir. 2003’te mezhep şiddetine engel olmak amacıyla kurulan güç paylaşımı sistemine göre Irak Başbakanı Şii, Meclis Başkanı Sünni ve Cumhurbaşkanı (büyük ölçüde törensel bir makam) ise Kürt olmak zorundadır. YNK'nin adayı eski Çevre Bakanı Amedî, 2003’teki ABD öncülüğündeki işgalden bu yana ülkenin 6. Cumhurbaşkanı oldu. Fuad Hüseyin gibi Irak Dışişleri Bakanı’nın da aralarında bulunduğu birkaç adayı geride bıraktı.  Duhok doğumlu mühendis Nizar Amedî, Celal Talabani ve Fuad Masum'a danışmanlık yapmıştı. Ayrıca YNK’nin Bağdat Ofisi’nin başkanıydı; bu da onu Federe Kürdistan ile Bağdat’taki merkezi hükümet arasında köprü görevi gören önemli bir figür yapıyordu. Oy verme işlemi, kesin bir çoğunluk çıkaramayan genel seçimden 5 ay sonra gerçekleşti ve bu durum ana siyasi partiler arasında gecikmelere ve güç mücadelesine yol açmıştı. Cumhurbaşkanı'nın seçilememesi, yeni hükümetin kurulmasını da geciktirmişti.

Başbakanı atama görevi

Süreç, önce Cumhurbaşkanı'nın seçilmesini, ardından Cumhurbaşkanı'nın, en büyük blokun başbakan adayını hükümeti kurmakla görevlendirmesini gerektiriyor. Şimdi Cumhurbaşkanı Amedî’nin önünde başbakan atamak gibi ağır bir görev bulunuyor. Irak Anayasası’na göre; Cumhurbaşkanı, en büyük parlamento blokunun adayını hükümeti kurmakla görevlendirmek için 15 günlük süreye sahiptir. İran’a yakın partilerden oluşan Şii Koordinasyon Çerçevesi adlı baskın blok, Ocak'ta Washington’un itirazına rağmen eski Başbakan Nuri el-Maliki’yi aday göstereceğini açıklamıştı. Blok, şimdi ya el-Maliki’nin adaylığını sürdürecek ya da başka bir isim seçecek.

Parlamento, KDP ve YNK’nin cumhurbaşkanlığı konusunda anlaşamaması üzerine daha önce iki girişimde bulunmuş, ancak sonuç alamamıştı. Anayasal olarak seçilmesi için yeni parlamento döneminin ilk oturumundan (29 Aralık) itibaren 30 günlük süre öngörülmüştü.

Kürt partilerindeki pürüz

Oylamadan önce The National’a konuşan üst düzey bir KDP yetkilisi, cumhurbaşkanlığının tek bir partiye ait olmadığını ve “dış müdahaleleri” reddettiklerini belirterek, Meclis çoğunluğundaki Şii bloku (Koordinasyon Cephesi) ima etti ve şunu ekledi: “Tek bir aday arkasında birleşerek oy vermek istiyoruz. Tüm Kürt partilerini gerçekten temsil eden bir aday, başkaları tarafından dayatılan bir cumhurbaşkanı değil.”

Başka bir KDP yetkilisi ise “Kürt birliği, Federe Kürdistan  Parlamentosu’nun yeniden aktif hale getirilmesi ve yeni bölgesel kabinenin kurulması zorunludur ve yeni cumhurbaşkanının öncelikli gündemi olmalıdır” şeklinde konuştu.

Federe hükümet kurulamıyor

Federe Kürdistan, son bölgesel parlamento seçimini Ekim 2024’te yapmıştı, ancak yeni hükümet hâlâ kurulamadı. KDP 100 sandalyeden 39’unu, YNK ise 23’ünü kazanmıştı. Hiçbir parti salt çoğunluğa sahip olmadığı için ana hükümet pozisyonlarının paylaşımı konusunda tıkanıklık yaşanıyor.

