Tarih boyunca Kürtlere has bir alfabe olmuş mudur? Bu konu üzerinde maalesef istenilen düzeyde araştırma yok. Ama tarihçiler tarafından Kürtlerin ataları oldukları kabul edilen Medlerin kendilerine ait bir alfabelerinin olduğu biliniyor. Bilindiği halde bu konudaki bilgimiz sınırlı. Araştırmacıların bu konu ile biraz fazla ilgilenmesini ummaktan başka şimdilik yapacak fazla birşey yok.
Ekim 2018’de, Hollanda’da yapılan Kurdistan Ulusal Kongresinin (KNK) 18. Genel Kurul toplantısında Zerdüştlerin temsilcisi olan Pir Loqman tarafından bir çağrı yapıldı. Pir: “Kürtlerin tekrar kendi alfabelerine dönmeleri, tekrar öğrenip onunla yazmaları gerektiğini” söyledi. Peki böyle bir alfabe var mı?
Evet, böyle bir alfabe var ve Kürtler arasında “Dîndebîrê” olarak adlandırılır. 48 tane sesli ve sessiz harften oluşuyor. İlk olarak Kürtlerin ataları olan Medler ve onların kıralı olan Diyako (715-675) döneminde kullanıldığı bilinmektedir. Medlerden sonra, Erdeşiri Baban döneminde, Kürt olan Sasaniler de bu alfabeyi kullanmıştır. Dîndebîrê ile yazılan birçok kitap bulunmaktadır. Bunlardan biri "Behiştî Ahûrayî"dir ki Türkçedeki anlamı "Ahura’nın Cenneti"dir. Ahura, Zerdüştülükte tanrı manasındadır.
Kitabı güney Kurdistan’ın Süleymaniye şehrinde Zerdüştülerin merkezinde bulmak mümkün. Bu alfabenin ismi Ahamenişler tarafından değiştirilerek Pehlewi adı verildi. Kürtçenin ‘pala’ kelimesinden türemiştir. Zagrosların kenarındaki köylerde çiftçi, çoban ve emekçileri anlatan bir kelime ve halen kullanılmaktadır. Zerdüştlerin kutsal kitabı Avesta işte bu Pehlewice ile yazılmıştır ki kökeni Dîndebîrê’dir. Ahamenişler ufak tefek değişiklikler yaparak alfabenin de ismini böylece değiştirmiş oldu.
Tarihi kaynaklara göre İslamiyetin Kürdistan ve Ortadoğu’ya yayılması ile Dîndebîrê alfabesi yasaklanmış ve bu alfabe ile yazılan bütün kitaplar yakılmıştır.
Yukarıdaki birinci örnek Kürt alfabesi ile yazılmış bir text, diğeri de Arapça ve Kürtçe harflerini gösteren bir çizelge. Bunun dışında bir de Orhun Kitabelerinde Kürtleri anlatan eski bir yazı var, bunun aynı alfabe olup olmadığını bilmiyorum.
Pir Loqman’ın önerisinin ne kadar yerinde olduğu tartışılır ama bana göre eski alfabeye dönme meselesi geride kaldı. Dünya halklarının geneli artık Latin Alfabesi ile yazıyor, Kürtlerin büyük bir bölümüde bununla yazarken artık geriye dönülmesi çok zor ve fazla gerekli de değil. Bunun en iyi örneğini İsveç’te görmek mümkün.
Vikinglerin kendilerine has bir alfabesi (Runor) vardı ve bunu genelde taşların üzerine kazarak yaşama geçiriyorlardı. Bugün İsveç Latin Alfabesini kullanır. Bizim de öyle yapmamız gerekir diye düşünüyorum. Bunu yaparken eski alfabemiz hakkında derin araştırmalar yapmalı, en ince ayrıntısına kadar ortaya çıkarmalı ve üniversitelerimizdeki Kurdolojî bölümlerinde bu alfabe öğretilmelidir.