KDP protesto ediyor

Nizar Amedî'nin Cumhurbaşkanı seçilmesiyle sonuçlanan oturumun ardından KDP Politbürosu'ndan yazılı bir açıklama geldi. Açıklamada, "Cumhurbaşkanlığı makamı için belirlenen aday, Kürdistani mekanizmaların dışında tutulmuştur. Oysa bu makam bir partinin değil, Kürdistan halkının hakkıdır (istihkakıdır). Bu aday söz konusu makam için tek bir parti tarafından belirlenmiş ve Irak'ın diğer bileşenlerine mensup bazı taraflarca onaylanmıştır. Bu şekilde belirlenen bir kişiyi Kürdistan çoğunluğunun temsilcisi olarak tanımıyor ve onunla muhatap olmayacağımızı ilan ediyoruz. Şu anda durumu değerlendirmek ve istişarelerde bulunmak üzere Temsilciler Meclisi ile Irak Federal Hükümeti'ndeki tüm temsilcilerimiz (gruplarımız) Federe Kürdistan'a dönmektedir" denildi.

YNK'nin hükümet tavrı

YNK'li Irak Cumhurbaşkanı Nizar Amedî'nin yemin etmesinin ardından YNK Sözcüsü Karwan Gezneyî de kameralar karşısına geçti. Karwan Gezneyî, düzenlediği basın toplantısında, Irak'taki siyasi tıkanıklığın aşılmasına dikkat çekerek, "Cumhurbaşkanlığı seçiminin, ülkedeki engelleri aşmak adına en kısa sürede yeni ve etkin bir hükümetin kurulmasına vesile olmasını umuyoruz. Sorunların çözümü için el ele vermeli ve proaktif olmalıyız" dedi.

Yeni kurulacak Irak hükümetinin başbakanının kim olacağı tartışmalarına ilişkin partisinin net tutumunu ortaya koyan Gezneyî, "Koordinasyon Çerçevesi'nin nihai karar olarak Irak Başbakanlığı için görevlendireceği kişiye tam bir bağlılığımız var" ifadelerini kullandı.

Federe Kürdistan Parlamentosu seçimlerinin üzerinden yaklaşık bir buçuk yıl geçmesine rağmen halen yeni kabinenin kurulamamış olmasını da hatırlatan Sözcü, şunları söyledi: "Bağdat'taki bu olumlu adımın, Kürdistan Bölgesi'ndeki siyasi adımların da hızlanmasını sağlamasını umuyoruz. Zira Kürdistan Bölgesi ve bütün olarak Irak büyük sınamalarla karşı karşıya. Bu sebeple, halkımıza hizmet edecek olan Kürdistan Bölgesi Hükümeti'nin vakit kaybetmeden kurulması elzemdir."

KNK ve DEM Parti kutladı

Bu arada Kürdistan Ulusal Kongresi (KNK) Amedî’nin seçilmesini kutladı. Bu seçimin demokratik ve istikrarlı bir Irak için vesile olmasını umut eden KNK, şunları ifade etti: "Halkımızın beklentisi, sizin döneminizde başta Anayasa'nın 140. Maddesi olmak üzere, Federe Kürdistan ile Bağdat arasındaki tüm sorunların Irak Anayasası temelinde çözülmesidir. Ayrıca Irak’taki tüm bileşenlerin, Asuri-Keldani-Süryaniler ile tüm din ve inanç gruplarının meşru haklarının korunması ve güvence altına alınması gerekmektedir. Özellikle Êzîdî inancına mensup Şengal halkı büyük acılar yaşamış ve yaralanmıştır; onların inançları, kültürleri ve kimlikleri güvence altına alınmalıdır. Kürt sorunu adil bir şekilde çözülmeden Ortadoğu’da barış ve istikrarın sağlanması mümkün değildir. Umudumuz, bu gerçeği her zaman göz önünde bulundurmanız ve Kürt sorununun bölge genelinde barışçıl bir şekilde çözülmesi için tutum ve çaba göstermenizdir.”

Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) de Kürtçe ve Türkçe tebrik mesajı yayımladı. Mesajda şunlara yer verildi: “Irak’ın çok kimlikli, çok inançlı ve çok kültürlü toplumsal yapısının eşit yurttaşlık, diyalog ve uzlaşı temelinde güçlenmesi, bölgesel barış açısından da büyük önem taşımaktadır. Yeni dönemin, Irak’ta ortak yaşamı pekiştiren, halkların iradesini esas alan ve bölgesel istikrara katkı sunan bir sürece vesile olmasını temenni ediyoruz.” BAĞDAT