Tarih boyunca Kürtlere has bir alfabe olmuş mudur? Bu konu üzerinde maalesef istenilen düzeyde araştırma yok. Ama tarihçiler tarafından Kürtlerin ataları oldukları kabul edilen Medlerin kendilerine ait bir alfabelerinin olduğu biliniyor. Bilindiği halde bu konudaki bilgimiz sınırlı. Araştırmacıların bu konu ile biraz fazla ilgilenmesini ummaktan başka şimdilik yapacak fazla birşey yok.
Ekim 2018’de, Hollanda’da yapılan Kurdistan Ulusal Kongresinin (KNK) 18. Genel Kurul toplantısında Zerdüştlerin temsilcisi olan Pir Loqman tarafından bir çağrı yapıldı. Pir: “Kürtlerin tekrar kendi alfabelerine dönmeleri, tekrar öğrenip onunla yazmaları gerektiğini” söyledi. Peki böyle bir alfabe var mı?
Evet, böyle bir alfabe var ve Kürtler arasında “Dîndebîrê” olarak adlandırılır. 48 tane sesli ve sessiz harften oluşuyor. İlk olarak Kürtlerin ataları olan Medler ve onların kıralı olan Diyako (715-675) döneminde kullanıldığı bilinmektedir. Medlerden sonra, Erdeşiri Baban döneminde, Kürt olan Sasaniler de bu alfabeyi kullanmıştır. Dîndebîrê ile yazılan birçok kitap bulunmaktadır. Bunlardan biri "Behiştî Ahûrayî"dir ki Türkçedeki anlamı "Ahura’nın Cenneti"dir. Ahura, Zerdüştülükte tanrı manasındadır.
Kitabı güney Kurdistan’ın Süleymaniye şehrinde Zerdüştülerin merkezinde bulmak mümkün. Bu alfabenin ismi Ahamenişler tarafından değiştirilerek Pehlewi adı verildi. Kürtçenin ‘pala’ kelimesinden türemiştir. Zagrosların kenarındaki köylerde çiftçi, çoban ve emekçileri anlatan bir kelime ve halen kullanılmaktadır. Zerdüştlerin kutsal kitabı Avesta işte bu Pehlewice ile yazılmıştır ki kökeni Dîndebîrê’dir. Ahamenişler ufak tefek değişiklikler yaparak alfabenin de ismini böylece değiştirmiş oldu.
Tarihi kaynaklara göre İslamiyetin Kürdistan ve Ortadoğu’ya yayılması ile Dîndebîrê alfabesi yasaklanmış ve bu alfabe ile yazılan bütün kitaplar yakılmıştır.
Yukarıdaki birinci örnek Kürt alfabesi ile yazılmış bir text, diğeri de Arapça ve Kürtçe harflerini gösteren bir çizelge. Bunun dışında bir de Orhun Kitabelerinde Kürtleri anlatan eski bir yazı var, bunun aynı alfabe olup olmadığını bilmiyorum.
Pir Loqman’ın önerisinin ne kadar yerinde olduğu tartışılır ama bana göre eski alfabeye dönme meselesi geride kaldı. Dünya halklarının geneli artık Latin Alfabesi ile yazıyor, Kürtlerin büyük bir bölümüde bununla yazarken artık geriye dönülmesi çok zor ve fazla gerekli de değil. Bunun en iyi örneğini İsveç’te görmek mümkün.
Vikinglerin kendilerine has bir alfabesi (Runor) vardı ve bunu genelde taşların üzerine kazarak yaşama geçiriyorlardı. Bugün İsveç Latin Alfabesini kullanır. Bizim de öyle yapmamız gerekir diye düşünüyorum. Bunu yaparken eski alfabemiz hakkında derin araştırmalar yapmalı, en ince ayrıntısına kadar ortaya çıkarmalı ve üniversitelerimizdeki Kurdolojî bölümlerinde bu alfabe öğretilmelidir.
